MARtA VAN ENGELAND.

203

matie der Katholieke Kerk, vernietiging van haren' handci.Maar niet alteen het voortbestaan der Republiek, de hoogstebelangen der Christenheid stonden op het spel: — het goldniet enkel de onafhankelijkheid der Staten, want Frankrijk,dat zich uitbreidde naar een stelselmatig plan, zoude weldravoor eiken nabuur en daarna voor gansch Europa wetgeverzijn; het gold de vrijheid der volken, want Lodewijk XIVverleende gaarne onderstand aan wie om onderdanen ofmedeburgers te onderdrukken zich verbond tot het begun-stigen zijner oogmerken; het gold de gewetensvrijheid enhet aanzien der kerken waar de Evangelieprediking zuiver werdbewaard, want door de wapenen der Fransche legermachtwerd aan roomsch-katholieke invloeden de weg gebaand.Zoude Europa worden gered, dan moest de voortgang derFransche wapenen in Holland worden gestuit. Het algemeenbelang was één met dat der Republiek. Het was op harengrond, dat thans in 16 /2 ten tweede male de strijd voor hetgroote beginsel van godsdienstige en maatschappelijke vrij-heid werd gestreden. Alleen wanneer Nederland werd gered,kon Europa worden gered. De beperking der macht vanhet naar de alleenheerschappij strevende Frankrijk, van dienLodewijk XIV, in wien zich nevens het absolute konings-schap ook het overheerschende Katholicisme verpersoonlijkte,door wien de nieuwe, bloedige vervolging der Hugenotenwas bevolen : de handhaving van het evenwicht tusschende Europeesche machten en, ter bereiking van dit tweeledigdoel, een bondgenootschap tusschen de twee eerste zee-mogendheden Holland en Engeland : dat was reeds van zijne