LiberTriceſiumſprimus

procreatio: ⁊ nunc etiam fornicationis euitatio. Siquidem an̄ culpā inſtitutū eſt tm̄ ad ꝓcreāde ꝓlis officiuꝫPoſtea vero nō ſolum ad officiū: ſed etiā ad remediū:ſcꝫ vt carnis ꝓhibeat̉ viciū. iuxta illud apl̓icuꝫ. ꝓpterfornicatōem vnuſquiſqꝫ vxorē ſuā habeat: ⁊ vnaqueqꝫſuū viꝝ. Efficiens cā mr̄imonii eſt ꝯſenſus ꝑ verba d̓pn̄ti. Dicitur aūt mr̄imoniū quaſi mr̄is muniū .i. officium: qꝛ mulieribꝰ dat eſſe mr̄es. Et ideo denominaturmagis a mr̄e ꝙͣ a pr̄e: qꝛ eiꝰ officiū prius apꝑet in mr̄imonio ꝙͣ officiuꝫ viri. Dicitur aūt mr̄imoniū eſſe iniciatū per ſponſalia: ratum ꝑ ꝯſenſum de pn̄ti: ꝯſummatūin carnali copula. ¶ Hugo de ſacr̄is li. ii. Inſtitutioitaqꝫ ꝯiugii duplex eſt. Una ſcꝫ an̄ peccatū ad officiū.Alia poſt peccatū ad remediū. Prima vt natura multiplicaretur. Secunda vt natura exciperetur: ⁊ viciumhinc cohiberetur. Prima conſtitutio ꝯiugiū ꝓpoſuit īfidem dilectōnis: vt in eo ſacr̄m eſſet ſocietatis: que inſpū conſtat inter deum ⁊ hoīem. Officiū aūt cōiugii incōmixtione carnis ꝓpoſuit: vt in eo ſacr̄m eſſet ſocietatis: que in carne futura erat inter xp̄m ⁊ eccl̓iaꝫ. Secūda inſtitutio cōiugiū ī federe dilectōis ſāxit: ⁊ ꝑ eiꝰ bona id quod in carnis commixtōe infirmitatis erat ⁊ delicti excuſaretur Officiū aūt cōiugii in commixtōe carnis conceſſit: vt in eo ꝓpter generis multiplicatōem generantiuꝫ infirmitas exciperetur: ⁊ forte ipſa ſocietasque exteriꝰ in cōiugio pacto federis ſeruatur ſacramētum eſt. ⁊ ipſiꝰ ſacr̄i res eſt dilectio mutua anīoꝝ q̄ adinuicem in ſocietatis ⁊ federis cōiugalis vinculo cuſtoditur. Et hec ipſa rurſuꝫ dilectio qua maſculꝰ ⁊ feminain ſanctitate cōiugii animis vniūtur ſacr̄m eſt: ⁊ ſignūdilectōnis: qua deus ratōnali anīe intꝰ per infuſionemgratie ſue ⁊ ſpiritꝰ ſui partitipatōne coniungitur.¶ XXXI.¶ Qualiter cōiugium eſſe dicatur in preceptis nature.Erum cuꝫ p̄cepta nature nunꝙͣ ceſſent ſed ſemper obligent non immerito queri poteſt qͣliterin p̄ceptis nature coniugiū ē. Si eī adhuc inprecepto eſt: ſequitur ꝙ ſeruare virginitatem peccatuꝫeſt. At vero nō omīa p̄cepta nature obligant ad ſemꝑſiue in ꝑpetuū: ſed aliqn̄ tm̄ ad tempꝰ oportunuꝫ. Hocitaqꝫ preceptū. Creſcite ⁊ multiplicamini: tādiu ſeruatum fuit ꝙͣdiu oportuit. Iam vero ceſſauit: qꝛ ſufficienter impletū eſt id qd̓ in fine p̄cepti dn̄s addit. Et replete terra Iam enī adeo multiplicatū eſt hūanuꝫ genus:ꝙ terra tota repleta eſt hoībus: ſemꝑ enī obligauit p̄ceptum illud: donec vt dictū eſt impleretur. Ꝙ aūt precepta nature ſimpliciter ac ſemꝑ ad ſui obſeruantiā obligare dicuntur: de moralibꝰ intelligitur: que dicūtur precepta nature: qꝛ ꝑtinent ad ius naturale: quod videlicꝫnaturaliter ſcriptū eſt in humano corde. Hoc aūt preceptum non fuit morale: ſed qꝛ natura ſemꝑ tendit ad ſuimultiplicatōem. Ideo d̓r naturale qd̓ eſt de multiplicādo genere humano. Unde cōiugiuꝫ ante peccatū qͥdeꝫin p̄cepto fuit ad officiū ⁊ etiā in remediū ſcꝫ vt ardorconcupiſcentie ſine qua coitus non eſt: per coniugii bonum excuſatōeꝫ haberet. Nunc aūt magis eſt ad remedium qͣꝫ ad officiū. Nā iam in precepto: ſed in ꝑmiſſiōeqꝛ iam per totum orbem multiplicatꝰ eſt populꝰ ad deicultum. Poteſt etiā dici preceptū nature: qꝛ inſtitutuꝫeſt in ſtatu nature bene diſpoſite: ⁊ etiā qꝛ ꝑtinet ad iuſnaturale: qd̓ natura omīa anīalia docuit. ſcꝫ commixtōnem maris ⁊ femine. Preterea qꝛ ſicut dictū eſt ſupͣ: inſtitutum eſt ꝯͣ carnis vicia p̄cipue innaturalia: vt ſuntmollicies ⁊ ſodomia quibus peruertitur natura.¶ Auguſtinꝰ in libro de bono cōiugali. Cum aūt illenaturalis vſus qui ꝓgreditur vltra pacta nuptialia .i.vltra ꝓpagandi neceſſitatē venialis ſit in vxore. damna

bilis in meretrice. ille qui eſt ꝯͣ naturaꝫ execrabiliter fitin meretrice: ſed execrabiliꝰ atqꝫ damnabiliꝰ in vxore.Tantūqꝫ valet ordinatio ipſiꝰ creatoris ⁊ ordo creature: vt ſi in rebus ad vtendū conceſſis etiā exceditur modus: longe ſit tolerabiliꝰ: ꝙͣ in ea que conceſſa nō ſunt l̓nullus vel rarus exceſſus. ꝓter hoc in re cōceſſa tolerāda eſt coniugis immoderatio: ne in rem nō conceſſaꝫ ꝓrumpat libido. Cum autem vir menbro mulieris nonad hoc conceſſo vti voluerit: turpior eſt vxor: ſi in ſe ꝙͣ īalia fieri ꝑmiſerit. Becus ergo cōiugale eſt caſtitas ꝓcreādi: ⁊ fides reddendi carnalis debiti ¶ .XXXII.Qualiter vnicam vnius eſſe ſit de naturaUli iure¶ Actor.Atet etiā ꝙ vnica vniꝰ eſſe debere ſit de naturali iure. Eſt enī de naturali iure vt alij non facias: qd̓ tibi non vis fieri. Sicut ergo vir nonvult mulierem diuidere carnem ſuam: ita nec ipſe debꝫdiuidere ſuam. Et ſic vnica debet vni tantūmodo coniungi ⁊ econuerſo ſcd̓m naturalem iuſticiā. Preterea ſivnam eſſe vniꝰ pertineret tm̄ ad ius poſitiuū. ſcd̓m hocante inſtitutōeꝫ iuris poſitiui plures hr̄e nō fuiſſet peccatum: qd̓ eſt manifeſte falſuꝫ. Preterea ſcd̓m hoc gentilibus non eſſet peccatū. cū ius poſitiuū non liget: niſitm̄ illos ad quos ꝑuenit: ⁊ illud eis non eſt predicatuꝫSciendū tn̄ ꝙ ius naturale d̓r vno modo ſicut dictū eſtſupͣ: ꝙ naturā docuit omīa anīalia. Et ſcd̓m hūc modūconiūctio maris ⁊ femine eſt de naturali iure. Dicituretiā naturale iuſ alio modo ſcꝫ qd̓ dictat naturalis ratōet ſic eſt de naturali iure fidelitas quā debet vir vxori.ſcꝫ vt nulli cōmiſceatur alteri. Hoc ergo duplici modoconiugiū eſt de iure naturali. ſcꝫ quantū ad copulā carnalem: ⁊ quantū ad fidem vnam vni tm̄ coniūgi. Olimtn̄ pro tꝑis exigentia dn̄s cum pr̄ibus diſpenſauit quiapauci tūc erat cultores dei: ⁊ qꝛ moderate ac ſpe prolisappetabāt coitum pr̄es antiqui. Si aūt obiicitur eꝯͣrioꝙ ius naturale diſpenſatōeꝫ non recipit. Rn̄demus ꝙimo recipit in aliquibꝰ: licet nō ab homīe ſed a deo quitradidit. Und̓ beatus Bernhardꝰ in libro de precepto⁊ diſpenſatōe. ita ſcribit. Non occides. non mechaberiſac reliqua illius tabule legiſſcita. Et ſi nullaꝫ ꝓrſus humanā diſpenſatōem admittunt: deus tn̄ hoꝝ qd̓ voluit⁊ quādo voluit: ſiue cum ab hebreis egyptios ſpoliari:ſiue cum prophetā cum muliere fornicaria p̄cepit miſceri. Samſonqꝫ vna cum hoſtibus opprimens ſeipſuꝫ interfecit: qd̓ vtiqꝫ factū ſi defendit̉ non fuiſſe peccatū: pͥuatum indubitanter credendus eſt habuiſſe conſilium:⁊ ſi de ſcriptura nō habeamꝰ: hec ille. Itaqꝫ iuxta verbum Auguſtini plures hr̄e vxores qn̄ mos erat: peccatum non erat: non quidem propter morem ſed ꝓpter diſpenſatōeꝫ que facta eſt. vt dictū eſt. patriarchis ꝓpterpopuli dei multiplicatōeꝫ ac diuini cultus ampliatōemDeniqꝫ ſi etiā nō eſſent niſi duo viri: ⁊ infinite ml̓iereſnec ſic etiā ad humanū genꝰ multiplicandū deberet hōcarnem ſuam diuidere: niſi ex diſpenſatōe. Cuꝫ lamechaūt qui ex libidine bigamiā introduxit: diſpenſatū nonfuit ¶ Hiero. ꝯͣ Iouinianū li. i. Primꝰ ſiquidē lamechſanguinariꝰ ⁊ homicida vnam carnem induas vxoresdiuiſit: ⁊ fratricidiū ⁊ bigamiā eadem diluuii pena deleuit.XXXIII¶ Cur olim cum viris diſpenſatum eſt vt haberent plures non autem econuerſo.¶ Auguſ. vbi ſupraEc ſicut vni viro plures licebat hr̄e vxores: ſic⁊ vni femine viros plures. nec etiā ipſiꝰ proliscauſa: ſi forte illa quideꝫ parere poſſet: ⁊ ille ge̓nerare non poſſet Nam occulta lege nature ſingularitatem amant que pͥncipātur: ſubiecta vero nō ſolū ſingl̓.