LiberTriceſimuſprimus

Ulit ergo deus hominem de loco ſue formationis in paradiſum: vt operaret̉ ibi: non tn̄ laborando velut ex neceſſitate: ſed delectando ac recreando ſeipſum. ¶ Auguſtinꝰ vbi sͣ libro. viii. Quidenī. vt al̓s iam ſuꝑiꝰ dictū eſt. maius ⁊ mirabiliꝰ ſpectaculum eſt. Aut vbi magis cū natura reꝝ humana ratōquodammodo loqui poteſt ꝙͣ cuꝫ ſeminibꝰ poſitis: plātatis ſurcul̓: tranſlatis arbuſtulis: inſitis malle ol̓: tanꝙͣinterroget̉ queqꝫ vis radicis ⁊ germinis quid poſſit:quid ve non poſſit: vnde poſſit: vnde non poſſit: quid inea valeat nūeroꝝ inuiſibilis interiorqꝫ potentia: qͥd extrinſecꝰ adhibita diligentia: ⁊ in ipſa conſideratōe perſpicere: qꝛ neqꝫ qui plantat eſt aliquid: neqꝫ qui rigat:ſed qui incrementū dat deus: qꝛ ⁊ illud operis qd̓ accedit extrinſecus per illū accedit: quē nichilomīꝰ creauit⁊ quē regit ⁊ ordinat inuiſibil̓r deus Itaqꝫ nullatenuseſt credibile: ꝙ deus hominē ante peccatū damnaueritad laborem. Siquidem ⁊ nunc videmus: cum tanta voluptate animi quoſdā agricolari. Quicqͥd aūt nūc agricultura deliciaꝝ habeat: tunc vtiqꝫ longe ampliꝰ erat:cum nichil aduerſi vel e terra vel e celo accidebat. Nōenī erat laboris afflictio: ſed voluntatis exhilaratio: cūea que creauerat deus: humani operis adiutorio letiusꝑueīrent ac feraciuſ. vnde creator ipſe laudaret̉ vberiꝰqui anīe videlꝫ in anīali corpore ꝯſtitute: facultatē operandi dediſſet: quantū anīo volenti ſatis eſſet: nō ꝙͣtuꝫinuitū corporis indigentia cogeret. Quid ſibi abhorrꝫal̓s oberrat. a vero: ſi creadamꝰ hoīem in paradiſo conſtitutū: vt operaret̉ agriculturaꝫ non labore ſeruili: ſedhoneſta voluntate animi. Quid enī innocentiꝰ hoc oꝑeſic vacātibꝰ: ⁊ quid pleniꝰ magna ꝯſideratōe prudentibus: nec ſolum vt oꝑaretur: ibi poſitꝰ eſt: veruꝫ etiā vtcuſtodiret. Quid: eundem vtiqꝫ ꝑadiſum ſibi ipſi ne aliud admitteret: cur inde mereretur expelli. Ob hoc eniꝫp̄ceptū datur vt ſic: per qd̓ ſibi ꝑadiſum cuſtodiat. id ē.quo cōſeruato nō inde proiiciat̉. Eſt ⁊ alius in his verbis ſenſus: videlꝫ vt ipſuꝫ hoīeꝫ oꝑaret̉ ⁊ cuſtodiret deus: ſicut enī operat̉ homo terrā: vt eam cultā ⁊ fructuoſam faciat: ſic deus hoīem multomagis quem ipſe creauit: operatur: vt iuſtus ſit: ſi homo per ſuperbiā non abſcedat. Ipſum ergo in paradiſo collocauit operandum⁊ cuſtodiendū. operandū vt iuſtus eſſet. cuſtodiendumvt tutus eſſet. Ipſa vtiqꝫ dn̄atione dei que nobis vtiſeſt: nō illi. Ipſe quippe noſtra nō indiget ſeruitutē. noſaūt indigemꝰ illiꝰ dn̄atione: videlꝫ vt oꝑetur ⁊ cuſtodiat nos. Ideoqꝫ ſolus verus eſt dn̄s: qꝛ non illi ad ſuamſed ad nr̄am vtilitatē ⁊ ſalutem ſeruimꝰ. Nam ſi nobisindigeret: eo ipſo non verus dn̄s eſſet: cum per nos eiꝰadiuuaretur neceſſitas: ſub qua ⁊ ip̄e ſeruiret. nec diconos ad vtilitatē nr̄aꝫ illi ſeruire: tanꝙͣ aliquid aliud abillo expectemꝰ ꝙͣ ipſum qui eſt ſumma vtilitas ⁊ noſtraſalus. Sic enī gratis diligimꝰ. ſcd̓m illud Michi adherere deo bonū eſt. Totaqꝫ hoīs actio bona eſt ad ipſumconuerti: ⁊ ab eo iuſtū. pium. ſapientē. beatūqꝫ ſꝑ fieri:a quo factꝰ eſt. nō ergo ſic ad deum ſe ꝯuertere debet:vt cum ab eo factꝰ fuerit iuſtus: abſcedat: ſed ita vt abillo ſemꝑ fiat: eo quippe ipſo cum ab illo non diſcedit:operātis ⁊ cuſtodientis dei pn̄tia iuſtificatur: ⁊ illuminatur: ⁊ beatificatur: dum ille obedienti ſubiectoqꝫ dominatur. Sicut enī aer qui pn̄te luīe fit lucidus. nō eſtfactꝰ: qꝛ ſi factꝰ eſſet nō iam fieret. aut etiā abſente luīelucidꝰ eſſet. ſic homo pn̄te ſibi deo illuīatur. abſēte aūtꝯtinuo tenebratur: a quo nō locoꝝ interuallis ſed volūtatis auerſione diſceditur: ille itaqꝫ oꝑetur homīem bonum atqꝫ cuſtodiat: quē incōmutabil̓r bonū eſſe cōſtatSemper ab illo debemꝰ fieri: ſemperqꝫ perfici. Ipſiuſenim figmentū ſumus: non tm̄ vt hoīes ſimꝰ: ſed etiaꝫvt boni ſimus.¶ III

De adiutorio homini faciendoIdem in libro octano.Ixit quoqꝫ deus. Non eſt bonuꝫ hoīem eſſe ſolum: faciamꝰ ei adiutoriū ſimile ſibi. Utrū aūttꝑaliter vocibuſ ⁊ ſillabis hoc dixerit deus: anipſa ratio commemorata eſt: que in verbo dei principaliter erat: vt ſic femina fieret. Quā ratōem ſuſcipiebattunc ſcriptura cum diceret. Dixit deus: fiat. An fortein mente hoīs hoc dixit deus. ſcd̓m ꝙ dicit pſalmiſta.Audiam quid loquatur in me dn̄s deus: an aliqua dehac re ipſi homini in ipſo homine per angeluꝫ facta eſtreuelatio: ſcd̓m illud. Et dixit michi angelus qui loquebatur in me: an per corporalē creaturaꝫ vox ipſa ſonuerat: ſicut de nube. Hic eſt filius meus dilectus. Ad liqͥdum ꝯp̄hendere nō poſſumꝰ. Uerūtamen certiſſime teneamus: ⁊ hoc deum dixiſſe: ⁊ ſi corporali voce vel temporaliter expreſſa ſil̓itudine nō eum per ſubſtantiā queipſe eſt: ſed per aliquā ſubditam imperio ſuo creaturaꝫhoc dixiſſe certiſſimū eſt eis qui ſubſtantiā trinitatis īcōmutabilē. eternā. nec per locū. nec per tempus moueri. vel fideliter credunt. vel excellenter intelligunt Nōigitur modo queramꝰ: quomodo deus illud dixerit: ſedpotentia intelligimꝰ quid dixerit. Adiutorium quippehomini ſcd̓m ipſum faciendū eterna veritas habet perquā creata vel cauſata ſunt omnia: ⁊ in illa hoc audit:qui poteſt in ea cognoſcere quid: quare creatuꝫ ſit. Siauteꝫ queratur ad quam rem fieri oportuerit adiutoriūhoc: nichil aliud ꝓbabil̓r occurrit ꝙͣ ꝓpter filios ꝓcreādos: ſicut adiutorium ſemini terra eſt: vt ex vtroqꝫ virgultum naſcatur. Quāꝙͣ enī iam emiſſi de paradiſo cōue niſſe ⁊ genuiſſe narrentur: tamē non video quid prohibuerit honorabiles nuptias. eis fuiſſe ⁊ thoꝝ immaculatū: hoc deo p̄ſtante fideliter ⁊ iuſte viuētibꝰ: vt ſinealiquo ardore libidinis: ſine labore ⁊ dolore pariendi:fetus ex eoꝝ ſemīe gigneret̉: ſed vt illis qui genuiſſentin aliquo forme ſtatu manentibꝰ: ⁊ ex ligno vite corporalem vigorem ſumētibꝰ: ⁊ illi qui gignerent̉ ad eundēſtatū perducerētur: donec certo numero impleto: ſi omnes iuſte viuerent: tunc fieret illa ꝯmutatio: vt ſine aliqua morte anīalia corpora cōuerſa in aliam qualitateꝫeo ꝙ ad omnē nutum regenti ſe ſpūi deſeruirent: ⁊ ſoloſpū viuificante: ſine vllis alimentoꝝ corꝑalibꝰ ſuſtentaculis viuerent: ſpūalia vocarentur. Potuit hoc fieri: ſinon p̄cepti tranſgreſſio mortis ſuppliciū mereretur.Aut ſi ꝑentes filiis ſuis cedere ex hac vita oportebat.vt ita humanū genus per deceſſiones ⁊ ſucceſſiōes certa numeroſitate ꝯpleretur. Potuerunt etiam parentesgenitis filiis perfecta officii humani iuſticia ad meliora tranſferri. non per mortem: ſed per aliquā ꝯmutationem ad illam ſummā qua receptis corporibꝰ erūt ſicutangeli dei. Aut ſi illam dari non oportet: niſi in fine ſeculi omnibꝰ ſimul: per aliquā inferiorem que tamen haberet meliorem ſtatum: qͣm vel hoc corpus habet: ul̓ etiam illa que primo facta ſunt. Nam ſi Enoch ⁊ Helyaſin Adam mortui ſunt: mortiſqꝫ ꝓpaginē in carne geſtates: qd̓ debitū vt ſoluant: credūtur ⁊ reuerſuri ad hancvitam: ⁊ tamdiu dilatum eſt: morituri nunc tn̄ in aliavita ſunt: vbi anteꝙͣ animale corpus tempe reſurrectonis ī ſpūale mutetur. nec morbo. nec ſenectute deficiūt:quāto iuſtius ⁊ probabiliꝰ primis illis hoībus preſtaretur ſine aliquo ſuo parentū ve peccato viuentibus. vt īmeliorem aliquem ſtatum filiis genitis cederent: vnd̓ſeculo finito: cum omni poteſtate ſanctoꝝ in angelicaꝫforma non per carnis mortem: ſed per dei virtutē multo felicius mutarentur. Non itaqꝫ video ad qd̓ adiutorium mulier facta ſit viro ſi gignendi cauſa ſubtrahat̉IX.¶ De adductōne animantium ad eum.