LiberTriceſimus

qͣꝫ cum ſeminibus poſitis: plantatis ſurculis. tranſlatiſarbuſtulis. inſitis malleolis. tanquaꝫ interrogatur visqueqꝫ radicis ac germinis quid poſſit. quidue nō poſſitvnde poſſit ⁊ vnde nō poſſit. quid in ea valeat numerorū inuiſibilis īteriorqꝫ potentia. et quid extrīſecus adhibita diligētia. ⁊ in ip̄a cōſideratōe ꝑſpicitur quia neqꝫ qui plantat neqꝫ qui rigat ē aliquid. ſed qui incremētuꝫ dat deꝰ. Nam ⁊ illud operis quod accedit extrinſecus. ꝑ illum accedit quē nichilominꝰ creauit. et queꝫ regit ⁊ ordinat īuiſibiliter deꝰ. hinc iam in ip̄m mundumvelut ī quadā arbore rerū oculꝰ cogitatōnis attolitur.et ip̄o quoqꝫ gemina ꝓuidentie oꝑatō reꝑitur. ꝑtim .ſ.naturalis. ꝑtim voluntaria. Naturalis ꝑ occultam deiadminiſtratōneꝫ. que lignis herbiſqꝫ dat incrementū.volūtaria vero ꝑ angeloꝝ oꝑa ⁊ hoīm. Scd̓m pͥmā illāceleſtia ſuꝑiꝰ atqꝫ terreſtria ordinātur. inferiuſ luminaria ⁊ ſydera fulgent. diei noctiſqꝫ vices agitatōe ſua p̄hēt. aqͥs terra fūdata circūluitur ⁊ īterluitur. aer alciꝰſuꝑfūditur. arbuſta et aīmalia concipiūtur atqꝫ naſcūtur. creſcūt. ſeneſcūt. occidūt. et quidquid aliud in rebꝰinteriori naturaliqꝫ motu geritur. In hac autem aliaſigna dantur. docetur atqꝫ diſcitur. agri colūtur. ſocietates admīſtrātur. artes exercētur. et alia q̄cunqꝫ ſiuein ſuperna ſocietate. ſiue in hac terrena ⁊ mortali agūtur. ita vt bonis etiā per malos neſciētes cōſulatur. Inip̄o etiaꝫ homīe ip̄a gemina viget potencia ꝓuidentie.Primo quideꝫ erga corpus eſt oꝑatō naturaliſ: ſcilicꝫeo motu quo fit: quo creſcit: quo ſeneſcit. voluntaria qͦqꝫ circa illud eſſe cognoſcitur: qua ſcilicet illi ad victūet tegumētuꝫ atꝫ curatōneꝫ cōſulitur. Similiter ergaaīam naturaliter agitur: vt viuat: ⁊ ſentiat. voluntarievero vt diſcat: vt ſciat: Sicut aūt ī arbore id agit agricultura forinſecꝰ: vt illud ꝓficiat quod geritur ītrīſecꝰSic ⁊ in homīe ſcd̓m corpꝰ ei quod ītrinſecꝰ agit natura: ſeruit extrīſecuſ medicīa. Itemqꝫ ſcd̓ꝫ aīaꝫ: naturavt beatificetur ītrīſecꝰ: doctrina mīſtratur extrinſecusQuod auteꝫ ad arboreꝫ colēdi eſt negliētia: hoc ad corpus medendi ē īcuria: hoc ad aīaꝫ diſcēdi ſegnitia. Etquod ad arboreꝫ ē humor inutilis: hoc ad corpus victꝰexicialiſ. hoc eciā ad aīaꝫ ꝑſuaſio iniqͥtatiſ. Quid ergoabhorret a vero ſi credamꝰ hoīem cōſtitutū in pādiſo:vt oꝑaretur agriculturaꝫ: nō ſeruili labore: ſed honeſtapoctꝰ voluptate. Quid enim īnocentiꝰ hoc oꝑe vacātibus: ⁊ quid pleniꝰ magnā cōſideratōe prudentibus. ⁊cͣ.XLV.¶ Exēplificatō illiꝰ differētie ¶ Idē in li. ixAce ſiquideꝫ opus agricole ē: vt aqua ducat:cum arborem vel ſemen rigat. Nō aūt eſt opuſeius vt aqua prolabatur per decliuia. ſed eiusqui in mēſura ⁊ numero et pondere diſponit oīa. Iteꝝagricole opꝰ eſt. vt ex arbore ſurculꝰ euellatur: terreqꝫmādetur. At vero n̄ eſt opꝰ eiꝰ vt ſuccū imbibat. vt germen emittat. vt aliud eius ſolo figat. quo radicē ſtabiliat vt aliud ī auraſ ꝓmoueat. quo robur nutriat. ramoſqꝫ diffūdat. ſed illiꝰ qui ſoluſ incrementum dat. medicꝰetiaꝫ egroto corpori alimētuꝫ adhibet: ⁊ vulnerato medicamētū p̄bet. nō de rebus quas creauit: ſed quas vtiqꝫ creatas oꝑe creatoris īuenit. Deinde cibos ⁊ medicamenta p̄ꝑare ac mīſtrare poteſt. Nō aūt ex his que adhibꝫ oꝑari ⁊ creare vires vel carnem poteſt. Natura h̓agit īteriori motu nobiſqꝫ occultiſſimo. cui tamē ſi ſubtrahat deus operatōem intimaꝫ. qua ſcilicet eam ſubſtituit ⁊ facit. cōtiuuo tanꝙͣ extincta ⁊ nulla remanebitQuaꝓpter cum deus om̄ipotens pie vniuerſam creatura ſua biꝑtito. vt dictū eſt. oꝑe ꝓuidentie ⁊ in volūtarlis ⁊ in naturalibꝰ motibꝰ admīſtret. creare tam nulluſangelus naturā aliquā. ꝙͣ nec ſeip̄m valet. Sed voluntas angelica voluntati dei obediens. eiuſqꝫ iuſſionē ex

equens. naturalibus motibus de rebus ſubiectis moreagricolēdi vel medēdi tanꝙͣ materiā poteſt mīſtrare. vtvel ſcd̓m illas principales ī verbo nō creatas. vel ſcd̓millas in pͥmis ſex dierū oꝑbus cauſaliter creatas ratōnes aliquid creet̉ in temꝑe. itaqꝫ ꝙ adam in padiſo ſoporatus ſit. eiuſqꝫ coſta ſine vllo dolore a corporiſ compage detracta ſit. hoc totū fortaſſe ꝑ āgelos fieri potuit formare vel edificare coſtā in mulierem nullus potuit. niſi ſolꝰ deꝰ a quo om̄is natura exiſtit. Certiſſime qͥppe dixerim etiā ſupplementum illud in locū cōſte. mulieriſqꝫ corpꝰ et animaꝫ. cōfirmatōem mēbroꝝ. oīa viſcera. omnes ſenſus. ⁊ quidqͥd erat quo illa ⁊ creatura ethomo fuit ⁊ femīa. nō niſi oꝑe illo dei factū qd̓ nō perangelos ſed per ipſum. nō operatꝰ eſt ac dimiſit ſed itacōtinuo operatur. vt nec ipſoꝝ angeloꝝ nec illaꝝ rerū¶ XIVInatura ſubſiſtat: ſi nō opereturDe quattuor differentiis operationuꝫHugo ſuper eccleſiaſten omelia. xvi.Uattuor ſunt opera quibꝰ omīa temporalia explicantur. Primum eſt opus dei. ſecunduꝫ nature. tercium artificis cum natura. quartuꝫ ſolius artificis ſine natura. Opus dei eſt eſſe ntiā rerumde nichilo creare. materiā reꝝ informem diſponere. motum aūt rerū ſub certo ordine temperare. ꝓpterea triahec ad opus dei pertinent .i. eſſentia rerum. ⁊ forma. ⁊ordo. Hec aūt tria de operibꝰ dei ſtabilia ſunt: nec temporis capiunt mutabilitateꝫ: ⁊ rerum eſſentie hoc quodſunt nunꝙͣ eſſe deſinunt ⁊ rerum forme ſcd̓m primā cōditoris ſui inſtitutōem ī ſuis generibꝰ perpetuā ydentitatem cuſtodiunt. ⁊ motus rerum primū ordinis legemnunꝙͣ tranſcendunt. Neqꝫ enī vel eſſentie rerum nichileſſe. vel forme rerum aliter eſſe. vel ordo rerum diſpoſitioqꝫ ab inicio mutari potuer̄t. Opꝰ itaqꝫ dei ē creareformare diſponere vniuerſa. Opꝰ nature eſt ſemina rerum de occulto per incrementuꝫ ꝓducere: eademqꝫ rurſuꝫ marcentia cū concidūt per defectū ad occultū ſinūvnde prodierant reuocare. Opꝰ artificis cū natura eſtea queqꝫ oriuntur de terra ſtudio: ⁊ induſtria adiuuare. Opꝰ ſoliꝰ artificis in ſubiecta rerum materia operari vel diſiūcta componendo vel coniūcta ſeparando.Tres itaqꝫ opifices ſunt in hoc mundo. Deꝰ. natura.⁊ artifex imitās naturā. Sed hi tres valde diſpari potentia id qd̓ ad effectū perducunt. efficiūt. Nam deꝰin opere ſuo nec nature opera indiget. nec opificis imitantis naturam. Operatur enim deꝰ aliqn̄ ſine naturaaliqn̄ in natura. aliqn̄ ſupra naturaꝫ. Nam ſine naturaprimū fecit ipſam naturam. Cū natura facit ea que denatura ſcd̓m naturaꝫ producit. Supra naturam qn̄ innaturā preter curſum nature ſolitum et poſſe primummaiori addita potentia aliqͥd ad effectū perducit. Omne ergo qd̓ natura facit deꝰ facit: ſed non omne qd̓ deꝰfacit: natura etiam facit. Tercio loco ſequuntur operaartificis imitantis naturam. Et ipſe quidem aliqn̄ cuꝫdeo operatur ſine natura. Aliqn̄ ſine deo ⁊ cuꝫ naturaAliqn̄ cum deo ſimul ⁊ cuꝫ natura. Aliqn̄ ſine deo pariter ⁊ ſiue natura. Cum deo operatur. quando operaiuſticie: ſine deo. qn̄ opera iniquitatis operatur. Cū natura qn̄ in ſeminibꝰ rerum ac fetibꝰ propagandis qͥbuſnatura incrementū ſubiicit. foris induſtriam ⁊ ſtudiuꝫapponit. Sine natura qn̄ preterea in ſubiecta materiaſtudium explicat. vt aliquid quodcūqꝫ ad effectū ꝓmoueat: in quo natura patitur tantū: non operatur. quiamateriā oꝑandi p̄bet. nō aūt effectū operantis exercetTalia ſunt oīa opera hoīm que fiunt ſuper terram. exquibus multa mortalis vite neceſſitas cogit. multa ſuadet cupiditas. multa vanitas operatur.¶ De variis modis diuinarū operationumXLVII.