LiberTriceſimus

optimus creator. ita voluntatum quoqꝫ malaꝝ iuſtiſſimus eſt ordinator. ¶ Idem ſuꝑ geneſim li. iii. Et ea q̄peccādo ꝓpriū decus amittunt: nullo modo vt etiā nōipſa recte ordinata cū vniuerſo bona ſint efficiūt. Ipſenāqꝫ qui naturas optime ꝯdidit. peccātes iuſtiſſime ordinādo id efficit. vt etiā ſi qua ſigillatim delinq̄ndo fiant deformia. ſemꝑ tn̄ cuꝫ eis vniuerſitas ſit pulcra.Bernhardꝰ clareual. Deniqꝫ diligentibꝰ deū adeoin bonū omīa cooꝑantur. vt inter hec omīa etiā illa quenichil ſunt .ſ. ipſa peccata nūerentur: dū ex eis qͥſqꝫ feruentior ⁊ timoratior ⁊ cautior et hūilior inuenit̉ ¶ Ideꝫin ſermone de ſeptem miſericordiis. Sic etiā ex toto deus indulget omnē iniuria. vt iam nec damnet vlciſcendo. nec ꝯfundat improperādo. nec minꝰ diligat īputādoita vt vbi abundauit delictuꝫ ſoleat gr̄a ſuꝑabundare.Teſtis eſt paulꝰ qui plus oībus cum dei gra laborauitTeſtis mattheꝰ de theloneo in apl̓um electꝰ. Et petruſcui poſt negatōem totiꝰ eccleſie cura ꝯmiſſa eſt. Quisaccuſauit mariā ⁊ oportuit eam ꝓ ſe rn̄dere Sic phariſeꝰ murmurat. ſic martha ꝯqueritur. ſic apl̓i ſcādalizātur. maria tacet: xp̄s excuſat eaꝫ etiā ⁊ ꝯmendat. O qͣnta in ipſo ꝯuerſionis initio cōceſſa eſt ei multitudo dilectōnis qͣnta poſtmoduꝫ indulta eſt gr̄a familiaritatis:prima reſurgentem videre: prima tangere meruit.¶ LXXXII.Cur primū hoīem temptare ꝑmiſit quemcōſenſurum p̄ſciuit ¶ Auguſtinꝰ ſuꝑ gen. li. xiIqueritur: cur deus hoīem temptari permiſitquem p̄ſciebat tēptatori ꝯſenſurū eſſe. Altitudinem quidem eius ꝯſilii nō valco penetrare:ſed tn̄ nō michi videtur hoīem magne laudis futurumfuiſſe: ſi ꝓpter hoc poſſet bn̄ viuere: qꝛ nullꝰ ſuaderet eimale viuere. Cum ⁊ in natura poſſe: ⁊ in ptāte haberetſuadenti nō conſentire: illo tn̄ qui ſuꝑbis reſiſtit: ⁊ hūilibus dat grām adiuuantē. Cur itaqꝫ temptari nō ſineret illum: quem p̄ſciebat cōſenſurū. cum id facturꝰ eſſꝫꝓpria voluntate ꝑ culpā: ⁊ ordinandū illiꝰ equitate perpenā: vt etiā ſic on̄deret anīe ſuꝑbe ad futuroꝝ eruditionem ſanctoꝝ: q̄m recte ipſe vteretur animaꝝ volūtatibus etiā malis: cū ille ꝑuerſe vterentur naturis bonis.Sed nec arbitrandū eſt ꝙ hoīem ille temptator deiecturus eſſet: niſi quedā in anīa ipſiꝰ elatio hoīs ꝯpͥmendap̄ceſſiſſet: vt per hūilitateꝫ peccati qͣm de ſe falſo p̄ſumpſerit diſceret. Ante ruina enī exaltatur cor: ⁊ an̄ gloriam hūiliatur. Anime ſiquidē extollenti ſe: ac nimis cōfidēti de ꝓpria virtute experimēto etiā pene demōſtrādum fuerat. ꝙ natura ſi ab actore ſuo diſcedit: nō bn̄ ſehēat. hinc etenī maxīe ꝯmendatur qͣle bonuꝫ deus eſt:qn̄ nulli ab eo recedenti bn̄ eſt. Nam ⁊ qͥ gaudent ī mortiferis voluptatibꝰ eſſe ſine doloꝝ timore nō poſſunt: etqui oīno malum deſertōnis ſue maiore ſuꝑbie ſtuporenō ſentiunt: miſeriores ꝓrſus apparent alijs qui hec diſcernere nouer̄t. vt ⁊ ſi recipere nolunt medicinaꝫ taliadeuitandi: valeat ad exemplū quo poſſit talia deuitarehūanuꝫ genꝰ. Nunc etiā aſſidue ꝑmittit deus inſidiisdyaboli temptari humanū genuſ: qm̄ ſic ꝓbatur ⁊ exercetur virtꝰ: ⁊ eſt palma glorioſior temptatū nō cōſenſiſſe: ꝙͣ temptari nō potuiſſe. mali quoqꝫ hoīes bonoſ tēptantes prebent illis ꝯͣ cupiditatē deuitatōnis exemplū⁊ ꝯͣ ſuꝑbiā incutiūt timorē pueri. Reuera nāqꝫ mirumeſt qͣntū hūilitas illa qua deo ſubdimur: ne tanꝙͣ eiusadiutorio nō egentes de viribꝰ nr̄is p̄ſumamꝰ: ꝑ omēsdiuinas ſcripturas cura ꝯtinua ꝯmendatur.¶. LXXXIII.¶ Cur homines aſſidue naſci facit quos malos fore prenoſcitUr ergo nō creet deus hoīes quos quideꝫ preſcit eſſe malos futuros: ſed bonis ꝓfuturos:

vt ⁊ illis vtiles exercendis admonēdiſqꝫ naſcātur: ⁊ iuſte ꝓ ſua mala voluntate puniātur: ſed taleꝫ inquiūt hominem potiꝰ faceret: qui oīno peccare nollet. Ecce concedimꝰ meliorē eſſe natura que oīno peccare nolit: cōcedant ⁊ ipſi nō eſſe malam: que ſic facta eſt vt poſſit nōpeccare ſi velit: ac iuſtā eius ſententiā qua punita eſt q̄nō neceſſitate ſed voluntate peccauit. Cum ergo ratiocerta demonſtret. duo quedā bona nō equalia: ſed vnūſuperiꝰ alterū inferiꝰ nō intelligūt tardi corde cū dicūtſi vtrunqꝫ tale eſſet: nichil aliud ſe dicere ꝙͣ ſolum illudeſſet. Sicqꝫ cum equare bonoꝝ genera volunt. numeꝝminuūt: ⁊ vnum genus immoderate augendo alterumtollunt. verum quis audiret eos ſi dicerent: vt quoniaꝫexcellentior eſt ſenſus videndi ꝙͣ audiēdi quattuor oculi eſſent: ⁊ aures nō eſſent. Sic ergo ⁊ ſi excellentior eſtilla creatura rationalis: que ſine alicuiꝰ pene cōparatione ſubdit̉ deo: illa que in hoībꝰ ita creata eſt: vt ī ſe bn̄ficiū dei nō poſſet agnoſcere: niſi ſuppliciū alteriꝰ vidēdo: vt nō altum ſapiat ſed timeat. id eſt. nō de ſe perfidat: ſed in deo ꝯfidat. quis recte intelligens dicat taliseſt iſta qualis illa: cum hoc nichil aliud ſit ꝙͣ dicere nōeēt iſta: ſed iſta ſola. Cur deniqꝫ nō crearet deus etiā illos quos malos p̄ſciebat futuros: volens demonſtrarepotentia ſuam: ⁊ ob hoc in multa patientia vaſa ire ſuſtinens: vt notas faceret diuitias glorie ſue in vaſa miſericordie: que preparauit in gloriā. Sic enī qui gloriatur: nō niſi in dn̄o gloriatur. cum cognoſcit nō ſuū: ſedilliꝰ eſſe nō ſolū vt ſit: ſed illiꝰ etiā vt non niſi ab illo bn̄ſibi ſit: a quo habet vt ſit. Itaqꝫ nimis importune dicitur: vt nō eſſet quibꝰ deus tantū bn̄ficentiā miſcd̓ie ſuetribueret: ſed aliter nō poſſent eſſe: niſi eſſent ⁊ hi ī qͥbꝰvindicte iuſticiā demōſtraret. Cur enī nō vtrāqꝫ potiꝰſint: cum in vtriſqꝫ ⁊ dei bonitas ⁊ equitas iure p̄dicatur. At inquiūt. ſi deus vellet etiā iſti boni eſſent. Sedqͣntomelius hoc deꝰ voluit vt eſſent qd̓ vellent Si boniquidem fructuoſe: mali aūt impune nō eſſent: ⁊ in hocipſo vtiles alijs eſſent. Sicut enī preuidit quid mali facturi eſſent: ſic etiā p̄uidit de malis eoꝝ factis quid boni eſſet ipſe facturꝰ. Nam ſic eos fecit. vt eis re inqueret vnde ⁊ ipſi aliquid facerēt: quo qͥcꝗͥd ⁊ culpabiliterelicerent. illum de ſe laudabiliter operatem inuenirentA ſe quippe hn̄t voluntatē malam. ab illo aūt ⁊ naturābonā. ⁊ ad iuſtam penam ſibi debitū locuꝫ. alijs exercitatōnis āminiculū. ⁊ timoris exemplū. Itaqꝫ nō paruiboni creatura ratōnalis eſt etiā illa: q̄ maloꝝ ꝯparatōemalum cauet. Qd̓ vtiqꝫ bone creature genus nō eſſet.ſi malas oīm volūtates in bonū deꝰ cōuertiſſet. nulliqꝫiniquitati penā debitā infligeret: ſed ſolū illud genꝰ eſſꝫqd̓ nulla vel peccati vel ſupplicii maloꝝ ꝯꝑatōne ꝓficeret. ſicqꝫ bone creature nūerus minor eſſet. Ergo inquiunt aliquid eſt in oꝑibꝰ dei: qd̓ alterius malo indigeatvt ad bonum ꝓficiat. ſic enī ſunt excecati: vt nō videātꝙ quibuſdā punitis corrigātur plurimi: nec volunt aduertere ē quo diuine ꝓuidentie opere in eos veniat inponende ꝯmotio diſcipline: vt ſi nō corrigātur qͥ puniūtur. ipſoꝝ tn̄ exēplo ceteri terreātur. valeatqꝫ ad ſalutēilloꝝ iuſta ꝑnicies alioꝝ: nec enī illoꝝ malicie deꝰ actoreſt: de quoꝝ iuſta pena ceteris quoqꝫ conſulit: ſed illosquidem malos viciis ꝓpriis futuros eſſe p̄ſciens. nontn̄ creare deſtitit. vtilitati deputās eoꝝ: quos in hoc genere creauit. Qd̓ vtiqꝫ genꝰ qͥſqꝫ non vult vt ſit: nichilaliud agit: niſi vt ipſe in eo nō ſit. ¶ LXXXIIII¶ Ꝙ nec malicia nec eſſentia vlla deo nocere vel aduerſari poſſit.Agna ergo opera dn̄i exqͥſita in omnes voluntates eius. Preuidet bonos futuros ⁊ creat.Preuidet malos futuros ⁊ creat: ſeqꝫ ip̄m adfruendum bonis prebet munera ſua largiens. mal̓ mi