L0LHSE DE COLIGNY.

121

de vrijheid onderling. „AHes is zoo verward door die gods-diensttwisten," schreef zij om dezen tijd, „dat er niet anders„dan kwaad uit voort kan komen. Over en weder geeft„men uiting aan zooveel vijandige bitterheid, dat het, naar„ik geloof, nooit erger was tusschen de papisten en ons."Wel mocht zij verdeeld zijn in haar gemoed! Hoe warende Staten van Holland door Oldenbamevelt tot eene machtin den Staat gemaakt: hoe had hij hun een overwichtbezorgd, dat tijdens den krijg wel het algemeen belang tengoede was gekomen, maar dat thans, in vredestijd, geenrecht van bestaan meer had: hoe liet hij hen heerschen opeene wijze, die eene miskenning was van den Unieband,waarin haar onvergetelijke gemaal de provinciën had ver-eenigd, hen aanmanende: „die Unie wel te bewaren en„neerstig toe te zien, dat geen lid in dit schoon lichaam„alleen achte dat syn eigen is, maar hetgene, dat den„ganschen lichaeme toebehoort;" hoe werd het diepzinnigleerstuk der uitverkiezing (dat centrale punt der Hervorming)dat zij in haars vaders dagen, in tijden van vervolging endruk, had lëeren kennen als den machtigen hefboom, die dezielen losmaakte van het aardsche om ze op te heffen naarden hemel, als de bezielende kracht, die sterkte gaf en paldeed staan onder wreedheid en willekeur, als de heerlijketroost onder mateloos lijden, *) thans, in dagen van rusten veiligheid, een voorwerp van spot en van spitsvondigehaarkloverijen: hoe moest zij Maurits achten om zijne

') M. Viguié. La prédication au i6"e siècle.