TriceſimusLiber

quod non de interiori ⁊ intelligibili aula ſummi imperatoris egrediatur. ¶ Augꝰ. in encher̄. Et quidem voluntas dei ſemꝑ impletur: aut a nobis aut de nobis.A nobis: qn̄ bonū facimꝰ. De nobis qn̄ peccamus.Grego. in moral̓. Et ſicut iam dictū eſt ſuꝑius: multi voluntatē dei inde ꝑagūt vn̄ mutare ꝯtendūt. eiuſqꝫconſilio reſiſtentes obſequuntur: qꝛ hoc eiꝰ diſpoſitōnimilitat: qd̓ ꝑ humanū ſtudiū reſultat ¶ Augꝰ. vbi sͣ.Deus itaqꝫ quaſdaꝫ voluntates ſuas implet vtiqꝫ honas ꝑ maloꝝ hoīm volūtates malas. vbi ꝑ maliuolosiudeos bona voluntate pr̄is occiſus eſt chriſtꝰ ꝓ nobiſQuod bonū videlꝫ tm̄ fuiſſe ꝓbatur: vt petrꝰ cum hocfieri nollet: ſathanas ab eo vocaret̉. aliquādo etiam bona voluntate vult hō aliquid qd̓ deꝰ non vult: vt ſi bonus filius pr̄em viuere velit: quē deꝰ mori vult. ¶ Auguſtinꝰ vbi sͣ. Itaqꝫ prima reꝝ oīm cā voluntas creatoris eſt: quā nulla p̄cedens cauſa mouit: qꝛ eterna eſt:nec ſubſequens aliqua ꝯfirmat: qm̄ ex ſemetipſa iuſtaeſt. ac ſcd̓m eam iuſtum eſt omne quod iuſtuꝫ eſt. In beneplacito quidem ⁊ in ſigno bn̄placiti eius eſt volūtasip̄iꝰ. Preceptū eiꝰ ⁊ prohibitio ſigna quedā ſunt voluntatis eiꝰ: ſicut oꝑatio eius ac ꝑ̄miſſio illiꝰ: verūtamē diſſimiliter. Non enī ſicut operatio eiꝰ ac permiſſio ꝑ oīatendūtur: ſed ad creaturaꝫ ratōnalem tantūmodo diriguntur: nec oīno certū faciūt quid in bn̄placito eternoſit: donec operatōne vel permiſſione ꝓbetur cū factumfuerit. Innuūt tantūmodo: ꝙ ita in volūtate iubentisexiſtat vt fiat vel non fiat ¶ Petrus lumbardus. Uerequidem ac proprie voluntas dei dicitur illa q̄ in ip̄o eſt⁊ ī ipſiꝰ eſſentia eſt. hec nimirū vna ē: nec multiplicitatērecipit: nec mutabilitatem: que inexpleta eſſe non pōt.De hac enim ꝓpheta dicit. Ꝙ omnia q̄cunqꝫ voluitdn̄s fecit. Improprie vero voluntas dei vocatur preceptio: ꝓhibitio: ꝯſilium. ꝑmiſſio. oꝑatio. Ideoqꝫ pluraliter aliqn̄ ſcript̉a ꝓnunciat voluntates dei: vt ibi. magna oꝑa dn̄i exqͥſita in omnes voluntates eiꝰ. Illa enīꝗnqꝫ ẜm q̄ndaꝫ tropum dicuntur voluntas dei: quia ſigna ſunt voluntatis dei: q̄ vna eſt: ⁊ immutabilis. id ēeiꝰ bn̄placiti. Idcirco lector diligenter diſtinguat. vbivoluntatem de i ſcriptura ꝯmēorat. iuxͣ queꝫ modū accipi debeat. videlicet. vtrū pro beneplacito dei an̄ pro aliquo ſignoꝝ accipi oporteat.LLXVII.Cur et qualiter vult deus eſſe mala.Hijgo vbi ſupraEd dicis iteꝝ Si deꝰ voluit ita eſſe totuꝫ vt factum eſt: qꝛ bonū eſt. Cur ergo p̄cepit qd̓ factūnon eſt. prohibuitqꝫ qd̓ factū eſt. cum bonū ſitvtrūqꝫ videlicꝫ ⁊ factū non eſſe qd̓ factum non eſt. ⁊ factum eſſe quod factum eſt. Conſidera nunc ꝙ omne qd̓bonum dicitur: aut ſcd̓m ſe bonū eſt. aut ad aliqͥd: qꝛ .ſ.alicui bonū eſt ip̄mqꝫ bonum non eſt. Eſt autem quoddam excellens ⁊ vniuerſaliter bonū: quoniā ad omniaoīmqꝫ bonū eſt: ⁊ ideo ſummū bonū Medium vero bonum quod ⁊ ipſum bonum eſt. ⁊ ad aliud bonū eſt. Bonum autem infinitū ⁊ exͣneum quaſi ac ſoluꝫ eſt. Denominatiue quod ad aliquid tantūmodo bonuꝫ eſt. Nonenim qd̓ ipſum eſt bonum eſt: ſed qd̓ ex ipſo eſt: quia niſi eſſet ipſum quod bonum non eſt: non eſſet ex eo qd̓ bonum eſt: nec idcirco preſtant mala: qm̄ ex ipſis bonumeſt: ſed preſtanti ſeruiunt ⁊ largienti: qꝛ per ipſa nō eſt.ſed per ipſum quod ex ipſis eſt. Itaqꝫ mandatum dei:quia ꝓpter illum fit: cui precipitur bonum ipſiꝰ eſt cuimandatur: fruſtra qͥppe mandatū fieret. ſi non illi propter queꝫ fieret bonū exiſteret maxime cuꝫ a bono mādatum eſſet. Contingit autem qd̓ alicuiꝰ bonuꝫ eſt nōad omīa bonum eſſe. ⁊ iteꝝ qd̓ alicuiꝰ maluꝫ eſt. qm̄ exeo bonum eſt oīm. bonum oīm eſſe. Sic qd̓ bonum eſt ⁊alicui bonum eſt. minus bonum eſſe cōtingit ꝙͣ qd̓ ma

lum eſt. ⁊ alicui maluꝫ eſt. ⁊ qm̄ ex eoip̄o maiꝰ bonuꝫ ēex quo oīm bonum eſt. Et maiꝰ itaqꝫ bonū eſt illud eēa quo maius bonum eſt. etiam cum illud alicui bonumnon eſt: quia in toto bonum eſt. Nec in cōpenſatōe minoris boni debet quod maius eſt bonum ab eo qͥ optīꝰeſt impediri. Dicimꝰ aūt ꝙ maiꝰ eſt bonum ex bono ⁊malo ꝙͣ ex ſolo bono eſſe bonum. Itaqꝫ ꝑmitti mala debuerunt. vt eſſent. quoniam vt eſſent id bonum erat: exquibus bonum futuꝝ erat. Precepit ergo deus qd̓ bonum erat ſingulis: ac permiſit qd̓ bonum erat vniuerẜquoniā ⁊ maiꝰ erat bonum vniuerſitatis: qd̓ impedirinon debuit. ⁊ bonuꝫ non erat: qd̓ malum erat alicui. cūius actor eſſe non potuit. Ideo inꝙͣ vnicuiqꝫ qd̓ bonuꝫerat: ⁊ qd̓ illi bonum erat precepit: ⁊ illud ſe velle precipiendo ſignificauit: nec a nobis exigitur: niſi qd̓ noſtrūeſt tantum .ſ. vt faciamꝰ et approbemꝰ in nobis ac diligamꝰ: ſicut ⁊ deuſ diligit ⁊ approbat bonuꝫ nr̄m tantūvt ſil̓es ei ſimꝰ. Cunqꝫ nobis qd̓ bonuꝫ nr̄m eſt p̄cipitquod deꝰ hic vult nobis ſignificatur: nec fit niſi qd̓ ip̄efieri vult. ſiue faciamꝰ qd̓ precipit. ſiue non faciamusNam ⁊ ſi faciamꝰ bonū hoc vult deus: quia factuꝫ eſt⁊ bonū ē. Et ſi faciamꝰ malū n̄ apꝓbat qd̓ factuꝫ ē. qm̄maluꝫ ē. ⁊ tn̄ vult qd̓ factū eſt. qm̄ id bonū eſt qd̓ factūeſt. Conſtat ergo omnipotens eius voluntas in bn̄placito ſuo certa ⁊ ſumma bona qͥdeꝫ approbās. mala vero permittens ꝓpter bona: ⁊ ſequuntur poſt ipſam ſigna eius. permiſſio .ſ. ⁊ operatiō eius: que oſtendunt qd̓in illa eſt. quoniā in ipſis idem eſt. Adduntur quoqꝫ p̄cepta ⁊ ꝓhibitōnes: que ſignant non quid eſt illud: qd̓in ſumma voluntate ſit. vt fiat: ſed qd̓ in eiuſ bn̄placito⁊ approbatione ſit. ſi fiat.¶ LXVIII.Qualiter malas voluntates moderaturvoluntas diuina.Orro quattuor modis deus prauas hominuꝫet angeloꝝ volūtates ad imperium ſue diſponit voluntatis. vt in eo etiam in quo diſplicetid quod eſt: quia malum eſt. placeat qꝛ eſt quod ordinatum eſt. hoc inꝙͣ moderamen perficitur qͣttuor modis.aut .ſ. termīo naturaliter collate poteſtatis. aut miraculo temporaliter illate impoſſibilitatis. aut obſtaculo extrinſecus adhibite difficultatis. aut iudicio intrinſecꝰoperantis diſpoſitōnis. Itaqꝫ primū eſt qͣntum natural̓r poſſe cōceditur. Secunduꝫ quādo idip̄m poſſe naturale ſubita ⁊ occl̓ta diuine pn̄tie virtute ſine impedimento exteriori expͥmitur. Tercium qͣndo nutu diuinoper alias ptātes extrinſecus obuiantes aliarum volūtates: ne ad effectum veniant impediūtur. Quartū qn̄ipſauis diuina que abītꝰ oī creature p̄ſidet. illas etiāvoluntates que ꝯͣ voluntatē ſuam ſunt. ad perficiendūſuam voluntatē intorquet. Ueꝝ de hoc vltīo modo ſciendum eſt. ꝙ deus malis voluntatibꝰ non corruptōemſed ordinatōem dare credendꝰ eſt. voluntati etenī maleex ipſa eſt vicium quo mala eſt. Ordo aūt ex deo quoper ipſum velle ſiue ad hoc ſiue ad aliud eſt In velle ergo ⁊ uicium eſt: inqͣntum ex voluntate mala eſt. Et ordo eſt: inquantum ad hoc vel ad hoc ex diſponente eſt.Quodqꝫ potiꝰ ad hoc ꝙͣ ad illud eſt: bonuꝫ eſt: quia oīdo eſt: ⁊ ex bene diſponente eſt. Poteſt autem mala voluntas in ſe corrumpi ac reſolui per proprium motum:quod ei aliunde nō datur: ſed ſponte exͣ ſe per velle precipitatur: eiqꝫ via aperitur: ⁊ dū precipiti quā vult adruinā diuinā volūtas vel diſpoſitio viam aperit: ip̄aminclinat quodammodo non tamen impellendo: ſed permittendo: nec illi deus ruendi eſt actor ſed incedendi ordinator. Unde deus inqͥt Dauid precepit illi .ſ. Semeivt maledicat michi. Et propheta. In die inqͥt illa ſibilabit dn̄s muſce̓ ⁊c. Et ego. ait dn̄s. vocaui ſeruuꝫ meum nabuch: vt diſperdat terram ⁊c. In his omnibus