LiberTriceſimuſprimus

cortaſſis tunc ſufficere potuiſſet. Nam modo preter pahulum freno ⁊ calcaribꝰ neceſſe habet. freno quideꝫ vtfurentem ⁊ p̄cipitem a malo cohibeat. Calcaribꝰ auteꝫvt ad bonū faciendū excitet pigrum. Tunc ergo ſolumꝑabulum miniſtrās ſine freno ⁊ calcaribꝰ ſuauiter portaretur. Et ſi forte frenum ibi eſſet: quo per ſe incedereneſcia regeretur: nec pungi tunc opus hret qꝛ non eſſetpigra: nec cohiberi: qꝛ non eſſet impetuoſa. Quia ergoſpūs ſeſſor erat iniunctū eſt ei officiū: vt ⁊ iumento ſuoꝑabuluꝫ ꝓuideret. Ne vero in illo exeq̄ndo: ſi ſola hacp̄ceptōe nō etiā ex amore impleret: ꝯditōne ſeruili p̄meretur: dedit ei deus affectū quo ſuū corpus amaret: vthoc ei libenter ꝓuideret. Rurſuſ ne vel illis querendislabor eſſet: vel in ſumendis ꝑiculuꝫ: indigentiā ſimul ⁊appetitū carnalē certa menſura tꝑauit: qͣtinꝰ ei ⁊ ad fomentū pauca ſufficere potuiſſent ⁊ ad ſacietatē. Itaqꝫꝓuidentia carnis nō tam labor ꝙͣ oblectamentū et exercitatio futura foret: ſi homo iuſticiā tenuiſſet. Si auteꝫquerit̉ qͦ ſtudio vitā hūana ſi nō peccaſſet homo exercēda ⁊ colenda fuiſſet: nō incōuenienter d̓r: p̄ter interna ⁊ſpūalia ſtudia ſapīe ⁊ diuine ꝯtemplatōis. foris etiā interre culturas ſiue in arando: ſiue in ſeminādo: ſiue inplantādo: ⁊ ceteris hmōi oꝑibꝰ quibus natura bona exculta ꝓfectū capit in meliꝰ. Primū hoīem nō ad laborēſed ad delectatōeꝫ exercendū: vt ⁊ opus eſſet ad delectationem: ⁊ exemplū ad eruditōnem. ſic nāqꝫ exterior hōexercēdꝰ erat: vt ab iſto ſtudio exteriori. operis formaſumeretur ſtudii interioris: ⁊ in eo qd̓ foris faceret cognoſceret: quid ſibi intꝰ faciendū eſſet. Nam etiaꝫ intꝰſil̓r quedam terra erat: que bona quidem creata erat: ettn̄ ſi ipſa terra bn̄ excoleret̉: adhuc melior eſſe poterat:que culta fructꝰ bonos daret: neglecta vero mala et noxia germina ꝓferret.XXVIII.¶ De multiplici precepto diuinitus illi datoActor.Atum eſt aut pͥmis parentibꝰ duplex. vt ſupradictū eſt. p̄ceptoꝝ genꝰ videlꝫ p̄ceptum natureac preceptū diſcipline. Preceptū vero nat̉e triplex. Primū quidem pertinens ad ſuſtentatōem corporis ſui: de comedendo ſcꝫ ex omī ligno paradiſi. Secundum ad multiplicatōeꝫ generis ſui: qd̓ implenduꝫ eratper legem mr̄imonii. Terciū ad dilectōneꝫ dei ⁊ proxī:qd̓ in cordibꝰ eoꝝ ſcriptū erat digito dei. Quartū veropreceptū ſcꝫ diſcipline datū eſt illis ad probatōneꝫ obedientie: videlꝫ de ligno ſcīe boni ⁊ mali: nō guſtādo: neqꝫ tangendo ¶ Auguſtinus ſuper geneſim li. viii. Sedpōt q̄ri qūo deus homī tunc locutꝰ ſit: vt p̄ceptuꝫ caꝑepoſſet quo tranſgreſſo reus eſſꝫ. vtrū videlꝫ in mēte mōītellectuali. an ī aliqͣ ſpē corꝑali Reuera cū audimꝰ ſcpͥturā dicētē. p̄cepit ei deꝰ dicēs. Ex oī ligno ꝑadiſi ꝯmede. ⁊cͣ. Si querimꝰ hunc in deo modū loquendi a nobisproprie non pōt ꝯp̄hendi. Certiſſime tn̄ tenere debemꝰdeum aut ꝑſubſtātiā ſuam loqui: aut per ſubditaꝫ ſibicreaturā. ſicut videlꝫ iam dictū eſt ſuperiꝰ. At vero ꝑſubſtantiā ſuam nō loquit̉: niſi ad creandas omnes naturas. Ad ſpūales aūt ⁊ intellectuales nō ſolum creandas omnes naturas: ſed etiā illuīandas cū iam caperepn̄t eius locutōeꝫ in verbo eterno. Illis aūt qui eaꝫ capere nō pn̄t: nō loqͥtur deus: niſi ꝑ creaturā aut tantuꝫſpūalem: ſicut in ſomnis vel extaſi reꝝ corꝑaliuꝫ ſimilitudine Aut etiam corꝑalē dum ſenſibꝰ corporis vel apparet aliqua ſpecies: vel inſonāt vates. Itaqꝫ ſi adamtalis erat: vt illam dei locutōeꝫ caꝑe poſſet: quaꝫ ꝑ ſubſtantiā ſuam mentibꝰ angelicis p̄bet. Non eſt dubitandum ꝙ eius mentē mouerit per tempꝰ miro ⁊ ineffabilimodo non motus ipſe ꝑ tempꝰ: eiqꝫ vtile ac ſalubre preceptū veritatis imp̄ſſerit: ⁊ que trāſgreſſori pena deberetur: caipſa veritate ineffabil̓r monſtrauerit. Sic enī

audiūtur vl̓ videntur omīa bona p̄cepta in ipſa incommutabili ſapīa: que in anīas ſanctas ſe tranſfert ex aliquo tꝑe: cum nullus ipſi motus ſit in tꝑe. Si autē ad illum modū adam iuſtus erat: vt ei adhuc opus eſſet alterius creature ſapientioris ⁊ ſanctioris autoritas: ſicutnobis ꝓphetaꝝ ⁊ ipſis angeloꝝ: que voluntatē dei poſſet cognoſcere. Cur ambigamꝰ deum ꝑ aliquam huiuſmodi creaturā ei locutū eſſe talibus vocum ſignis: quepoſſet intelligere¶ XXIX.¶ De illo quod datum eſt ad nature ſuſtenta¶ Actor.tionemRimū itaqꝫ preceptū nature. ſicut dictuꝫ eſt.homini datum eſt ad ſuſtentatōeꝫ nature: qm̄habebat corpus anīale: videlꝫ indigenſ ciboꝝalimonia. Unde ſi nō comederet interiret. cūqꝫ famesſit defectꝰ ac pena peccati. Eſt enī appetitꝰ immoderatus comedendi. huic vtiqꝫ nullatenꝰ homo ſubiacuiſſetſi non peccaſſet: ſed ꝓculdubio peccaret: niſi defectū habens cibo p̄ueniret. habebat enī appetitū naturalem etmoderatū: cui ſic ex p̄cepto dei vt defectus famis nūqͣſentiretur: erat vtiqꝫ ſatiſfaciēdū. Utrū aūt ad immortalitatē ade ꝑpetuo ꝯſeruandā ſufficeret ſemel comedere de ligno vite: videtur ꝙ ſic ẜm Auguſtinū: ⁊ ideocreditur adam de illo nunꝙͣ comediſſe. Ait enī ideꝫ auguſtinꝰ ſuꝑ geneſim ſic: Immortalis ⁊ incorruptibiliscaro pͥmi hominis ꝯdita eſt: vt immortalitatē ⁊ incorruptionē ꝑ obſeruantiā mādatoꝝ dei cuſtodiret. In qͥbuſvidelꝫ mandatis hoc continebat̉: vt de lignis conceſſisab interdicto abſtinens manducaret: ac ꝑ hoꝝ eduliuꝫimmortalitatis dona conſeruaret: donec increm̄tis corporalibꝰ ad etatem ꝑductus: que conditori placeret: ml̓tiplicata ꝓgenie ipſo iubēte de ligno vite ſumeret: quoꝑfecte immortal̓ factꝰ alimenta ſibi vlteriꝰ nō reqͥreretEcce hic aꝑte videt̉ auguſtinꝰ tradere ꝙ caro pͥmi hominis mortalitatē habuit in ſe. Et ita ꝙ in eo fuit potētentia natural̓. ſcꝫ non moriendi: ſed adiuuādā erat peralimoniā ciboꝝ: ⁊ obſeruantiā mādatoꝝ dei. Et etiā ꝙcōgruo tꝑe ꝯmeſturꝰ erat de ligno vite. Idē tn̄ in librode baptiſmo ꝑuuloꝝ dicit: ꝙ adam comedit de ꝯceſſis:ſed fortaſſe nō loquit̉ de ligno vite: ſed tm̄ de aliis. Secundū hoc ergo intelligendū eſt qd̓ ſupͣ dicit Augꝰ. ꝙAdam de ligno vite guſtabat. id eſt. guſtare debebat¶ Auguſtinus in queſtionibus ſuper geneſim. Adaꝫitaqꝫ nō habebat corpꝰ tale: quod diſſolui eſſet impoſſibile: ſed corruptōeꝫ inhibebat guſtus arboris vite.Potuit etiā poſt peccatū diſſolubil̓ ꝑmanere: ſi a deo ꝑ¶ XXX.mitteretur edere de ligno vite.¶ De alio quod datum eſt ad ſui generis multiplicationem.¶ Actor.Ecundū vero preceptū homini datū eſt ad ml̓tiplicatōeꝫ generis humani. ſcꝫ illud. Creſcite⁊ multiplicamini: ⁊ implendū erat ꝑ legē mr̄imonii. Unde qꝛ ſine ꝯiunctōe maris ac femine p̄ceptūhoc impleri nō potuit. Dicit ꝯmeſtor ꝙ deꝰ his verbiſconiugiū inſtituit in quo etiā dicit quoſdā hereticoſ cōfutari: qͥ ꝯcubitū dicūt ſine pctō nō poſſe fieri. Nos autem ſcd̓m opinionē ꝯmunē dicimꝰ: ꝙ in ꝑadiſo ꝯiugiuꝫinſtitutū eſt: cū viro in extaſim rapto dictū eſt: Propihoc relinquet homo pr̄em ſuū ⁊ mr̄em: ⁊ adherebit vxori ſue: ⁊ erunt duo in carne vna. Hinc ⁊ apl̓us verba illa recitās ad epheſios. Sacr̄m inquit hoc magnuꝫ eſtin xp̄o ⁊ eccl̓ia. Eſt itaqꝫ matrimoniū legitima coniunctio maris ⁊ femine indiuiduā vite ꝯſuetudinē retinēsid eſt. retinendā exigens: quātuꝫ in ſe eſt. Hoc autē dico: qꝛ ꝯtumelia creatoris ſoluit. ſcꝫ matrimoniū infidelium quontā nō eſt ratū Dicitur hoc etiā ꝓpter mr̄imonium ſpūale: qꝛ ſcꝫ ante carnalem copulā alteri ꝯiuguꝫlicꝫ ad religionē tranſire. Finalis cā mr̄imonii ꝓlis eſt