LiberTriceſimuſprimus

noune indicant artificem ſuū deum verum: cui vere d̓r.Omnia in menſura ⁊ nūero ⁊ pōdere diſpoſuiſti Si .n.cor non ꝑuerſuꝫ et corruptū vanis fabulis habueritisinuiſibilia eius etiam ꝑ hec q̄ in hac infima et carnalicreatura facta ſunt: intellecta conſpiceretis. vnde enimiſtis hec: que cōmemoraui: niſi ab illo cuiꝰ vnitate oīsmodus ſiſtitur: cuiꝰ ſapientia omnis numerus format̉cuiꝰ lege omnis ordo diſponitur: Intuemini ergo ſi poteſtis: ꝙtam vim a creatore ducat creatura Ab ip̄is celeſtibꝰ apparitibus: uſqꝫ ad carnem et ſanguinem vniuerſitatis plenitudine terminata: formarū varietate decorata: reꝝ gradibꝰ ordinataIII¶ De miraculis nature ¶ Baſilius vbi. sͣUpio ergo in ſenſibus tuiſ altius herere creature miracula: vt ubicumqꝫ repertus fueris: etcuiuſlibet naſcentiū generi ſpectator aſtiterismagnificam ꝑcipias memoriā cōditoris. ¶ Auguſtinus de ciuitate dei libro. xxi. Ip̄e nēpe tam miras ⁊ varias qualitates rebus indidit quas videmus vt eas ꝙͣmulte ſunt miremur ⁊ ſi enim aliquando miremur inſolita experti. ipſa tamen experiendi aſſiduitas paulatimſubtrahit ipſius admirationis incitamentū. Sed homines infideles: qui cum diuina miracula predicamurrōnem a nobis eoꝝ flagitant: quam reddere nō poſſumus. Ip̄i de tot mirabilibus rebus quas videmus rōnem reddāt que ꝓculdubio ſi eē neſcirent: et ea futuraeſſe p̄dicaremꝰ: multominꝰ crederent: ꝙͣ ꝙ nunc nobisdicentibꝰ nolunt credere eſſe futuꝝ. Reddant ergo demagnete lapide: ꝙ neſcio qua ſorbitōe inſenſibili ſtipulam nō moueat: ⁊ ferrum rapiat. De carne nō putreſcēte pauonis: cum putruerit ⁊ platōnis. De palea ip̄a ſicfrigente: vt flueſcere niuem non ſinat: ſic calente: vt poma matureſcere faciat. De igne quoqꝫ fulgido: ꝙ ẜmſuum fulgorē lapides coquendo cādificet: ⁊ ꝯ eundē ſuum fulgoreꝫ vrendo obfuſcet. Tale eſt: ⁊ ꝙ nigre macule obfundūtur ex oleo ſplendido. Sil̓r nigre linee de cādido imprimūtur argento. De carbonibꝰ: ꝙ accedenteigne: ſic vertūtur in ꝯrium: vt de lignis pulcerrimis tetri. fragiles de duris: imputribiles de putribilibꝰ fiāt.De calce ꝙ feruet in aqua: in oleo frigida eſt De fontequodam vbi faces extinguūtur accenſe: ⁊ accendunturextincte. De pomis ſodomoꝝ forinſecꝰ quaſi maturisintrinſecus fumeis. De ſale agrigentino: qd̓ flama flueſcere facit: aqua trepidare. Porro ſi mirabilia pn̄t facere angeli boni: ⁊ demones: ⁊ magi. ⁊ ſi tot ⁊ tāta mirifica fiunt que mechanica appellant: dei creatura vtētibus hominibꝰ: vt ea qui neſciūt: opinentur eſſe diuīaUnde factum eſt: vt in quodaꝫ templo lapidibꝰ magnetibus in ſolo ⁊ in camera ꝓportōne magnitudinis poſitis ſimulacrū ferreum aeris illius medio inter vtrunqꝫlapidem ignorātibus ꝙ ſurſum eſſet: quaſi numinis poteſtate penderet: quātomagis deus poteſt facere: que īfidelibus incredibilia ſunt: quādoquidem ipſe lapiduꝫaliarūqꝫ reꝝ vim: ⁊ hominū ingenia: qui ea miris vtūt̉modis: ⁊ angelicas naturas condidit. vniuerſa mirabilia mirabili vincente nature virtute: operādiqꝫ: ⁊ iubēdi: ſinendiqꝫ ſapientia vtens omnibꝰ tam mirabil̓r qͣmcreauit. Qui fecit mundū innumerabilibꝰ miracul̓ plenum. Cuꝫ ſit omnibꝰ quibus plenus eſt ꝓculdubio maius ⁊ excellentiꝰ mundus ipſe miraculum. Sed iſti cuꝫquibus agimus: qn̄ eis vim mirabilem reruꝫ ꝓponimꝰſicut ea ſunt que pauca iam diximꝰ: licet inſolita vis ꝯͣnaturā eſſe videatur Alia tamen ab eis nō redditur ratio: niſi hanc eſſe eoꝝ naturam. Breuis ſane eſt illa rō:ſufficienſqꝫ rn̄ſio. Cuꝫ ergo deus actor ſit omniū naturarū: cur volunt fortiorē nos addere ratōnem: qn̄ aliqͥdvelut impoſſibile nolunt credere: eiſqꝫ redditōem rationis poſcentibus rn̄demꝰ hanc eſſe voluntatem omnipo

tentis dei qui certe non ob aliud vocatur omnipotens:FIIII.niſi qꝛ quicquid vult pōt.¶ Epilogus de plantatōne paradiſi.Idem ſuper geneſimAuſaliter quidem dictum eſt: terrā produxiſſelignū ⁊ herbā virentē .i. ꝓducendi accepiſſe virtutem. In ea quippe iaꝫ tanꝙͣ in radicibus tēpoꝝ facta erant que ꝑ tempora ipſa futura erant. A qͣvidelicet ꝯditione requieuit deus ſeptimo die: mouenſqꝫ deinde ꝑ tꝑales curſus eaipſa que condidit: ⁊ a quibus conditis requieuit: nō ſolum plantauit ꝑadiſum:ſed etiā nunc omnia que naſcūtur. ¶ Petrus ꝯmeſtor.Sic ergo fecit deus om̄e virgultū agri anteꝙͣ orireturin terra: ⁊ omnē herbā regionis priuſꝙͣ germinaret: fecit inꝙͣ ea materialiter priuſꝙͣ orirētur ac germinarētpaulatim. vt modo faciūt. eſſential̓r. Uel aliter ītelligitur prout innuit lr̄a ſequens: cum d̓r. Non enī plueratdn̄s ſuꝑ terrā: ⁊ homo non erat qui oꝑaretur illam. Fecit equidem tunc illa deus perfecte ⁊ eſſential̓r priꝰ ꝙͣorirentur ac germinarent: vt modo faciūt: cum paulatībn̄ficio roris infuſi: ⁊ labore hoīm adhibito ad ortuꝫ etad maturitatem ꝑueniūt Tūc enī terrā irrigabat fonsvnus: ſicut egyptū nilus. Uel qꝛ legitur ibi fons: ⁊ nōvnus: multitudinē innuit: ſicut in exodo vbi d̓r: ꝙ ī egyptum locuſta gͣuiſſima venit. itaqꝫ die tercio plantauerat deus .i. plantis aptauerat ꝑadiſum herbis .ſ. ⁊ plantis arboꝝ. Et hoc eſt qd̓ d̓r. a principio videlꝫ creatōiscum arida apparuit: ac terram ipſam germinare fecit.Uel aliter pōt intelligi ſcꝫ a pͥncipio .i. a pͥma parte orbis. Unde ẜm aliam tranſlationē plantauit deus paradiſum in eden ad orientem. Eden ſiquidem hebraice interpretatur delicie. Eſt ergo idē paradiſus voluptatiset paradiſus in eden .i. in deliciis. Et ꝙ d̓r in principioidem eſt ꝙ ad orientem: dicit alia tranſlatio. Eſt enī paradiſus ille locus ameniſſimꝰ: longo maris ac terre tractu a noſtra habitabili ſecretus: adeo quidem editus.id eſt. in abdito vel ſublimi loco poſitꝰ: vt vſqꝫ ad lunarem attingat globuꝫ. Unde ⁊ illuc aque diluuii nō peruenerūt. Fons aūt ⁊ fluuiꝰ. vt ait ſcriptura. egrediebat̉ad irrigandū paradiſum .i. ꝑadiſi ligna: vbi fons intelligi pōt. vel abiſſus .i. matrix oīm aquaꝝ. vel per ſilenſim fontes. Irrigare aūt poſituꝫ eſt ꝓ miniſtrare humotem Dicitur enī terra circumiacens humectari a fluminibus per tractōes ſtadiis quattuordecim: aut etiaꝫ ſedecim. Hinc autē fons diuiditur in quattuor flumina:de quibꝰ videlꝫ dictū eſt sͣ. ¶ Hugo de ſacra. libro primo. O quante amenitatis locus ille fuit: in quo naturahomīs adhuc a corruptōne aliena foueri ac nutriri debuit. ¶ Auguſti. de ciui. dei libro. xiiii. Nonnulli totūipſum ꝑādiſum ad intelligibilia referunt: ⁊ arbores illas fructiferas in virtutes vite moreſqꝫ conuertunt: qͣividelꝫ illa corꝑalia penitꝰ nō fuerit. Sed intelligibiliūcauſa ſignandoꝝ eo modo dicta vel ſcripta ſint Quaſivero ꝓpter hoc nō potuerat eſſe paradiſus corꝑalis: qꝛpōt etiā intelligi ſpūalis. ⁊ ideo non fuerint due ml̓resduoꝝ abrahe filioꝝ mr̄es agar ⁊ ſara: qꝛ duo teſtamenta dicit apl̓s in eis figurata. Aut id̓o de nulla petra fluxerit aqua Moyſe percutiente: qꝛ pōt ibi etiā chriſtusintelligi figurate: dicente apl̓o. Petra aūt erat chriſtꝰ.Nemo itaqꝫ ꝓhibet intelligi paradiſum vitam bonoꝝTuiꝰ quattuor flumina ſunt quattuor virtutes. Lignavero diſcipline vtiles. fructꝰ lignoꝝ mores pioꝝ. Hecet alia de paradiſo ſpūali commode dicātur: dum tn̄ etillius hiſtorie veritas fideliſſima rerū geſtaꝝ narratōe.V.cōmendata credatur¶ De lignis eiuſdem. ¶ ComeſtorRoduxit ergo deus in paradiſo diuerſa lignaDe humo: quibꝰ delectaretur homo videndo: ⁊