LOtHSE DE COLiGNY.

119

der Fransche Calvinisten was opgesteld. *) Gruwende vanvelerlei wind van leer, die de gemeente verdeeld hield,kwamen zij, tegenover het beginsel van vrij onderzoek,van eigen overtuiging, op voor het niet minder geldigebeginsel van handhaving van het gezag der kundigen overde menigte, die leiding behoeft; zij vroegen om behoudder formulieren van eenigheid en riepen om eene nationalesynode, die ze op nieuw zoude bekrachtigen. Hunne synode,hunne Kerk wenschten zij onafhankelijk, vrij van alle staats-gezag; veeleer moest alle wereldlijke macht aan die derKerk ondergeschikt worden gemaakt. Maar juist daaromwilden de Staten van Holland, voorgelicht door Johan vanOldenbarneveldt, van geene synode, allerminst van eenenationale weten. Zij kwamen op voor de rechten van denwereldlijken Staat, wiens zelfstandigheid door geene kerke-lijke voorschriften beperkt mocht worden. Zij ontzegdenden kerkdijken hunnen eisch van eene synode, die uit-spraak zoude doen over de aanhangige geschilpunten enschreven verdraagzaamheid voor.

Verdraagzaamheid echter laat zich niet bevelen, nietvoorschrijven. Door stilzwijgen te gebieden over de puntenvan geschil, door in ééne zelfde kerk te willen vereenigenmannen, wier meeningen lijnrecht tegen elkander in-druischten, schonden de Staten van Holland in de oogenvan duizenden de vrijheid van geweten, waarvoor immersde strijd met Spanje was aangevangen. De Algemeene

) R. Fruin. Tien jaren uit den tachtigjarigen oorlog § XIV.