LiberUiceſimūſoctauus

totum gratie eſt imputanduꝫ. veruntū nec ſola gr̄a necſolum libeꝝ arbitrium ſalutem homīs oꝑatur. cum eniꝫlegitur. non eſt volentis neqꝫ currentis. ſed dei miſerentis: nō negatur in volente ⁊ currente aliquid prodeſſe libeꝝ arbitriū: ſꝫ ſignificatur nō imputādum eſſe liberoarbitrio: ꝙ vult et ꝙ currit: ſed gͣtie. Sic vtiqꝫ dici pōtnon eſt induti pauꝑis ꝙ eſt indutus ſed miẜentis. id eſtveſteꝫ dantis. Multo vero magis hoc diceretur ſi illequi dedit veſtem dediſſet etiā poteſtatem vtendi ⁊ ẜuādi: ſicut deus qui dat homini rectitudīem: dedit etiampͥus libeꝝ arbitrium ad ẜuandum illam et vtendum.C.¶ De impotentia ſtandi et potētia peccandiOrro impotentia q̄ deſcedit ex culpa non excuſat impotentem manente culpa. Und̓ infantibꝰin qͥbus exigit deus a natura humana iuſticiaꝫquam accepit in pͥmis parentibus cū poteſtate ẜuandiillā: omneꝫ ꝓlem ſuam non excuſat impotentia habendiiuſticiam: qꝛ ꝓpter culpam corruit in hanc impotentia:hoc ipſuꝫ quia nō habet quod ꝑ ſe reſumere nequit: eſtilli habendi impotentia: in quā ideo cecidit: qꝛ ſponte d̓ſeruit qd̓ ẜua re potuit. Itaqꝫ ad peccatuꝫ illi īputaturimpotentiā: quā peccando ſibi fecit: poſſumꝰ ⁊ rōnabiliter aſſerere: qꝛ quod a pͥma ꝯditioniſ humane dignitateac fortitudine minorata et corrupta eſt. illi ad culpaꝫ imputatur. Per hoc enī minorauit ꝙͣtuꝫ in ip̄a fuit honorem ⁊ laudem dei. Quippe ẜm dignitatem operis laudatur: et predicatur ſapientiā artificis. quāto ergo hūana natura p̄cioſum opus dei vn̄ ipſe glorificādus eratin ſe minorauit atꝫ fedauit tanto ſua culpa deū exhonorauit. Quod ad tantum peccatū illi ſtatuitur: vt nō niſimorte dei deleatur. Deniqꝫ ſicut terra innumerabilesherbas ⁊ arbores ſine quibus humana natura alitur:aut etiā quibꝰ perimitur. ſine homīs cura ꝓfert. vtilesvero n̄ ſine magno labore ⁊ cultore et ſemībus. Ita corda hūana ſn̄ doctrina ⁊ ſn̄ ſtudio quaſi germinat ſponte cogitatiōes ⁊ voluntates ſaluti inutiles: vl̓ etiā noxias. Illas vero ſn̄ quibus ad ſalutem anime nō ꝓficimꝰnequaꝙͣ ſine ſui generis ſemine ⁊ laborioſa cultura ꝯcipiūt aut germinat. Un̄ illos qͥbus talis cultura impenditur: agriculturā dei vocat apoſtolus. Cuius ſeme eſtverbum dei. Sed ⁊ omnis intellectus rectitudīs quemmens hūana ſiue ꝑ auditum: ſiue ꝑ lectionem: ſiue perrōnem ſiue quolibꝫ alio mō concipit. ſemen eſt recte volendi. ¶ Actor Dicit aūt Auguſt. ꝙ poſſe peccare noneſt aliquid poſſe: ſed potiꝰ aliquid non poſſe: quod videt̉falſum. Quia ex hoc ſequitur ꝙ potentia peccandi nonſit potentia: ſed potius impotentia. Econtra dicit idemAuguſtinus: Peccare eſt ſpreto in ꝯmutabili bono rebus cōmutabilibꝰ adherere. qd̓ facimuſ libero arbitriovoluntatis. Ergo libeꝝ arbitrium eſt potentia proprieloq̄ndo. Ergo potentia peccandi eſt ꝓprie potentia nonimpotentia. Ergo poſſe peccare eſt aliquid poſſe. Sꝫ ſihoc. cum deus non poſſit peccare: ſequitur ꝙ nō p̄t oīaet ita nō eſt omīpotens. Reſpondeo ꝙ ẜm opinioneꝫ q̄dicit ꝙ peccatū eſt aliquid. reuera poſſe peccare eſt poſſe aliquid. Sed id̓o dicit Auguſtinꝰ: ꝙ non eſt poſſe aliquid. quia nō eſt aliquid quod ſit pure potentie. Potentia enī peccandi nō eſt pura potentia: ſed potentiā cū defectu. Deuſ aūt d̓r oīpotēs: nō qꝛ poſſit oīa generaliterſed qꝛ poteſt omnia que poſſe pure eſt potentie. ¶ UDe varia diſtinctōne liberi arbitrij.¶ Anſhelmus in libro de libero arbitrio.Rgo libertas arbitrii alia eſt a ſe. q̄ nec factaeſt: nec ab aliquo accepta: ⁊ hec eſt ſolius dei.Alia a deo facta et accepta que eſt angeloꝝ ethominum. Et hec biꝑtita eſt: nam alia eſt hn̄s rectitudinem quam ẜuet. Alia carens. Habens aūt alia tenet ſeꝑabil̓r alia inſeꝑabiliter. Illa qͥdē q̄ ſeparabilit̓ tenet.

fuit omniū angeloꝝ anteꝙͣ boni cōfirmarentur et malicaderent. Et eſt oīm hominū an̄ mortem qui hn̄t eandārectitudinem. Que vero tenet inſeꝑabiliter. hec eſt electorum angeloꝝ et hominum: ſed angeloruꝫ poſt rumāreproborum et hominum poſt mortem ſuam. Illa autēque caret rectitudine. Alia caret recuperabiliter. ⁊ heceſt tantum in hac vita oīm hominū illa carentiū: ꝙͣuisillam multi nō recuꝑent. Alia irrecuperabl̓r. Et hec eſtre ꝓboꝝ angeloꝝ et hominū: ſed angeloꝝ poſt ruinaꝫ ⁊hominum poſt hanc vitā. ¶ Bernhardus in libro delibero arbitrio: Eſt libertas a peccato: de quā dicit a poſtolꝰ. Nūc āt liberati a peccato. ⁊cꝭ. Et eſt libertas a miſeria. de quā itidem dicit: ip̄a creatura liberabitur a ſeruitute corruptōis. ⁊cꝭ. Eſt iteꝝ libertas a neceſſitate: eoꝙ neceſſariū eſt voluntario contrario. Et hāc vltimamcontulit nobiſ in conditōe natura. in pͥmā reſtauramura gr̄a. Mediā vero nobis reẜuatur in patria. Dicaturigitur pͥma lib̓tas nature: ſcd̓a gͣtie. tercia vite l̓ glorie.Primo nempe in liberam voluntatem. ac voluntariamlibertateꝫ conditi ſumꝰ. Secundo reformamur in innocentiā noua in xp̄o creatura. Tercio cōſūmamur in gloriam ꝑfecta ī ſpū creaturā. Prima ergo libertas habꝫmultum honoriſ. Secunda plurimū ⁊ virtutis Nouiſſima cumulū iocunditatis Ex pͥma quippe p̄ſtamus cēteris animātibus. In ſcd̓a carnem. Per terciam mortemſubiicimus. ¶ Actor. Ꝙ itaqꝫ dicūt ſancti libeꝝ arbitrium eſſe liberius in angelis et hominibus bonis: qͣmin malis. Intelligendū eſt liberiꝰ .i. ad bonum potentiꝰvel etiā liberius. id eſt libeꝝ pluribus lib̓tatibus. Cumeniꝫ triplex ſit libertas: ſcꝫ a neceſſitate: a peccato: a miſeria: ſicut p̄dictum eſt. Neceſſitas quoqꝫ duplex eſt. videlicet mneuitabilitatis ⁊ coactōis. maior ergo libertaseſt in angelis ꝙͣ ī homībus: quia illi tres hn̄t plenariaslibertates ſcꝫ a peccato: a neceſſitate coactōis a miẜia.Sed ineuitabiliter volunt bonum: nec hoc minuit libertatem eoꝝ: ſed potius auget: qꝛ ita libere volunt bonūꝙ nolunt peccare oīno Nec ſentiunt aliquod impulſiuūad malum. Boni aūt homīes tres habent libertates: ſꝫnō om̄s plenarias: ſed a neceſſitate coactōis. a peccatoſed non ex toto: ⁊ a miẜia: ſed adhuc in ſpe: nondū re. li.beriores gͦ ſunt ꝙͣ mali: qui duas tm̄ habent .ſ. a neceſſitate duplici. Mali quoqꝫ homines liberiores ſunt: qͣmdemones: qui vna tantuꝫ hn̄t ſcꝫ a neceſſitate coactōis.¶ CII.¶ De operationibus omnium anime viriūin generali ¶ Iohannes damaſcenus li. ij.Portet aūt ſcire quoniā om̄s predicte virtuteset cognoſcitiue ⁊ vitales et naturales ⁊ artificiales oꝑatōes dicūtur. Operatio enī eſt naturalis vniuſcꝰqꝫ ſubſtātie virtus. Et rurſus operatio eſtnaturalis omnis ſubſtātie innatus motus. vnd̓ manifeſtum eſt: quoniā quoꝝ ſubſtātia eadeꝫ ē. hoꝝ ⁊ oꝑatōesindifferentes. Impoſſibile eſt eniꝫ ſubſtantiā eſſe expertem naturali operatōe. Et rurſus operatio eſt natural̓et pͥma ⁊ ſemper mobilis virtuſ intellectualis anime. h̓eſt. ſemꝑ eius mobil̓ ratio. naturaliter ab ip̄a ſemꝑ irrigata. Dicuntur aūt ⁊ oꝑatiōes ⁊ geſtiones actus vt loqui. ambulare. ꝯmedere. bibere. ⁊ que talia. Sed et paſſiones naturales multotiens oꝑatiōnes dicuntur: putafames. ſitis. ⁊ que talia. Dicitur rurſus operatio ⁊ opꝰvirtutis. quod greci apeteleſma dicunt. id eſt effectum.¶ Hyldebertus cenoman̄. Uis aīe ſeptem ſibi ꝓpriosvendicat actus. Uiuificat: ſentit: varias ſibi amplectit̉artes. Corrigit exceſſus: virtutibus inſtat. in ip̄am. Drigit intuitum deitateꝫ: gaudet in illa. Semībꝰ qͦꝫ pͥmꝰineſt. Animalia bruta. Partīcipāt aliū: duo noſtre ꝓprietatis. Tres ſunt ⁊ ſuꝑum. ſuperi tn̄ anteferuntur. Exactu primo vegetatur corpora creſcūt. Prouenit indevigor: nexus complexio. motus. Et ſtatus ⁊ ſpecies.