Ad Romanos

inutilia vel ꝑꝑ peccatū vel ꝑꝑ errorē ſcd̓m illud. Ie. 51.Reddidit me quaſi vas inane. Sed beatus paulus fuitpurus a peccato et errore. vnde fuit vas electionis vtileẜm illud. 2. thi. 2. Si quis emēdauerit ſe ab iſtis .ſ. erroribus ⁊ peccatis erit vas in honorē ſanctificatū vtile dn̄oUnde vtilitas ſiue fructus huiꝰ vaſis exprimit̉ cuꝫ dicit̉Corā gentibꝰ quarū doctor fuit ſcd̓m illud .i. thi. 2. Doctor getiuꝫ in fide ⁊ veritate Et regibꝰ qͥbus fidē xp̄i annūciauit ſicut agrippe vt habet̉. Act. 16. et etiā neroni ⁊eiꝰ principibꝰ Un̄ dicit. phil̓. j. Que circa me ſūt magisad ꝓfectū venerūt euangelij. ita vt vincl̓a mea manifeſtafierēt in xp̄o. in omni pretorio yſa. 49. Reges videbuntet cōſurgent principes. Et filijs iſrael cōtra quos de xp̄odiſputabat Act. 9. Saulus aūt magis cōualeſcebat ⁊ cōfundebat iudeos qͥ habitabāt dama ſci. affirmās quoniāhic eſt xp̄s. ¶ Sic igitur ex ꝟbis p̄miſfis poſſumꝰ acciꝑequattuor cauſas huius oꝑis .ſ. epl̓arū pauli quas pre manibus habemꝰ. primo qͥdem auctorē in vaſe. ſcd̓o materiam in noīe xp̄i que eſt plenitudo vaſis: qꝛ tota doctrinahec eſt de doctrina xp̄i. Tertio modo in vſu portationis.Tradit̉ em̄ hec doctrina ꝑ modū epiſtolarū q̄ per nūciosportari cōſueuerūt ẜm illd̓ ſcd̓i. pa. 30. Perrexerūt curſores cū epl̓is ex regꝭ imꝑio ⁊cͣ. qͣrto diſtinctionē operisin vtilitate predicta Scripſit enim. 14. epiſtolas quarūnouē inſtruūt eccleſiā gentiū. quattuor prelatos et principes eccleſie .i. reges ſcꝫ que eſt ad heb̓. filios iſrael. Eſtenim hec doctrina tota de gr̄a xp̄i q̄ quidē poteſt tripliciter cōſiderari Uno modo ſcd̓m ꝙ ē in ip̄o capite. ſcꝫ xp̄o⁊ ſic cōmendatur in epl̓a ad heb̓. Alio modo. ſcd̓m ꝙ eſtin mēbris principalibus corporis miſtici et ſic cōmendat̉in epl̓is que ſunt ad prelatos. Tertio modo ſcd̓m ꝙ ē inipſo corpore miſtico qd̓ eſt eccleſia et ſic cōmendat̉ in epiſtolis q̄ mittūtur ad getiles. quarū hec ē diſtinctio. Nāip̄a gr̄a xp̄i tripliciter poteſt conſiderari Uno modo ſcd̓ꝫſe ⁊ ſic comendatur in epiſtola ad Romanos Alio modoſcd̓m ꝙ eſt in ſacramētis gratie et ſic cōmendatur in duabus epl̓is ad corin. In quaꝝ prima agit̉ de ipſis ſacramētis. In ſcd̓a de dignitate miniſtroꝝ. et in epiſtola ad gal̓.in qua excludūtur ſuperflua ſacramenta ꝯtra illos qͥ volebant vetera ſacramēta nouis adiungere. Tertio ꝯſideratur gratia xp̄i ſcd̓m effectū veritatis quē in eccleſia fecit.¶ Agit ergo apl̓us primo quidē de inſtituttiōe eccleſiaſtice vnitatꝭ in epl̓a ad ephe. Scd̓o de eiꝰ cōfirmatiōe ⁊ꝓfectu in epl̓a ad phil̓. Tertio de eius defenſiōe. Cōtraerrores quidē in epiſtola ad col̓. contra ꝑſecutiones veropreſentes in prima ad thal. cōtra futuras vero et precipuetempore antixp̄i in ſcd̓a Prelatos vero eccleſiaꝝ īſtruitet ſpirituales et temporales. Spirituales qͥdem inſtruitde inſtitutione et gubernatōe eccleſiaſtice vnitatis in prima ad thi. de firmitate contra ꝑſecutores in ſcd̓a Tertiode defenſione contra hereticos in epl̓a ad titum. hn̄osvero tēporales inſtruit in epl̓a ad phil̓. Et ſic patet ratio diſtinctionis ⁊ ordinis omniū epl̓aꝝ. Sed videtur ꝙepl̓a ad Ro. nō ſit prima. priꝰ em̄ videt̉ ſcripſiſſe ad cor.ſcd̓m illud Ro. vltimo Comendo vobis pheben que eſtchencris vbi eſt portus corinthioꝝ. Sed dicendū ꝙ epiſtola ad corī. prior eſt tempore ſcripture. ſed epl̓a ad romanos premittit̉ tū ꝑꝑ dignitatē romanoꝝ qui alijs gētibus dn̄abantur. qꝛ hic cōfutabatur ſuꝑbia que ē initiūomnis peccati. vt dicitur eccl̓. 10. tum qꝛ etiaꝫ hoc exigitordo doctrine vt prius gratia cōſideretur in ſe ꝙͣ vt eſt inſacramētis. ¶ Itē querit̉ vnde apl̓us hanc epl̓am ſcripſit. Aug. dicit ꝙ de athenis. Hieronymꝰ ꝙ de chorītho.nec eſt contradictio qꝛ forte athenis incepit eam ſcribereſed corinthi cōſūmauit. ¶ Itē obicijt̉ cōtra id qd̓ in glo.dicitur aliqui fideles anteꝙͣ petrus romanis predicauerunt. In eccleſiaſtica vero hiſtoria dicitur ꝙ petrus pri-

8mus predicauit eis. Sed intelligenduꝫ eſt primus interapoſtolos. ⁊ cū ſequela magni fructꝰ. ante vero predicauerat romē barnabas. vt habet̉ in itinerario clemētis.Capitulū primum.Aulus ſeruus ieſu chriſti: vocatus apoſtolus. ſegregatus in euāgelium dei.Hec epiſtota in duas partes diuidit̉. ſcilicet in ſalutationem ⁊ epiſtolarē tractatuꝫ qui incipit ibi. Primū quidēgratias ⁊c̄. Circa primum tria facit. primo deſcribit̉ perſona ſalutans. ſcd̓o ſalutate ibi. Omnibus qͥ ſunt rometertio ſalus ꝯptata ibi. Gratia vobis ⁊cͣ. Circa pͥmū duofacit. primo enim deſcribitur ꝑſona auctoris. ſcd̓o cōmēdatur eiꝰ officiū ibi. Qd̓ ante ꝓmiſerat ⁊c̄. Perſona autem ſcribentis deſcribitur a quattuor. primo quidem exnomine cū dicit. paulus Circa qd̓ tria cōſiderāda ſūt. primo quidē proprietas eius. Hoc enim nomē ſcāui qd̓ hijslitteris deſcribitur non poteſt hebraicū eſſe. qꝛ apud hebraicos non inuenit̉ hoc elemētū. p. Sed poteſt eſſe grecum et latinū. ſi tamen aliqd̓ elementum ei ꝓpinquumſumatur. qd̓ eſt. p. poteſt eſſe hebreum. ¶ Secūdo conſiderāda eſt eius ſignificatio. ſcd̓m enim ꝙ poteſt hebreuꝫeſſe idem eſt ꝙ mirabilis vel electus. ſcd̓m autē ꝙ ē grecum idem eſt ꝙ quietus. ſcd̓m vero ꝙ eſt latinū idem eſtqd̓ modicus. Et hec quidē ei cōueniūt. Electus quideꝫfuit qͣntū ad gratiam. Vnde act. 9. Uas ęlectionis eſt mihi iſte. Mirabilis fuit ī opere Ecc. 43. Uas admirabileopus excelſi. Quietus in cōtemplatione. Sapientie. 4.Intrans in domū meam conqͥeſcam cum illa. Modicusper humilitatē. . cor. 15. Ego ſum minimus apoſtolorū¶ Tertio cōſiderādum eſt quando ſit hoc nomē apoſtoloimpoſitū cum tn̄ ante ſaulus vocaretur vt habetur act. 9.Circa hoc triplex eſt opinio Hieronymꝰ dicit ꝙ cū priusvocaretur ſaulus poſtmodum voluit vocari paulus ꝑꝑquoddam inſigne ſuū qd̓ fecit .ſ. qꝛ cōuertit ſergiū paulum procōſulē. vt habet̉ act .13. ſicut et ſcipio dictus eſtaffricanus. qꝛ deuicit affricā Alij vero dicunt ꝙ hoc nomen impoſitū eſt ſibi ꝑꝑ ꝓfectū virtutū qui ex hoc noīe ſignatur vt dictum eſt. Imponunt̉ enim diuinitus qͥbuſdānoīa a principio natiuitatis ad deſignandā gratiā quama principio cōſequuntur. ſicut patet de Iohāne baptiſta.Luc. 1. Quibuſdam vero mutant̉ noīa ad deſignandūꝓfectum virtutis eorum. vt criſoſtomus dicit. ſicut patetde abraam gen̄. 28. Et de petro. Mat. 16. ¶ Alij verodicūt et melius ꝙ paulus fuit a principio binomius. Cōſuetū em̄ erat apd̓ iudeos vt ſimul cū noībꝰ hebraicis aſſumerēt ſibi noīa illarū gentiū qͥbus ſeruiebant. ſicut ſubgrecꝭ exn̄tes noīabant̉ noībꝰ grecoꝝ. vt patꝫ de Iaſone⁊ menelao ſcd̓i mach. 4. Hoc aūt nomē paulus ab antiqͦcelebre fuit apd̓ romanos. ⁊ ideo cū diceret̉ ſaulus ſcd̓mhebre. vocatus eſt etiam paulus ẜm romanos. quo noīenō videt̉ vſus niſi poſtꝙͣ cepit gētibus predicare. Undeact. 13. dicitur. Gaulus qͥ ⁊ paulus. Et hoc magis approbat aug. ¶ Scd̓o deſcribit̉ ꝑſona ſcribētis ex cōditionecū dicit. Seruus xp̄i. videt̉ aūt eſſe abiecta cōditio ẜuitutis ſi abſolute cōſideret̉. Vnde ⁊ ſub maledicto ꝓ pctōinfligitur gen̄. 9. Maledictꝰ canaan puer ſeruꝰ ſeruoruꝫerit fratrū ſuoꝝ. Sed reddit̉ cōmendabilis ex eo ꝙ addit̉ieſu xp̄i. ieſus enim interp̄tat̉ ſaluator. Mat. 1. Ip̄e enimſaluū faciet ⁊cͣ. Xp̄s interp̄tat̉ vnctus ſcd̓m illd̓ psͣ. 44.Unxit te deus deus tuus ⁊cͣ. Per qd̓ deſignat̉ dignitasxp̄i. ⁊ qͣntū ad ſanctitatē qꝛ ſacerdotes vngebant vt patꝫexo. 28. Et qͣntum ad poteſtatem quia etiam reges vngebantur vt patet de dauid primi re. 6. et de ſalomonetertij re. primo Et quantum ad cognitionem quia etiamꝓphete vngebantur vt patet de helſeo tertij re. 19. Ꝙ