LiberTriceſimus

¶ Auguſtinus de trinitate libro quintopeccantem nō impunitu eſſe permiſit: nec ſinePſe ergo omnipotens qui hominē fecit: ⁊ euꝫmiſcd̓ia dereliquit: qui bonis ⁊ malis eſſentiacū lapidibꝰ dedit: vita ſeminalem cum arboribꝰ: vitaꝫſenſualem cum pecoribꝰ: vitam intellectualem cum ſol̓angelis: qui nō ſolum celum ⁊ terrā: nec ſolum angeluꝫ⁊ hoīem: ſed nec exigui et ꝯtemptibilis anīantis viſcera: nec auis pēnulā: nec arboris foliū: nec herbe floſculum: ſiue ſuaꝝ partiū quādā ꝯuenientia ⁊ quadā veluti pace dereliquit. nullo modo credendum eſt. ꝙ regnahoīm a ſue ꝓuidentie legibus alienauerit. ¶ Hieroni.ſuꝑ yſaiam libro. v. Hinc etenī oīa quondā regna ꝯͣ ſeinuicem ſuꝑbientia ꝯgruis tꝑibꝰ ꝓ meritoꝝ exigentiadeſtruxit: ſicut per prophetas p̄dixit. vbi patet admirādus ordo ꝓuidentie dei omne hoīm genus diſpenſantis iudicio ineffabili. Ecce ꝯͣ iram dei iſrl̓ in damaſcoſperauit. Ideo dirupta eſt iſta ciuitas que ꝯͣ dei voluūtatem impiis auxilium preſtitit. Iudas quoqꝫ ſꝑauitin egiptiis: ipſi quoqꝫ deſtructi ſunt a chaldeis. Egiptii vero in ethiopibꝰ cōfiſi ſunt. et ethiopes ab aſſiriisſuperati ſunt. Aſſirii quoqꝫ non dei ſed ſuarum viriuꝫarbitrantes eſſe victoriam. ſuꝑbier̄t. ⁊ ipſi ergo a babiloniis victi ſunt. Babilon etiam ꝯͣ dn̄m caput eleuauit⁊ ipſa quoqꝫ ſuperatur a medis et perſis. Perſi ac medi perſecuti ſunt dei populum. ⁊ aries ſeuiſſimꝰ ad orientem ⁊ occidentem ventilauit eum. veniat ergo hircꝰvidelicet Alexander magnꝰ ⁊ ꝯterat eum ſuis pedibꝰ.Iſte quoqꝫ Alexander vltra modum ſe eleuabit. venenō pereat. regnūqꝫ ipſiꝰ in partes diuidatur. ⁊ cuꝫ ml̓to tꝑe inter ſe colliſum fuerit. romano vincente populetur. romanꝰ ipſe ſuꝑatis his dentibꝰ ⁊ vnguibꝰ ſctōꝝcarnes cōmedit. ⁊ ore cruento lacerauit Lapis ergo exciſus de monte ſine manibꝰ exurgat ⁊ potentiſſimū primo regnū quaſi ferreum: deinde fragile ⁊ infirmuꝫ inmoduꝫ teſtaꝝ ꝯterat. ¶ Grego. vbi s li. xxv. In cūctishmōi que ꝓuidentia eterna diſponūtur. aꝑta eſt cauſaratōnis occulte iuſticia voluntatis. ⁊ iudiciū quod ſuꝑvnam gentiū exercetur. etiam ſuper omnes homīes celebratur Sic enī intendunt̉ diuinā iudicia ſuꝑ vnā animam. ſicut ſuper vnam vrbem. ⁊ ſic ſuper vnam gentem. ſicut ſuper vniuerſam generis multitudinem Etenim dn̄s ſic intendit ſingulis. ac ſi vacet a ſingulis necvniuerſis deeſt. cum vniuerſa diſponit. Hinc eliud dediſpoſitōne dei loquens. ait. Et ſuper gentem ⁊ ſuperomnes homīes. ſtatimqꝫ ſubiungit. Qui regnare facithoīem hypocritaꝫ ꝓpter peccata populi. Alibi quoqꝫdn̄s per prophetā dicit. Dabo tibi regē in furore meo.et auferaꝫ in indignatōe mea. Quid ergo illos preeſſenobis deſpicimꝰ: quoꝝ regimīa ſuꝑ nos ex dn̄i furoreſuſcipimꝰ. Sic aūt ẜm merita ſubditoꝝ perſone regentiuꝫ tribuūtur. vt ſepe qui boni videntur. accepto regimine mox mutentur: ſicut de Saule ſcriptura exprimitqꝛ cor cum dignitate mutauit. Cum inquit paruulꝰ inoculis tuis eſſes: caput in tribubꝰ iſrael factꝰ es. Quare ergo feciſti malum in oculis dn̄i. Sic aūt ꝓ qͣlitateſubditoꝝ diſponunt̉ corda rectoꝝ: vt ſepe ꝓ merito gregis etiam vere boui delīquat vita paſtoris. Ille nanqꝫdeo atteſtante laudatꝰ. ille ſupernoꝝ myſterioꝝ conſciꝰvidelicet propheta Dauid. tumore repentine electōisinflatꝰ: populum numerando peccauit. Cur hoc: qꝛ ſcilicet ẜm merita plebium diſponūtur corda rectoꝝ Iuſtꝰitaqꝫ iudex peccātis viciū ex ipſoꝝ animaduerſiōē corripuit. ex quoꝝ cauſa peccauit Sed qm̄ ⁊ ipſe ſua volūtate ſuperbiens alienꝰ a culpa nō fuit. ipſe culpe vindictam ſuſcepit. Deniqꝫ certū eſt ꝙ ita ſibiinuice rectoꝝmerita ꝯnectāt̉ ⁊ plebiū. vt ⁊ ſepe ex merito plebiū mutetur vitā paſtoꝝ. ¶ Glo. ſuꝑ epl̓am ad Roma. Itaqꝫ

ſicut apl̓us ait. Omnis anima ptātibus ſublimioribusvoluntarie ſubdita ſit. non eſt enī alicui ptās bono velmalo data niſi a deo. licet nocendi voluntas ſit ab ipſiꝰhoīs anīo. Que aūt a deo ſunt: ordinata ſunt .i. ratōnabiliter a deo diſpoſita ſunt. Et vt quidam ſapiens ait.Beus potentes non abiicit: cū ſit ⁊ ipſe potens..LVII.¶ De differentia fati et ꝓuidentie ¶ Boetius in li. de cōſolatōne.Mnium quidem generatio rerum: cunctuſqꝫmutabiliū naturaꝝ ꝓgreſſus: ⁊ qͥcquid aliquomodo mouetur: cas: ordinem: formas: ex diuīementis ſtabilitate ſortitur. hec in ſue ſimplicitatis arcecōpoſita multiplicem rebus regendis modum ſtatuit.Qui ſcꝫ modus cū ip̄a diuine intelligentie puritate cōſpicitur: ꝓuidentia noīatur. Cū vero ad ea que mouetatqꝫ diſponit refertur: fatum a veteribꝰ appellatur: q̄diuerſa eſſe facile liquebit: ſi quis vtriuſqꝫ vim menteconſpexerit. Nam ꝓuidentia eſt illa ip̄a diuina ratio inſummo omniū pͥncipe conſtituta: que cuncta diſponit.Fatum vero inherens rebus mobilibꝰ diſpoſitio eſt: ꝑquam ꝓuidentia ſuis ordinibꝰ eas nectit. Prouidētiananqꝫ cuncta ꝑiter complectitur: ꝙͣuis diuerſa: ꝙͣuis īfinita. fatum vero ſingula dirigit in motum locis: formis ac tꝑibus diſtributa: vt hec tꝑalis ordinis explicatio in diuino adunata ꝓſpectu ꝓuidentia vocetur. ead̓vero adunatio explicata temꝑibus fatum appelletur. q̄licet diuerſa ſint oīno: alterum tamen pendet ex alteroſiue ergo famulantibꝰ qͥbuſdam diuine ꝓuidentie ſpiritibus exerceatur: ſeu anima ſiue tota inſeruiente natura: ſeu celeſtibꝰ ſiderum motibus: ſeu angelica virtute: ſeu demonum varia ſolertia: ſeu aliqͥbus hoꝝ: ex omnibꝰ fati ſcilicet ſeries texitur. Omīa quidem que fatoſubſunt: ꝓuidentie quoqꝫ. cui etiam ip̄m ſubiacet fatū.ſubiecta ſunt. Quedam vero que ad ꝓuidentiā ſpectātfati ſeriem ſuꝑant. Nam ſicut orbium circa eundeꝫ cardinem ſeſe vertentium: qui eſt intimꝰ ad ſimplicitatemmedietatis accedit: ceterorūqꝫ extra locatoꝝ veluti cardo quidam circa quem verſātur: exiſtit. ſimili ratōe qd̓longiꝰ a pͥma mente diſcedit: maioribꝰ fati nexibus implicatur: ac tanto aliqͥd fato libeꝝ eſt. qͣnto illum reruꝫcardinem vicinius petit. Quod ſi ſuperne mentis heſerit firmitati: motu carens: fati quoqꝫ ſuꝑgredit̉ neceſſitatem. Igitur ſicuti eſt ad intellectum ratiocinatio. etad id qd̓ eſt qd̓ pingitur. ad eternitatem tempus. ad pūctum medium: circulꝰ. ita eſt fati ſeries mobilis ad ꝓuidentie ſtabilem ſimplicitatem. Eaqꝫ ſeries celum ac ſidera mouet. elementa in ſe ip̄a temꝑat: ⁊ alterutra commutatōne tranſformat. eademqꝫ naſcentia ⁊ occidētiaomnia ꝑ ſimiles fetuum ſeminumqꝫ ꝓgreſſus renouathec etiam actus fortunaſqꝫ hominum indiſſolubili cauſarum connexione conſtringit: que cum ab immobilisprouidentie proficiſcantur exordiis. ip̄as quoqꝫ immutabiles eſſe neceſſe eſt. Ita enim res eī optime regūturſi manens in diuina mente ſimplicitas indeclinabilemcauſarū ordinem ꝓmat.LVIII.De ratōe caſus vel fortune ¶ Auguſtinꝰſuꝑ geneſim libro primo.Ec oīno ſunt audiendi: qui putauer̄t ſublimestantūmodo ꝑteſ mūdi diuina ꝓuidentia gubernari. hanc aut imam partem terrenam ⁊ humidam aeriſqꝫ huiꝰ vicinioris qͥ terram ⁊ aqͣrum exalationibꝰ humeſcit: in quo venti nubeſqꝫ conſurgunt: caſibus potiꝰ ac fortuitis motibꝰ agitari. atꝫ vt hoc ꝓbarevaleant. gemino vtūtur argumento. ſcilicet vel de conſtantia tempeſtatū. vel de felicitatibꝰ hominū. ꝙ non ꝓvite meritis accidant. Qui vtiqꝫ ſi tantum ordineꝫ qͣntus vel in menbris cuiuſlibet animātis apꝑet. valerēt