LiberTriceſimūſprimus

¶ Petrus comeſtorUia vero natural̓r ex ſil̓ibus naſcuntur ſil̓ia:ne videretur ade mulieris formatio ſuperflua:dum ſibi putaret in animantibꝰ aliquid eſſe ſimile: ꝓpter hoc adduxit deus ad adam cuncta animantia: in quibꝰ etiā ꝑ ſynodochen intelligēda ſunt ⁊ aeris⁊ aque animātia. Uel pōt dici ꝙ vniuerſa ſunt animantia terre: qꝛ etiā illa que de aquis ſunt aliquid terre habent in ſe. Uel potiꝰ piſces poſtmodū cogniti ab hominibus ſūt: ⁊ inde noīati: qd̓ ex hoc patet: qm̄ e qͥuocāturterre animātibꝰ: qꝛ ſil̓es his deprehenſi ſunt. Adduxitaūt ea dn̄s ꝓ cauſis duabꝰ: videlꝫ vt imponeret eis homo nomīa: in quo ſcirent eum p̄eſſe ſibi: ⁊ vt ſciret adaꝫnulluꝫ ex his ſibi eſſe ſimile. Impoſuit ergo adam eisnomina: loquēs videlꝫ hebrea lingua que fuit ab inicioſola. Quod inde perpendit̉: qm̄ vſqꝫ ad diuiſionem linguaꝝ hebrea ſunt nomīa que in ſacra ſcpͥtura legūturFecit aūt deus vt oīa ſimul venirent animantia: eo nutu quo ſimul creauit oīa: vel forte ꝑ angelos. ¶ Auguſtinꝰ ſuꝑ geneſim libro. ix. Qūo enī hec adduxerit deꝰad adam. ne carnal̓r ſapiamꝰ: adiuuare nos debet: qd̓de biꝑtito oꝑe diuine ꝓuidentie in libro ſuꝑiori tractauimus. Omnis enī anīa ſiue rōualis ſiue irrōnalis mouetur viſis: ſed anīa rōualis voluntatis arbitrio ul̓ eisꝯſeutit: vel n̄ ꝯſentit. Irrōnalis aūt nō habet hoc iudicium: ꝓ ſuo tn̄ genere atqꝫ natura viſo aliquo tacta ꝓpellitur. Nec in ptāte vlliꝰ anīe eſt: que illi viſa veniāt:ſiue in ſenſu corꝑis ſiue in ipſum ſpūm interiꝰ: in qͥbusappetitus moueatur cuiuſlibet animātis. Ac ſic cū eaviſa per angeloꝝ miniſteriū deſuꝑ miniſtrātur: ꝑuenitviſio dei nō ſolum ad hoīes ⁊ aues ⁊ pecora: ſed etiamad ea que in aquis latent: ſicut ad cetu qui glutiuit Ionam: nec ſoluꝫ ad illa maiora: ſed etiā ad vermiculum.Nam ⁊ hunc legimꝰ diuinitꝰ iuſſum vt radicem cucurbite roderet: ſub cuiꝰ vmbraculo ꝓpheta requieuerat.Angeli nempe ſancti dei iuſſione: in ipſa eius qͣm iugit̉intuent̉ incōmutabili veritate ꝑſpecta: ꝑ tempꝰ ſe mouentes: ac ꝑ locum ⁊ tempꝰ corꝑa ſibi ſubdita agilitatemirabili ⁊ viſa quibꝰ moueat̉: ⁊ appetitū indigētie carnalis omni anīe viue valent efficere: ⁊ vt neſciēs adducatur: quo eam opus eſt venire¶ X¶ De formatione mulieris ex coſta viri.¶ Petrus ꝯmeſtorOrro non inuento in animantibꝰ ſibi ſimili immiſit dn̄s ſoporē in adam .i. non ſomnū: ſed extaſim. tulitqꝫ vnam de coſtis eius carnē ſcꝫ etos ⁊ edificauit eam in mulierē angeloꝝ miniſterio: ſcꝫde carne carnem: de oſſe oſſa faciens. ¶ Actor. Repleuit aūt carnem pro ea coſta .i. replendo poſuit carneꝫ ꝓcoſta. Quoddā enī carnis ſupplementū creauit in locoillius coſte: que detracta eſt de viri corꝑe. Unde aptiꝰhabet tranſlatio alia: videlꝫ: poſuit carnē pro ea Ꝙ ātd̓r: edificauit: impropͥe iuxͣ lr̄am ponit̉ verbuꝫ: ac ꝑ hocintelligi datur myſteriū. Quia ſcꝫ eccleſia ſponſa chriſti: de latere eius formata d̓r: ⁊ domꝰ dei. ¶ Auguſtinꝰvbi ſupͣ. Corꝑatio quidem ade ⁊ coſte detractio illiusa ꝯpage corꝑis abſqꝫ vllo dolore: fortaſſe dicātur ꝑ angelos fieri potuiſſe. formare aūt vel edificare coſtaꝫ: vtmulier eſſet: nō niſi deus potuit: a quo natura omīs exiſtit. Quale itaqꝫ miniſteriū angeli exhibuerint deo inilla mulieris formatōe quis audeat affirmare. Certiſſime tn̄ dixerim ſupplementū illud carnis in coſte locumipſiuſqꝫ femine corpꝰ ⁊ animā: ⁊ formatōem menbroꝝoīa viſcera. oēſqꝫ ſenſus: ⁊ quicquid erat quo illa ⁊ creatura ⁊ homo ⁊ femina erat nō factū: niſi ope illo dei:qd̓ nō per angelos ſed per ſeipſum: nō oꝑatus eſt ac dimiſit: ſed ita continue oꝑatur: vt nec vllaꝝ rerum: necipſoꝝ angeloꝝ natura ſubſiſtat: ſi nō operetur. Ueruꝫ

in rebus creationis huiꝰ: ſil̓itudinē qua mulier de virilatere facta eſt q̄rimꝰ: nec inuenimꝰ: nō niſi qꝛ quēadmodum quidē homines oꝑentur in hac ferra cognouimꝰ.Quemadmodū aūt in hoc mūdo angeli quodammodoagricolentur:: non vtiqꝫ nouimꝰ. licet enī tam nullā naturā ꝙͣ nec ſeipſos valeant creare: deo tn̄ obedientes:eiuſdem iuſſionem exequentes agricolandi vel metendimore: pn̄t naturalibꝰ motibus de rebus ſubiectis tāꝙͣmateria miniſtrare: vt ẜm illas prīcipales in verbo nōcreatas vel ẜm illas in pͥmis ſex dieꝝ oꝑbꝰ cauſalitercreatas ratōnes: aliquid creetur in tꝑe. Vt aūt dictuꝫeſt ſuꝑiꝰ: ſicut miſterium gr̄e. qua peccatores ſaluātur.abſconditū fuit ſcd̓m apl̓m in deo. nō in mūdo. Sic etiam oīm que ad hanc gr̄am ſignandā: nō naturali motureꝝ ſed mirabiliter facta ſunt: cauſe fuer̄t abſcōdite indeo: quoꝝ ſi vnū erat ꝙ ita mulier facta eſt de latere viri. ⁊ hoc dormientis que per ipſum firma facta eſt tāqͣeius oſſe firmata. ille aūt ꝓpter ipſam infirmꝰ qꝛ ī locūcoſte n̄ coſta ſed caro ſuppoſita ē: n̄ habuit hoc pͥma rerum ꝯditio: qn̄ ſexta die dictū ē. maſculū ⁊ feminā feciteoſ: vt feminā oīno ſic fieret: ſed hoc tm̄ habuit: qꝛ ⁊ ſicfieri poſſet: ne ꝯͣ cās quas voluntate inſtituit. mutabilivoluntate aliquid fieret. Quid aūt fieret: vt aliud omnino futurū non eſſet: abſcondituꝫ erat in deo ſicut p̄dictum eſt. Et qꝛ myſteriū iſtud ita dixit apl̓s abſcōditū.vt innoteſceret pͥncipibꝰ ⁊ ptātibus in celeſtibꝰ ꝑ eccleſiam multiformis ſapīa dei ꝓbabiliter creditur: ſicut illud ſemen: cui ꝓmiſſum diſpoſitū eſt in manu mediatoris. ſic omnia que ad eiuſdem ſeuinis aduentū ꝓnunciandum vel aunūciandū in reꝝ naturā: preter vſitatumnature curſum mirabiliter facta ſunt: eſſe facta mīſtrantibus angelis: ita tn̄ vt vbiqꝫ creator vel reꝑator naturaꝝ non eſſe credatur: niſi qꝛ plantatore ⁊ rigatore quolibet ſolus incrementū dat deꝰ. Ac per hoc etiā illa extaſiſ ad hoc in Adam recte intelligit̉ īmiſſa: vt eius mēſtanꝙͣ angelice curie ꝑticeps fieret. ⁊ intrans in dei ſan¶ XI.ctuariū intelligeret ibi nouiſſima.¶ De errore philoſophorum circa cōditōeꝫgeneris humani.¶ Idem in libro de ciuitate dei. xij.Uod aūt prius reſpondimus de mūdi origine:hoc etiā de prima homīs ꝯditione reſponderīeis qui mouentur cur homo ꝑ infinita retro tēpora creatus non ſit. Conſiderent enim nichil eſſe diut̉num: in quo eſt aliquid extremū ⁊ oīa ſcl̓oꝝ ſpacia diffinita ſi eternitati intermine ꝯparentur. non dico exiguaexiſtimāda eſſe: ſed nulla. ac ꝑ hoc ſi nō quinqꝫ vel ſex.veꝝ etiaꝫ quinqͣginta milia: vel ſexcenta aut ſexagiesaut ſexcenties milies dicerentur annoꝝ: aut itidē ꝑ totidem replicaretur hec ſumma vbi iam nullū numeri nomen haberemꝰ ex quo deus hoīem fecit: ſimil̓r q̄ri poſſet cur nō ante fuerit. Dei quippe ab hominis creatōeceſſatio retrorſus eterna ſine inicio tanta eſt. vt ſi ei cōferatur quantumlibet magna. ⁊ ineffabilis nūeroſitastempoꝝ que tamen fine ꝯcluſa certi ſpacii terminatur.nec ſaltem tanta videri debeat: quanta ſi humoris breuiſſimā guttam vniuerſo occeano ꝯparemꝰ Quia iſtoꝝduoꝝ vnū quidem perexiguū eſt: alteꝝ incomparabil̓rmagnū: ſed vtrūqꝫ finitū. Illud vero temporis ſpaciuꝫꝙ ab aliquo inicio ꝓgreditur: ⁊ aliquo termino coercetur magnitudine quātacūqꝫ tentatur ꝯparatum ad idqd̓ iniciū nō habet neſcio an pro minimo an potiuſ pronullo deputanduꝫ eſt. Hinc enī ſi a fine vel breuiſſimaſingulatim momenta detrahātur: decreſcente numerolicet tam ingenti vt vocabulū nō inueniat retrorſuꝫ redeundo tanꝙͣ ſi hominis dies ab illo in quo nunc viuitvſqꝫ ad illum in quo natus eſt detrahas. qn̄qꝫ ad inicium illa detractio perducet̉ Si aūt detrahātur retrorſu