LiberTriceſimuſprimus

homo dereliquit. Idcirco merito ⁊ iuſticiam ⁊ commodum ꝑdidit. ſolūqꝫ ꝯmodi appetitū ad īfelicitatis augmentū retinuit. Sed mirum videtur eſſe ſi volens autnolens appetitū iuſticie deſeruit: nam ſi nolens paſſuseſt neceſſitatē: non fecit iniquitatē. Si aūt voluntas ineo preceſſiſſe dicit̉: pͥmū peccatū fuiſſe negabit̉: nec īueniri pōt vnde voluntas hoī tal̓ qua ſcꝫ bonuꝫ deſererevellet aduenerit: qꝛ nec a ſemetip̄o hr̄e velle potuit: neca deo quicꝙͣ preter ꝯmodū ⁊ iuſtū velle accepit. At vero ꝯſiderandū eſt: ꝙ velle deſiuit homo nō vtiqꝫ volendo: ſed a voluntate ceſſando. Qm̄ igitur homo appetitum iuſti deſerens: nō velle cepit qd̓ priꝰ noluit: ſed tantum modo quod pͥus volebat deſiit velle. Et non eſt neceſſe vt hoc aut volēs aut nolens dicatur feciſſe. Quidaūt volendo iuſtū velle deſiit: niſi aliquid extra mēſurāin qua ſola iuſticia fuit. poſtꝙͣ ergo ceſſauit velle mēſuram deſtitit amare iuſticiā: ⁊ in hocipſo iuſticiā p̄diditquo ipſum amorem iuſticie amiſit. In hoc igitur hominis iniuſticia fuit: ꝙ extra menſura appetitu ſuū extendit: ⁊ ẜm qͣlitateꝫ creatori ſuo parificari voluit. Etſcd̓m tempꝰ cū premiū ante meritū preriꝑe feſtinauitSumme itaqꝫ bonū appetiit ſed non bene: qm̄ illud immoderate ⁊ intempeſtiue apprehendere concupiuit.Igitur voluntati hoīs non hoc malū eſt quod voluntaſeſt: qm̄ aliquid eſt: ipſam vero malam eſſe non aliquideſſe eſt: ſed eſt aliquid non eſſe quod eſſe deberet: ⁊ ideomalum nichil eſt. Hoc itaqꝫ malum .i. non eſſe qd̓ eſſedeberet: cum alibi vel pena vel ad penā ſit: in ratōnalivoluntate culpa eſt: que quotiens in ipſa eſt: ex ipſa etper ipſam eſt. Ex ipſa quidem: qꝛ libero. per ipſaꝫ veroquia arbitrio ipſiꝰ factū eſt. In quo quidē a ſil̓itudinedei ꝑuerſa quadam imitatōe recedit: ex quo ⁊ ꝑ quem⁊ in quo eſt omne quod eſt: qꝛ cum pͣua efficitur: ex ipſa⁊ per ipſam ⁊ in ipſa hoc ſolum eſt quod nichil eſt. Ethoc illi culpa eſt: ex qua turpis ac rep̄henſibil̓ apparetqꝛ non formā ſuaꝫ nec decorem habet ꝓ qua ſcꝫ amari⁊ ad gloriā adduci debuiſſet.¶ LXXXII¶ Qualiter punitus eſt ſuper hoc appetituſin commodi retentione.Uoniā igitur homo peccauit deſerens appetitum iuſti: punitꝰ eſt. vt diximꝰ. in appetitu retēto commodi. Nam ⁊ ille ꝓpterea ſic datus eſtvt inſeꝑabil̓r ratōnali voluntati adeſſet: quatinꝰ in eovel puniret̉ ſi a iuſticia recederet: vel remuneraret̉ ſi iniuſticia ꝑmaneret: cum vtiqꝫ penā pati oīuo non poſſetſi commodum nullum appeteret. Incommodū quippenichil aliud eſſe cōſtat: niſi qd̓ voluntati ſiue appetituiꝯͣrium eſſe ꝓbatur. Quoniā igitur homo appetitū iuſtitie deſeruit: appetitus commodi ſolus illi ad penam remanſit. In quo quidem dupliciter punitur: ſiue cuꝫ abhis que ordinate appetit: reſtringitur. ſiue cuꝫ alia adcommoda que ordinate non p̄nt appeti appetendā relaxatur. In altero eſt pena: in altero ⁊ pena ⁊ culpa: qꝛ ⁊hoc quoqꝫ menſuram non tenere ꝯͣ iuſticiā fuit. hec autem culpa p̄cedentis culpe pena fuit: qꝛ niſi ſpūs in appetitu ſuo mēſurā deſeruiſſet. caro ſubiecta ſpūi aduerſus ipſum in ſuo appetitu terminū menſure non tranſiret. hīc ergo illa dira neceſſitas gignitur: vt extra ordinem prime diſpoſitōnis neceſſario appetitū extendat:non ſolum ſcꝫ vt naturā cuſtodiat: ſed vt etiaꝫ ipſiꝰ nature viciū ⁊ corruptōeꝫ expellat. hec aūt neceſſitas concupiſcendi non ideo nō eſt culpa quia neceſſitas: qm̄ vteſſet neceſſitas iſta: non neceſſitas fuit cā ſed voluntas.Non enī excuſare poteſt illa neceſſitas quam p̄cedensoperata eſt voluntas. Culpa nanqꝫ voluntaria meruitpenam: pena vero oꝑata eſt infirmitatē: infirmitas autem induxit neceſſitatem. Et ideo qꝛ neceſſitatē oꝑataeſt voluntas: ipſam voluntateꝫ excuſare non poteſt ne

ceſſitas. Tranſgreſſionem ergo ſuꝑioris appetitꝰ queſolū fuit culpā ſubſecuta eſt inferioris tranſgreſſio: q̄ ē⁊ pēa ⁊ culpa. In ſpū ſola culpa. ī carne pēa ⁊ cl̓ꝑa. Sicut aūt hoī datuꝫ eſt appetere quod ꝯmodū eſt: ita ꝓhibitū eſt illi appetere quod inordinatū eſt. Cūqꝫ in vnūꝯcurrunt qd̓ aliquo modo non vniuerſal̓r ꝯmodum eſt:⁊ inordinatū non eſt: ſi appetitꝰ eſt ad commoduꝫ in affectu: qm̄ hoc nature inſitū eſt: refrenandus eſt tamenab effectu ꝓpter debitū rationis: cui ad inordinata ireconceſſum non eſt. In hoc enī rōnis dignitas apparet:ꝙ affectū ſuum ab inordinatis cohibet. idcirco pluraeſſe commoda debuerūt: a quibus dum ratio preſidēsaffluentem affectū reſtringeret: excellentia illius appareret. Si ergo diximꝰ: qꝛ nichil oīno natura niſi cōmodum appetere poteſt: non ideo falſum id eſtimandū eſtquia quedaꝫ appetit in quibꝰ commodū eius n̄ eſt quādo decipitur: vel etiā qꝛ quedam appetit in quibus aliquod commodū eſt: ſed ordinatū non eſt qn̄ preuaricat̉Non enī decipitur in eo ꝙ commodū ſuum appetit: ſꝫin eo ꝙ commodum ſuum vbi non eſt eſſe putat vel credit ¶ Grego. in moral̓. li. viii. Ad hoc ſiquidem homoconditus fuerat: vt ſtanti mente in arcem ꝯtemplatōiſſe erigeret: ⁊ nulla hūc corruptio a ſui ꝯditoris amoredeclinaret: ſed cum ab ingenita ſtaudi ſoliditate voluntatis pedem ad culpam mouit: a dilectōne conditoris īſemetipſum ꝓtinus cecidit. Sed amorem dei deſerensveram ſcꝫ ſtatōnis arcem: nec in ſe ꝯſiſtere potuit: quialubrice mutabilis impulſu. Infra ſe ꝑ corruptōnem defluens: etiā a ſemetipſo diſſenſit. Nunc enī qꝛ ꝯditōnisſue ſoliditate non figitur: alternantis ſemper deſideriimotu variatur: vt ⁊ quietus actōnem deſideret: ⁊ occupatus ad ocium anhelet. Quia enī fixa mens ſtare duꝫpotuit noluit: ſtare non valet etiam cum velit: ſed quolibet poſita ſemper egra alium locum querit.LXXXIII¶ De tercia pena qua eiectuſ eſt de paradi ſifelicitate. ¶ Gloſa ſuper geneſim.Rius aūt ꝙ eliceret deus de paradiſo parēteſpͥmos: fecit eis tunicas pelliceas: ⁊ induit eosquibus videlꝫ ſignabatur mors que poſt peccatum debebatur peccantibꝰ qꝛ mortales facti ſcꝫ ſunt eximmortalibꝰ. Recte nanqꝫ mors quā in corꝑe ſentimꝰin pellibus expͥmitur: que mortuis corꝑibus detrahūt̉¶ Strabus ſuꝑ geneſim. Ipſi nempe ſibi perizomatafecerāt: vt peccatū ſuum abſconderent: deus vero tunicas pelliceas illis fecit: quibꝰ totuꝫ corpus eoꝝ induitquoniam in corꝑe ⁊ in anima ipſos iuſte damnauit.Stulta vero queſtio eſt hoc querere: qualiter aut quooperante pelles ab anīalibus ſint deducte: qui enī oīade nichilo condidit: qūo ⁊ qͣliter voluit hoc fecit. Ecceinquit adam. factus eſt quaſi vnus ex nobis ſciens bonum ⁊ maluꝫ ¶ Auguſtinus ſuꝑ geneſim. Plural̓ numerus hic ꝓpter trinitatem ponitur: ſicut ⁊ ſuꝑiꝰ. vbid̓r. Faciamꝰ hoīem ad imaginē ⁊ ſil̓itudinē noſtrā Replicatur ergo in caput ſuꝑbi ad quem venerit exitū: qd̓a ſerpente ſuggeſtum eſt. Eritis ſicut dii. nec ſunt verba dei inſultantiſ: ſed alios a ſuꝑbia deterrentis: ſcilicꝫvidentes hoīem non eſſe factum qualem voluit: ſed magis amiſiſſe ꝙ factus ſit ¶ Gloſa vbi ſupͣ. Uidete ergoinquit ne forte ſumat de ligno vite: ⁊ comedat: ⁊ viuatin eternum. Impleto quippe nūero electoꝝ de ligno vite fuerant guſtaturi: ⁊ ſic ad beatū ſtatuꝫ migͣturi: ſednunc adhibita eſt cuſtodia diuinitꝰ: ne qui facti ſunt indigni attingant vlterius ¶ Actor. Sed nunquid ſi deillo etiaꝫ poſt peccatū comederet immortal̓ fieret. Sicenī idem beneficiū ex illo caꝑet ac ſi non peccaſſet. Eꝯvero dicit. Apo. Corpus mortuū eſt ꝓpter peccatū .i.neceſſitati moriendi addictū. Si ergo poſt peccatuꝫ de