LiberUice ſimūſoctauus

preꝑationem mentis ad gr̄am. Impletionem aūt: gͣtieinfuſionem Sed deus verax eſt in ꝓmiſſis: qꝛ negare ſeipſum non pōt. ergo ſi homo faciat qd̓ in ſe eſt: neceſſeeſt ꝙ deus infundat gr̄am. Contra nec eſt neceſſitas indante ſcꝫ in deo: qꝛ nulla cadit in euꝫ neceſſitas ſiue obligatio. Nec in ſuſcipiente. quia in eo eſt oppoſitum ſuſcepti ſcꝫ peccatum. ergo nulla eſt ibi neceſſitas. ſcilicetvt ſi faciat homo quod in ſe eſt deus infundat gratiamItem ſi neceſſe eſt infundi gr̄am facienti quod in ſe eſt.videtur ꝙ homo ex ſolo libero arbitrio poſſit mereri pͥmam gr̄am merito congrui. quod falſum eſt. Reſpōdoreuera ſi faciat homo totum quod ī ſe eſt. quod tn̄ nō p̄tfacere niſi bn̄ficio gr̄e gͣtis date: neceſſe eſt ut ⁊ dominꝰfaciat quod in ipſo eſt: ſcꝫ gͣtiam conferendo. Et hec neceſſitas eſt ex parte ipſius dantis. veruntamen vt dicitAnſhelmus. Non eſt neceſſitas obligās ipſum danteꝫſed eſt ſoliꝰ bonitatis ac liberalitatis ipſius. ſcꝫ mouentis eū ad ſb̓ueniendū creature habilitanti ſe ad eiuſ adiutorium recipiendū. Ex ꝑte etiam recipientis eſt neceſſitas: quia indiget nec impedit macula peccati. qꝛ gͣtiapoteſtatem habet in ſubiecto ſic diſpoſito: vt ſtatim remoueat illam maculam. Un̄ non eſt illa diſpoſitō ꝯtraria aduentui gr̄e: qꝛ gratia ex toto potens eſt in illam remouendo. Ad aliud reſpondeo: quod licet homo faciatquod in ſe eſt: et infundatur ei gr̄a: non tamen meretuream nec datur ei quaſi ex debito. Iam enī non eſſet gr̄avt dicit Auguſtinꝰ: ſi meritis redderetur et nō gͣtis daretur. ¶ Bernhardus vbi ſupͣ. Tolle ergo libeꝝ arbitrium: non erit quod ſaluetur. tolle gr̄am: non erit vndeſaluetur.X¶VIII.¶ Ꝙ libertatem arbitrij p̄ſcientiā dei nontolſit. ¶ Anſhelmus in libro de concordialiberi arbitrij et preſcientia dei.Ecte aūt intelligendo nequaꝙͣ ſibi repugnarevidētur preſcientia dei quā ſequitur neceſſitaset libeꝝ arbitrium a quo remouetur neceſſitasneceſſe eſt ergo: quod deus preſcit: ⁊ ſicut preſcit futuꝝeſſe. Deus aūt p̄ſcit aliqua futura eſſe ſine omni neceſſitate. Dices itaqꝫ michi: deus preſcit me peccatuꝝ: velpreſcit me nō peccatuꝝ. Et ideo neceſſe eſt me peccareſi pecco vel non peccare ſi nō pecco. Ad quod ego. Nōdebes dicere deus p̄ſciuit me peccatuꝝ tm̄ vel non peccatuꝝ. ſꝫ p̄ſciuit deus me peccatuꝝ ſine neceſſitate vl̓ n̄peccatuꝝ. Et ita ſequitur: ſiue peccaueris ſiue non peccaueris vtꝝqꝫ ſine neceſſitate erit: quia deus preſcit futurum eſſe ſine neceſſitate id quod erit. Si autē dico neceſſe ē peccatuꝝ te eſſe vel nō peccatuꝝ. ſola voluntate.ſicut deuſ preſcit: non eſt intelligendum qd̓ aliquid prohibeat voluntatem q̄ non erit. aut cogat illaꝫ eſſe q̄ eritHoc ip̄ꝫ preſcit deus: qui preuidet aliquid futuꝝ ex ſola voluntate: ꝙ voluntas nō cogitur aut ꝓhibetur vllaalia re. Et ſic ex libertate fit: quod fit ex voluntate. Siergo diligenter hec intelligātur. puto quia et p̄ſcientiādei et libertatem arbitrii ſimul eſſe nulla ꝓhibebit incōuenientia. Deniqꝫ ſi qͥs intellectum verbi ꝓprie conſiderat hoc ip̄m ꝙ aliquid p̄ſciri d̓r futuꝝ eſſe ꝓnūciaturNon eī niſi quod futuꝝ eſt p̄ſcitur. quia ſcientia nō eſtniſi veritatis. Quare cum dico: qꝛ ſi preſcit deus aliqͥdneceſſe eſt illud eſſe futuꝝ Idem eſt ac ſi dicaꝫ: ſi erit exneceſſitate erit: ſed hec neceſſitas nō cogit nec prohibꝫaliquid eſſe vel non eſſe. Aliqn̄ etiā res aliqua ꝙͣuis ſitfutura. nō neceſſario eſt futura. Nam ſi dico. cras ſeditio futura eſt in populo: non tam̄ neceſſario erit ſeditioPoteſt etenī fieri anteꝙͣ ſit vt non fiat. Itaqꝫ nulla oritur repugnātia ſi aſſerimꝰ idē aliquid neceſſario eſſe futuꝝ: quia eſt futuꝝ. et nulla cogit̉ neceſſitate eſſe futurūSi quis aūt obiiciat nobis illud iob. Conſtituiſti terminos eius qui p̄teriri non poter̄t. Non eſt hoc ꝯtra id qd̓

prediximus. Nam qꝛ deus nō fallitur nec videt niſi veritatē: ſiue ex libertate id ē ex libera creature rōalis volūtate ſiue ex neceſſitate eueniat dicitur cōſtituiſſe apd̓ſe īmutabiliter qd̓ apd̓ hoīem pͥuſꝙͣ fiat poteſt mutarihabet etenī eternitas ſuū ſimul in quo ſunt omnia queſimul ſunt loco vl̓ tēpore. ⁊ q̄ ſunt diuerſis ī locis l̓ temporibus. Ilic itaqꝫ non eſt preteritū vl̓ futuꝝ ſed tantūpn̄s immutabile. Sed in ipſis homībus ex libertate arbitrii aliquādo eſt mutabile. ſicut etenī quāuis ī eternitate nō fuit vl̓ erit aliquid. ſed tantū eſt. tn̄ fuit ⁊ erit aliquid ſine repugnatīā: ita qd̓ ī eternitate mutari nequitin tempore aliquando ꝑ liberam voluntatem anteꝙͣ ſiteſſe mutabile ꝓbatur abſqꝫ incōuenientia. Quāuiſ aūtibi nihil ſit niſi pn̄s: nō ē tamen illud pn̄s temꝑale ſicutnoſtrum ſed eternū in quo temꝑa continentur concretaſicut eniꝫ pn̄s tempꝰ continet omneꝫ locū ⁊ que in quolibet loco ſunt ita in eterno pn̄ti ſil̓ clauditur om̄e tēpꝰ⁊ que ſunt īquolibꝫ tꝑe. itaqꝫ non magiſ oppoſita ſuntmutabile in tempore. et immutabile in eternitate ꝙͣ nōeſſe ī aliquo tꝑe ⁊ eſſe ſemꝑ in eternitate. ⁊ fuiſſe vl̓ futurum eſſe ẜm tempus. atqꝫ nō fuiſſe aut n̄ futurū eſſe ineternitate.¶ XCIX.¶ Ꝙ nec voluntas dei tollit ſed iuuat libertatem arbitrii.Uoniam aūt iuſticiā qua iuſtꝰ eſt aliquis ꝯſtateſſe rectitudineꝫ voluntatis. rectitudo aūt tūctantum eſt in aliquo cuꝫ vult quod deus vl̓t eūvelle. patꝫ ꝙ deus non pōt eandem rectitudineꝫ meritoauferre: qꝛ nō poteſt hoc n̄ velle. Sicut enim deus nonfacit iniuſticiā: ita non facit aliquid iniuſtū eſſe. Qui tn̄facit om̄s actōnes ⁊ om̄s motus. quia facit res a qͥbus⁊ ex quibus ⁊ ꝑ quas fiunt. Nullaqꝫ res habꝫ vllā poteſtateꝫ volendi aut faciendi niſi illo dante. Ip̄m quoqꝫvelle quod aliquando iuſtū eſt. aliquādo iniuſtuꝫ. nec eſtaliud ꝙͣ vti volūtate ⁊ poteſtate volēdi quaꝫ deꝰ dat etinquātum eſt: bonum eſt: ⁊ a deo eſt. Quod tunc quideꝫquando recte eſt. bonum ⁊ iuſtū eſt. Quādo vero non recte. hoc ſolo quia non recte eſt. malum eſt ⁊ iniuſtuꝫ eſt.⁊ ip̄m non recte eſſe. non eſt aliquid: nec eſt a deo. Naꝫſicut cum aliquis vtitur gladio. aut lingua. aut poteſtate loq̄ndi non eſt aliud gladius vel lingua: aut poteſtasloq̄ndi cuꝫ rectus eſt eoꝝ vſus. ⁊ aliud cum nō eſt rectꝰita voluntas qua vtimur ad volendum non eſt aliud qn̄quis illa recte vtitur. ⁊ aliud quādo nō recte. Nec maiꝰnec minus eſt hoc quod eſt eſſentialiter cum eſt iuſta: qͣꝫcum eſt iniuſta. ſic itaqꝫ facit deus in omnibꝰ voluntatibus ⁊ operibus bonis. ⁊ ꝙ eſſentialiter ſunt: ⁊ ꝙ bonaſunt. In malis vero nō ꝙ ſunt mala: ſed tm̄ ꝙ ꝑ eſſentiāſunt ſicut aūt non eſt eſſentia niſi a deo. ita non eſt rectaniſi ab ipſo. huiꝰ rectitudinis abſentia que eſt iniuſticianon eſt niſi voluntate rationalis creature que ſemꝑ debet habere iuſticiam. Nemo certe ẜuat rectitudineꝫ acceptam niſi volendo. Uelle autem illam aliquis nequitniſi habendo illaꝫ. habere aūt eam nullatenus valꝫ niſiꝑ gratiaꝫ. Neqꝫ etenim ꝑ ſe valꝫ eam adipiſci. quia nequit eam velle niſi habeat: nec ab alia creatura pōt eaꝫacciꝑe. quia creatura nequit creaturā ſaluare. Sicut gͦnullus eaꝫ accipit niſi gratia p̄ueniente: ita ⁊ nullus eaẜuat niſi eadeꝫ gratia ſubſeq̄nte. ſic enim gratia ſubſequitur donum ſuum. vt nunꝙͣ ſiue magnum ſiue paruūſit illud dare deficiat. niſi libeꝝ arbitriū volendo aliudrectitudīeꝫ quā acceperat d̓ſerat. Adiuuat eniꝫ gratialiberum arbitrium: quando vt de ẜat rectitudinem ac:ceptaꝫ impugnatur: mitigando aut penitus remouendo vim temptatōis: aut augendo affectum eiuſdē rectitudinis. Deniqꝫ cū oīa ſubiac eant diſpoſitōi dei. qͥcqͥdcontīgit homini quod adiuuet libeꝝ arbitrium ad accipiendum vl̓ ad ẜuandū hanc de qua loquor rectitudīem