LiberTriceſimūſprimus

generatōis fuiſſe cauſam illud oſtendit: ꝙ ſicut ſanctisviris hr̄e plures viuas: non etiaꝫ vt ſanctis feminis licebat miſceri maritis pluribꝰ viuis: qꝛ tanto eſſent turꝑiores: quantomagis appeterent vnde nō eſſent fecundiores. ¶ Actor. In ſumma ergo nota ꝙ ideo potiusin hac re diſpenſatū eſt cum viris: qꝛ vir caput eſt mulieris. Et qꝛ magis pacifice poteſt vnꝰ pluribꝰ dn̄ari q̄duo vni. preterea qꝛ plus pōt vnus fecundare ꝙͣ due l̓tres parere. Ceteꝝ qꝛ vnꝰ eſt verꝰ ſpōſus anīaꝝ ſanctarum: non quidem vnū hr̄e plures: ſed plures hr̄e vnaminterimit ſacramentum.XXXVI.¶ De coniugali federe ¶ Hugo vbi ſupraEus quidem a principio. ſicut dictū eſt ſupra.cum hoīem inſtituit: muliereꝫ d̓ latere viri formatā eidem ſociauit. Nā ſi de capite fieret: creata videretur ad dn̄ationeꝫ. ſi vero d̓ pedibꝰ ad ſeruitutem. Preterea de medio facta eſt: vt ad equalitatē ſocietatis facta ꝓbaret̉. In hoc tamen quodammodo inferior ipſo: vt ad ipſū tāꝙͣ ad prīcipiū ſuū reſpiceret: eiqꝫindiuidue adherendo ab ea ſe que ad inuicem conſtaredebeat ſocietate non ſeꝑaret. Hec ergo ſocietas coniugium eſſe ꝓbatur: que videlꝫ federe ſponſionis mutueꝯſecratur. Unde coniugiū eſſe dicunt legitimū māſcl̓i⁊ femine conſenſum: indiuidualē vite conſuetudinē retinentē ¶ Actor. Efficiens gͦ cā ꝯiugii eſt. vt dictū eſtſupͣ. conſenſus per verba de pn̄ti. conſenſus inꝙͣ in copulam coniugalē que cōprehendit cohabitatōneꝫ ⁊ copulam carnalem mutuū obſequiū: mutuāqꝫ poteſtateꝫcorporis quā habet alter in alteꝝ. Itaqꝫ qꝛ mr̄imoniūſolo conſenſu ꝯͣhitur: hic ſi ſolus defuerit: cetera etiamcum ipſo coitu celebrata fruſtrāt̉. Nam exquo vir perverba de pn̄ti conſenſit in mulierē affectu maritali. etmulier in virum ſiue verbis ſiue ſignis expͥmatur conſenſus ſtatim eſt matrimoniū. Signis aūt ideo dico: ꝙſurdus ⁊ mutꝰ pn̄t ꝯͣhere mr̄imoniū iſto modo. Ueruntamen ſi ꝯͣhentes loqui pn̄t verba mutuū ꝯſenſum expͥmentia: ꝙͣtuꝫ ad eccleſiaꝫ neceſſaria ſunt. Ex hoc itaqꝫconſenſu oportet cōiuges ipſos cohabitar̄: ⁊ indiuiduāvite conſuetudinē obſeruare. Dicitur aūt matrimoniūiniciatū per ſponſalia: ratū per conſenſum de pn̄ti: conſummatuꝫ in carnali copula. Porro mr̄imoniū an̄ carnalem cōpulam ſignat coniūctionem chriſti ad fidelemanimā que ſeꝑabilis eſt. Poſt vero ſignificat vnionemfilii dei ad humanā naturā que indiſſolubil̓ eſt. Ideoqꝫmr̄imoniū ꝑ carnaleꝫ copulam ꝯſummatū eſt indiſſolubile: ante vero ſolubile. Nam ſpūale tm̄ ⁊ non carnalemr̄imoniū eſt ante copulam carnaleꝫ. Ideo diſſoluiturper mortem ſpūalem: cum alter ingreditur religionem.Quia vero conſummatū eſt ac corꝑale poſt cōpulā carnalem: ideo nō diſſoluitur niſi per morteꝫ corporalē ⁊ tēporalem. Sciendūqꝫ ꝙ vbi eſt conſenſus per verba defuturo ⁊ ſequitur carnal̓ copula mr̄imoniū ꝯſummatūeccleſia reputat: dum enī coeunt: illud eſſe tempꝰ interp̄tatur: pro quo illa verba de futuro fuiſſe videntur. vnd̓ibi verba de pn̄ti per equipollentiaꝫ ſunt: ſed in hoc eēcle ſia qn̄qꝫ fallitur: vt qn̄ nunꝙͣ de pn̄ti conſentiūt.Auguſtinꝰ in libro de bono coniugali. Tantū valetfedus nuptiale: vt nec irritn̄ fiat etiā ſeꝑatōe: qꝛ a viroviuente in quo vxor relinquitur: ſi alteri nupſerit mechatur. Manent etiā coniuges ſibi etiā ſeꝑati. Tantumergo valet hoc vinculū: vt cuꝫ cā ꝓcreandi colliget̉ necipſa cā ꝓcreandi ſoluatur.¶ De coniugis electione ¶ Fulgentius in liXXXVIIbro mitologiarum primoIcut aūt nichil benigna ſuꝑius coit coniuge:ſic nichil infeſta crudeliꝰ muliere. Quantū enīſapiens pro viri ſalute ſuam opponit animampignori: tm̄ maligna ad mortē mariti etiam vitā ſuam

reputat nichili. Ergo coniunx quanto eſt viro coniunctior: tanto eſt ei armoꝝ dulcedine mellea: aut felle malicie toxica ¶ Iohannes criſoſto. ſuꝑ mattheū. Si ergovis ducere vxorem noli querere diuitem: ſed bene morigeratam: qꝛ mores boni diuitias ſemꝑ acquirunt. diuitie aūt nunꝙͣ mores fecerūt. Et glorioſior eſt pauꝑtasfideliū: ꝙͣ diuitie peccatoꝝ Noli querere ſpeciem: quiame retrices quidem placent in ſpecie: moribꝰ aūt matrone: ⁊ ſicut inaures auree in auribus porci: ita mulierismale morigerate ſpecies. ¶ Ambro. de ſancto abrahālibro pͥmo. Legitur abraham dixiſſe vxori ſue ſaray.Noui ꝙ pulcra ſis mulier: ⁊ ꝙ cuꝫ viderint te egyptūdicturi ſunt: vxor ipſius eſt: interficiēt me: ⁊ te reſeruabunt. In quo videlꝫ docet non magnopere querendumeſſe decorem coniugis: qui viro plerūqꝫ necem gignereſolet. Qui ergo ſuauitatē querit coniugii. non taꝫ pulcritudo mulieris ꝙͣ virtus eius ⁊ gͣuitas illuꝫ delectetnon ſuꝑiorē cenſu ambiat: non genere nobiliorē: hec .n.ſuꝑbie proxima ſunt: nec monilibꝰ ornatā ſed moribus¶ Hieroni. ꝯͣ iouinianum li. i. Marchia cathonis filiaminor: cum quereretur ab ea: cur poſt amiſſum maritūdenuo n̄ nuberet. Reſpondit ſe nō inuenire virum qͥ ſemagis ꝙͣ ſua vellet. Quo dicto elegāter oſtendit: diuitias in vxoribꝰ magis ꝙͣ pudiciciā eligi ſolere: multosqꝫ n̄ oculis ſed digitis vxores ducere. Sane res optīaquā conciliat auaricia. Epycurꝰ etiaꝫ voluptatis aſſertor: raro dicit ineunda eſſe ſapienti coniugia: qꝛ multanuptiis ammixta ſunt ⁊ incōmoda: ⁊ qūo diuitie ⁊ honores corporūqꝫ ſanitates ac cetera que indifferentianominamus: nec bona nec mala ſunt: ſed velut in meditullio poſita vſu vel euentu vel bona vel mala fiunt.Ita vxores in bonoꝝ malorūqꝫ confinio ſite ſunt. gͣueaūt eſt viro ſapiēti venire in dubio: vtrū bonā aut malam ducturus ſit Fertur ⁊ aureolus theofraſti liber denuptiis: in quo an vir ſapiens ducat vxorem querit.Cunqꝫ ſi pulcra eſſet: ſi morigerata: ſi honeſtis parentibus orta. ſi etiā ipſe ſanus ac diues. ſic ſapientē aliqn̄mr̄imoniū inire diffiniuit: ſtatim intulit. Hec aūt raroin nuptiis vniuerſa concordat. Beniqꝫ nulla eſt vxoriselectio. ſed qualiſcūqꝫ obuenerit eſt habenda Si euī eſtiracunda. ſi fatua. ſi ſuꝑba. ſi fetida: poſt nuptias diſcimus. quicquid vicii eſt in ea. equꝰ. azinꝰ. bos. canis: etviliſſima mācipia. veſtes quoqꝫ ac lebētes. calix. vrceolus: pͥus ꝓbantur et ſic emūtur. Sola vero vxor nō on̄ditur: ne ante diſpliceat ꝙͣ ducatur. ¶ Ualeriꝰ maximꝰde geſtis ac dictis mirabilibꝰ li. vi. Quidam vnice filiepater: tem iſtodes conſulebat: vtrum eam pauperi ſedornato: aut locupleti paꝝ probato collocaret. Cui ille:Malo inquit virum pecunia: qͣꝫ pecuniā viro indigentem. ⁊cͣ.¶ XXXVIII.¶ De mutua coniugum dilectione.Hieronimus vbi ſupraApiens autē vir iudicio debet amare coniugēnon affectu ne regat voluptatiſ impetus: nec p̄ceps in coitū feratur. Nichil eſt fedius ꝙͣ vxorem amare quaſi adulteraꝫ. In aliena ſiquidem vxoreomīs amor turpis eſt in ſua nimiꝰ. Unde ſeſtiuſ in ſententiiſ. Adulter inquit eſt in ſuā vxorem amator ardentior. Certe qui dicunt ſe cā reipublice ⁊ generis humani vxoribuſ iungi ⁊ liberos colere: imitentur ſaltem pecudes. Et poſtꝙ vxorū venter intumuerit. ne perdāt filios: nec amatores ſe vxoribus exhibeant ſed maritos.RRefert ſeneca cognouiſſe ſe quendā ornatum hominē:qui exituruſ in publicū faſcia vxoris pectus colligabat⁊ ne puncto quidem hore pn̄tia eiuſ carere poterat: portionemqꝫ nullam niſi alternis tactis labris vir ⁊ uxorhauriebant. Alia deinceps non minꝰ inepta faciebantin que improuida uis ardentis affectꝰ irrumpebat.