LiberTriceſimūſprimus

⁊ heu vacui remanemus. ¶ Gregoriꝰ in moral̓. li. viii.Ad hoc enī homo cōditus fuerat: vt ſtanti mente ſe inarcem ꝯtemplatōnis erigerꝫ: ⁊ nulla hunc corruptio aſui conditoris amore declinaret: ſed cū ab ingenita ſtādi ſoliditate volūtatis pedem ad culpā mouit: in ſemetipſum ꝓtinus cecidit Nilqꝫ ꝑceptū menti ſufficit: quiaipſum qui vere ſufficere pōt amiſit ¶ .XX.De naturali eorū virtute. ¶ Hugo vbi ſupraI aūt queritur: an alique virtutes ante peccatum in ipſo fuerūt. virtutes dupliciter haberirn̄demꝰ ſcd̓m naturā ⁊ ſcd̓m gr̄aꝫ. Uirtꝰ nāqꝫnichil aliud eſt ꝙͣ affectus mentis ſcd̓m ratōem ordinatus: qui ſcd̓m varias eiuſdē mentis applicatōes plurimi eſſe dicūtur. vnaꝫ tn̄ radicē ⁊ originē hn̄tes voluntatem. Una enī voluntas ẜm ꝙ ſe ad varia vel appetendo vel fugiendo inclinat: format affectus ⁊ diuerſa ſecundū eoſdē affectꝰ ſortitur vocabula. Uoluntas autēaliqn̄ per naturā ſurgit. aliqn̄ per gr̄am excitat̉. Et eſtquidem ipſa natura ꝑ gr̄am: ſed alia eſt gr̄a creatrix.alia ſaluatrix. Gr̄a creatrix primū nature ꝯdite quedaꝫboua inſeruit. Gr̄a ſaluatrix ⁊ bona que naturā primūcorrupta ꝑdidit: reparat. ⁊ que imꝑfecta nondum accepit: aſpirat. Bona ergo nature ⁊ affectꝰ: ſcd̓m naturāvirtutes ſunt naturales. Que ⁊ ſi laudabiles ſunt: nonſunt tn̄ digne merito illo quod eſt ſupͣ naturā: qꝛ nichilhn̄t in ſe preter naturā. nichil tn̄ mereri. etiā hmōi nonmichi videt̉: ꝙͣuis exͣ bona hec que ꝓpter naturā condita ſunt: nichil mereātur. Uirtutes aūt quas gr̄a reꝑaratrix nature ſuꝑaddita format: qꝛ īmerito aliquid ſupͣnaturā accipiūt: niſi p̄mio etiā ſupͣ naturā remuneraridigne ſūt: vt quibꝰ amor dei cā eſt in oꝑe: patientia deip̄miū ſit in retributōe. Sed in his virtutibꝰ que ꝑ gratiam p̄paratricē ſunt: pͥmū ſpūſſanctꝰ bonā voluntatemoperatur Deinde illi mouenti ſe ⁊ operāti cooꝑat̉. Primū eā aſpirat vt ſit. De inde ei īſpirat: vt moueatur etoperetur: vt vacua nō ſit. Primū enī oꝑatur eam. de inde cooꝑatur. Bona emī voluntas inſtrumentū eſt: ſpirituſſanctus artifex. Bonā voluntatē ipſe ſolus operat̉.Poſtea per bonā voluntatē non ſolus ipſe oꝑatur. Igitur nullatinꝰ ambigendo putamꝰ affectus bonos: ⁊ ẜmiuſticiā ordinatos: nature illiꝰ pͥma ſua origine inſertoſꝑ quos ad bonitatē ⁊ iuſticiā exequendā naturali appetitu trahebatur: ⁊ in his naturales virtutes conſtitiſſe:quibus natura homīs a principio formata eſt ⁊ inſtructa. De illis aūt virtutibꝰ que volūtate bona ex amorediuino mota perficiuntur nichil temere circa ipſuꝫ diffiniri volumꝰ: cum de opere charitatis illius nulluꝫ exautoritate ſiue ex ratione argumentū certū habeamusXXI.¶ De varijs bonis eiſdē ab inicio preparatiſNima quidem ratōnalis idcirco duplici ſenſuinſtructa eſt: vt ⁊ viſibilia foris caperet per carnem ⁊ inuiſibilia ad laudem creatoris excitarꝫSenſus angelorū intꝰ erat: ⁊ ſenſus brutoꝝ foris. Angeli ꝯtemplabantur que intus erant: ⁊ per ea que foriserant bruta cōtingebant viſibilia: ſed non per ea ſimiliter iuuiſibilia: qm̄ inuiſibilia in viſibilibꝰ cognoſcūturſed non ecōuerſo. Et poſitus eſt homo in medio vt ſenſus haberet intus ad inuiſibilia: extra ad viſibilia. intꝰſenſus rationis: foris ſenſus carnis: vt ingrederetur: ⁊egrederetur: ⁊ ꝯtemplaretur intus ſapientiā: foris oꝑaſapiētie: vtrimqꝫ quoqꝫ reficeretur: videret ⁊ gauderetamaret ⁊ laudaret. Quia vero ex duplici natura homocompactꝰ fuerat: vt totus beatificaretur. duo illi bonacreator ſuus ab inicio p̄parauit. vnū corporale. alteruꝫſpūale. vtrūqꝫ plenū: ⁊ vtrīqꝫ ī ſuo genere ꝑfectū. Carni viſibilia: ſpūi inuiſibilia. Carni ad ſolaciū. Spūi adgaudiū. Ex his bonis vnū dedit: aliud promiſit. viſibi

le gratiſ dedit: īuiſibile merito querendo inſtituit: vt exdono gͣtuito probaretur: ⁊ excellentia ꝓmiſſiōis: ⁊ fidespromittentis. Unde ꝯtinuo creatꝰ: dn̄s reꝝ conſtitutuſeſt. poſtea vero illi preceptū datū eſt: vt prius mereret̉.deinde remuneraret̉: non in his que iam data fuerantin dono: ſed in his que ꝓpoſita fuerant in p̄mio. Neqꝫvero ſeruiciū idcirco ab homine queſitū eſt: ꝙ omnipotens conditor hominis ſeruicio indigeret: ſed vt ip̄e homo vera bona merito acquiſita glorioſiꝰ poſſideret. Etqꝛ plus erat ſumme bonitati ⁊ meritū dare ⁊ premiumꝙͣ ſine merito ſolū premiū: inuiſibilia quaſi bona veraſeruienti poſt meritum ꝓmittūtur Iſta aūt quaſi modica ⁊ trāſitoria gratis inter merendū adiiciūtur: ſine ill̓non pōt beatificari in patria: ſine iſtis nō poteſt ſuſtentari in via. Propter qd̓ ⁊ talis factꝰ eſt: vt interim iſtisindigeret: quatinus ꝑ iſtam indigentiā ſuam in illis cognoſceret: ꝙ ibi ſufficiens non eſſet. Ut ergo interioriſvite bonū addiſceret querer̄. exterior vita eius talis facta eſt: vt ad tempus ꝑ ſe ſtare non ſufficiēs: alio pretetſe ⁊ exͣ ſe bono ſuſtentari indigeret. ¶ XXII¶ De appetitu iuſti et commodi.Uo quoqꝫ poſuerat deus in homine a prīcipioquibus natura eius tota regeret̉: ⁊ vſqꝫ ad cōſummatōnem finis ſui conduceret̉. hec erantappetitus iuſti: ⁊ appetitus commodi. Appetituꝫ iuſtivolūtariū eē voluit: vt in eo ꝓmereret̉ homo ſiue bonūſi eum retineret cum deſerere poſſet: ſiue malum ſi eumdeſereret. Appetitū autem commodi neceſſariū: qͣtinuſin eo remuneraret̉ homo ſiue ad penam: ſi appetituꝫ iuſti deſereret: ſiue ad gloriaꝫ ſi eum retineret. In appetitu ergo iuſti deus meritū hominis conſtituit. in appetitu vero commodi premiū. Hos appetitus duo effectuſeoꝝ ſequebant̉ iuſtum ⁊ commodum: diſſimil̓r tamen.Ipſum enī iuſticiam appeter̄ ſcd̓m aliquid iuſticiā hr̄eeſt. Affectus iuſti a voluntate ſeꝑari poteſt: ſed effectꝰeius. id eſt. iuſticia ab affectu ipſo ſeꝑari non poteſt.Appetitus commodi inſeꝑabilis eſt: quia ſcd̓m neceſſitatem ineſt: ⁊ a voluntate rationali nunꝙͣ ſeꝑari poteſtEffectus autem eius. id eſt. commodū ab eo ſeꝑabiliseſt: quia deſiderari commodum etiā cum non habet̉ poteſt. Et in hoc ſumma conſtat pena cum creatura peneaddicta commoduꝫ faſtidire non poteſt ꝓpter immutabilem naturam: nec hr̄e poteſt ꝑ irremiſſibilem culpamHomo gͦ quia appetitum iuſti ſponte dereliquit: idcirco merito ⁊ iuſticiam ⁊ commodum ꝑdidit. Solum appetitum commodi ad augmentū felicitatis retinēs. Siautem homo iuſtum velle non deſineret: ſiue illud ſiuealiud volendo nunꝙͣ peccare poſſet. Quid autem volendo iuſtum velle deſūt: niſi aliquid extra menſuraꝫ in qͣſola iuſticia fuit. At vero que fuit iſta menſura in quavoluntas hoīs eſſe voluerat vt eſſet bona. ¶ XXIII.¶ De menſura ſibi impoſita in appetitu commodiUo ſunt que preꝑauerat deus homini. Unuꝫtemporale: ⁊ aliud eternū: vt temporali vteret̉eterno frueretur. Sed quia bonis vti aut fruilaudabile non eſt: niſi bene vtaris ⁊ fruaris. diffinita ēhomini menſura: ſcd̓m quam bonis ſuis temporalibusbene vteretur: eternis bene frueretur. Modus autemmenſure in vſu inferioris boni quadriptitus cōſtabat.Primo vt vteret̉ his tm̄ quibus vti deberet. Secundovt qualiter deberet Tercō vt quantū deberet. Quartovt qͣndo. Hoꝝ quodcunqꝫ homo preteriret: menſuramamitteret. Modus autem in fructu ſuꝑioris boni biptitus tm̄. Primo vt ſciret homo qualiter illo bono vtideberet. Secundo vt etiam quando eum illo bono fruiconueniret agnoſceret. Nam quo bono ſibi fruendumeſſet: querendum non erat: qm̄ non niſi ſolū vnū bonum