LiberTriceſimuſprimus

non dicitur: niſi cum ſolum id quod non debuiſſet ignorari: neſcitur. Talis itaqꝫ non niſi ex pena peccati cognoſcitur ineſſe. Illa vero q̄ in naſcentibꝰ cūctis ⁊ nunca principio ineſſe videtur: ⁊ tunc quoqꝫ ineſſe debuiſſecreditur. ſenſus ſiue cognitōnis imꝑfectōnem: natureeſſe non culpe manifeſte liquet. Neqꝫ viciū fuiſſet illisqui ſine peccato naſcerētur: ſine cognitōe etiā naſci: qꝛnichil in ſe hr̄ent naſcendo: vnde poſtea cum ad tempꝰdognoſcendi perueniſſent: potuiſſet a cognitōne veritatis prepediri ¶ Auguſtinꝰ in li. xii. ſuꝑ geneſim. Nosetiā mouet: vtrū hoīes pͥmi ſi nō peccaſſent tales filiosqui nec lingua nec manibꝰ nec pedibus vterentur habituri eſſent. Nam ꝓpter neceſſitatem vteri fortaſſis eratneceſſe paruulos naſci. At vero quāuis exiguā corꝑispars coſta ſit: nō ideo paruulam viro deus ꝯiugem fecit. vnde ⁊ eius filios poterat oīpotētia creatoris grandes facere mox natos. verū vt hec obmittamꝰ: certe poterat eis preſtare qd̓ multiſ preſtitit anīalibꝰ: quoꝝ pulli ꝙͣuis ſint paruuli currūt mox vt naſcūtur: ⁊ matremſequūtur. Econtra nūc hoī nato nec ad inceſſum pedeſidonei ſunt: nec manus ſaltem ad ſcalpendum habilesſunt. Sꝫ ⁊ iuxͣ ſe māmis poſitis: naſcētes magis poſſēteſurientes fieri ꝙͣ ſugere: ꝓprieqꝫ infirmitati mētis cōgruit hec infirmitas carnis.¶ LVII.¶ De his qui eoſ in paradiſo commiſceri nōcredunt licuiſſe ¶ Auguſ. ſuꝑ geneſim libro ixUi vero primos hoīes in ꝑadiſo miſceri ſentiunt non licuiſſe: fortaſſis omnē concubitum putant peccatū eſſe. Bifficile ſiquidem eſt: vt dūperuerſi hoīes vicia deuitant: nō in eorundem ꝯͣria pernicaciter currant. al̓s ꝑuicaciter corruāt. Sicut enī exhorrens auariciā fit profuſus. aut exhorrens luxuriaꝫfit auarus. aut cuiꝰ pigriciā rep̄henderis: fit inquietuſaut cuiꝰ inqͥetudinē piger. aut qui rep̄henſus odiſſe ceperit audaciā ſuam: fit timidus. Aut qui timidus nōeſſe conatur: tanꝙͣ abrupto vinculo: fit temerariꝰ. dū videlicet nō ratōe ſed opinione crimina metiūtur. ita dūneſciūt hoīes quid in adulteriis ⁊ fornicatōnibꝰ diuīoiure damnatur: etiam cauſa procreādi ꝯiugalem cōcubituꝫ deteſtāt̉: qd̓ qui nō faciūt: ſed tn̄ fecunditatē carnis ꝓpter ſucceſſionē mortalitatis dataꝫ diuinitꝰ ſentiunt: nec ipſi potuiſſe primos illos hoīes cōcumbere putant: niſi ꝓpter peccatū quod admiſerūt morituri: gignendo ſucceſſores requirerent. Nec attendunt ſi rectepotuerūt ſucceſſores queri morituris: multo rectius ſocios queri potuiſſe victuris. Impleta ſiquidem terragenere humano recte proles n niſi qui morientibꝰ ſuccederꝫ quereretur. Ut aūt per duos hoīes terrā impleretur: quō ipſi nō gignendo ſocietatis officiū implerētAn vero ita quis mente cecꝰ eſt: vt nō cernat quō terris ornamento ſit hūanuꝫ genꝰ: etiā cuꝫ a paucis rectelaudabil̓rqꝫ viuatur: ꝙͣtumqꝫ valet ordo reipublice etterrene pacis cuiuſdā vinculū coercens etiam peccatores. Neqꝫ enī adeo dep̄uati ſunt hoīes: vt nō etiam tales pecoribꝰ ⁊ volatilibꝰ antecellant: quoꝝ tn̄ oīm generibus hanc infimā mūdi partē pro ſui loci ſorte decoratam quem non conſiderare delectet. Quis aūt ita ſit excors: vt eam putet minus ornari potuiſſe: ſi iuſtis morientibus impleret̉. nam qꝛ numeroſiſſima eſt ſuꝑna ciuitas angeloꝝ: td̓o nō recte cōpularent̉ ꝯnubio niſi morerentur. hāc enī numeroſitatē ꝑfectā etiā in reſurrectōeangelis ſociandā: dn̄s preſciꝰ ait. Iu reſurrectōne neqꝫnubent neqꝫ nubentur: non enī incipient mori: ſed erūtequales angelis dei. Hic vero cuꝫ terra hoībus implēda eſſet: eamqꝫ propter cognatōnis amorem ⁊ vnitatiſvinculū maxime ꝯmendandū ex vno impleri oporteret:propter quid aliud queſitꝰ eſt ſexus femineꝰ adiutor niſi vt ſerentem genus humanū natura mulieris tanquā

terre fecunditas adiuuaret. hoc tamen. vt dictum eſt.eſt ſine appetitu carnalis ꝯcupiſcīe: qualem nūc habētiſta corꝑa que ducta ſunt ex ꝓpagine mortiſ. Si enī creator apibus donauit: vt ſic operent̉ generatōeꝫ filiorūquemadmodū cere ſpeciem ac liquorem mellis: cur nōcredatur homībus primis talia feciſſe corpora: vt ſi nōpeccaſſent: ⁊ morbum quidem quo morerēt̉ ꝯtinuo concepiſſent: eo nutu imꝑarent menbris quibus fetus exoritur: quo pedibus cum ambulatur vt neqꝫ cum ardoreſeminaret: neqꝫ cum dolore pareretur. Nunc vero trāſgrediendo p̄ceptū: motum illius legis que repugnat legi mentis in menbris cōcepte mortis hr̄e meruerūt.Quem nuptie quidem ordinat. continentia cohibet. vtſicut de peccato factū eſt ſuppliciū: ſic de ſupplicio fiatmeritum.¶ .IVIII¶ De tercio precepto nature. ¶ Actor.Erciuꝫ vero quod illis datū eſt preceptū nature: eſt de diligendo deo ⁊ proximo: ſub quo continentur omīa precepta que ꝑtinent ad ius naturale. Dicitur aūt ius naturale: quicquid natural̓ ratio faciendum eſſe dictat: ſine omni vl̓ magna deliberatione: vt deum eſſe diligendū: ⁊ ꝓximo nō eſſe nocendū⁊ ſimilia. Ad hoc etiā ꝑtinet ſcd̓m primū ſtatum omīaeſſe cōmunia. Ueruntū diſtingui ſolet: ꝙ in iure naturali ſunt quedam p̄cepta. quedā ꝓhibitōes. ⁊ quedamdemonſtratōes. Precepta dicunt̉ affirmatiua que obligant ſemꝑ ac ſimpliciter: vt diliges dn̄m deum tuum⁊ honora patrem tuum. Prohibitōnes ſunt mandatanegatiua: que ſimil̓r obligāt ſemꝑ ac ſimpliciter. vt nōoccides. non furtū facies. Demonſtratōnes aūt ſunt q̄ad tempꝰ ⁊ ſcd̓m quid obligant: ſed non ſemꝑ. ac ſimiliter caſus emergentes. nam verbigr̄a ſcd̓m ius naturale licet vim vi repellere: ac ſua repetere. Et ſcd̓m auguſtinum ⁊ tulliuꝫ moderate ſe vindicare. Et tamen ꝯͣriahis p̄cepit dn̄s apl̓is: dicēs. Ego dico vobis nō reſiſtere malo: ſed ſi quis teꝑcuſſerit ⁊cͣ. ⁊ ei qͥ voluerit tecumꝯtendere ⁊c. Tempꝰ enim ⁊ locus ſic ſe offerebant ꝙ ꝓpter manſuetudinē nimiā homīes ad deum trahendi:ac per miſcd̓iam ⁊ gr̄am ad ꝑfectōeꝫ ducendi erant Similiter malos punire eſt de iure naturali. punire veroſic vel ſic nō eſt de iure naturali: ſed iure poſitiuo. Omnia ergo eſſe ꝯmunia ſub demōſtratōe cadit: qꝛ nō fuitp̄ceptum iuris natutal̓ ſimpliciter: ſed tm̄ ſcd̓m qͥd. fuitenī preceptū in ſtatu innocentie ſiue nature bn̄ diſpoſite. Sed in ſtatu cupiditatis ⁊ nature corrupte nō eſt p̄ceptū: neqꝫ debet eſſe qꝛ ſi ſic eſſet reſpublica diſſolueretur: ⁊ humanū genus ſe mutua cede ꝑimeret. Omniatamen tempore neceſſitatis extreme ſunt ꝯmunicandaqꝛ naturalis ratō dictat: ꝙ magis dilgenda eſt ſalus ꝓxmoꝝ: ꝙͣ ipſa temporalia Si autem obiicitur: ꝙ eadeꝫeſt modo natura que fuit in ſtatu innocentie: poſſumusreſpondere: ꝙ hoc quidem verum eſt: ſed non in eodeꝫſtatu manet. Beniqꝫ ſi nunc omīa de iure naturali deherent eſſe ꝯmunia: tunc furtum ⁊ rapina non eſſent cōtra ius naturale. Sed adhuc fortaſſiſ obiiciet aliqͥs: qd̓etiā nunc dictat ratid̓ naturalis: ꝙ omīa deberent eſſecommunia. Cum ergo ſcintilla rationis nō ſit extinctalicꝫ natura ſit mutata: videt̉ ꝙ de iure naturali ſit: oīaeſſe cōmunia. Et ita cū aliquā eſſe ꝓpria ſil̓r nunc de iure naturali ſit: videtur ꝙ iuſtū iuſto ꝯrium ſit. Ad hocaūt dicimꝰ: ꝙ reuera inconueniens eſt bonuꝫ bono eſſeꝯͣrium in eadem ratōe boni ⁊ ex eadem cauſa. At in diuerſis cauſis nō eſt incōueniens. nam officiuꝫ p̄dicādrecuſare ⁊ reciꝑe ꝯͣria ſūt: vtrūqꝫ tn̄ ex diuerſis eauẜēbonū: vt recuſare ꝓpter humilitatē: reciꝑe ꝓpter charitatem. Sic ⁊ omnia eſſe cōmunia iuſtum ⁊ bonum eſt:ſcd̓m ius naturale: ⁊ ſimil̓r aliqua ꝓpria eſſe: ſed aliter⁊ aliter. Naturalis enī ratio dictat: ꝙ oīa deberent eē