LiberUiceſimūſoctauus

eſt voluntas cum conſilio cuius determinatur multi plexactus ẜm hāc viā. ſcꝫ conſilium: iudiciū: ſententia electioimpetus: vſus. Primus ergo motus voluntatis reſpectu eoꝝ q̄ ſunt in nobis conſilium eſt. Conſilium aūt eſtappetitus inquiſitiuꝰ de his rebus que in nobis ſunt.Conſiliatur enī aliquis: ſi debeat iactare rem vel non.deinde iudicat quid melius ſit. et dicitur iudicium: Deinde diſponit ⁊ amat quod ex conſilio iudicatū eſt. ⁊ vocatur ſententia. Si enī iudicꝫ: ⁊ nō diſpoſitus fuerit adhoc quod iudicatum eſt. hoc eſt. non diligat illud: nō d̓rſententia. Deinde poſt diſpoſitōem fit electio. Eligereautem eſt duobꝰ p̄iacentibus hoc p̄optari alteri. Deind̓facit impetum ad operatōem: ⁊ dicitur impetus. Dein̄vtitur: ⁊ dicitur vſus. Sic ergo determinat d̓ volūtate.quā nichil aliud ẜm ſubſtātiam ponit eſſe: ꝙͣ liberum arLXXXIIIIbitrium.¶ Iterum d̓ triplici voluntate. ¶ Albertus.T verbis damaſcen accipitur: ꝙ voluptas eſtvirtus appetitiua eiꝰ quod ẜm natura eſt: contentiua omniū q̄ ſubſtantialiter aſſunt nature.At vero ꝯtra hoc ſic obici poteſt Id qd̓ ẜm naturā eſtaut intelligitur id quod ꝑtinꝫ ad conſiſtentiā vite. Autid ad quod ordinatur natura Si pͥmo tunc eſſent voluntaria: vt que ꝑtinent ad cōẜuatōem vite. qd̓ patꝫ eſſe falſum. Si aūt intelligitur ad id qd̓ ordinatur natura. tūcnon eſſet voluntas niſi virtus. hoc iteꝝ falſum eſt. Preterea dicit damaſcenꝰ exponens quomō volūtaſ ſit eoꝝque ſunt ẜm naturaꝫ. qꝛ quod ſubſtantia quidem ē ⁊ eſſeet viuere ⁊ moueri: ẜm intellectum ⁊ ẜſum appetit: propriam cōcupiſcens naturalem et plenaꝫ eſſentiā. Ergovidetur ꝙ volūtas n̄ ſit niſi ad eſſe ⁊ viuere ⁊ ſentire etintelligere. Ueꝝ ẜm damaſcenū ⁊ gregorium nyſenumduplex eſt voluntas: ſcꝫ naturalis ⁊ d̓liberatiua. Naturalis ē de cōſtituentibus ⁊ ſaluātibꝰ naturaꝫ. Deliberatiua vero eſt de his que ẜm ꝓhereſim eliguntur. Tamēex verbis damaſceni voluntas non naturalis nec etiamdeliberatiua eſt q̄dā eoꝝ ſcꝫ q̄ poſſibile eſt ꝑ nos fieri: ⁊etiā impoſſibiliū: ſicut ꝙ volumꝰ nunꝙͣ mori: quod tamēeſt impoſſibile. Et hec voluntas eſt poſſibiliū que n̄ fiūtꝑ nos. ſicut ꝙ uolumus eſſe reges. quod qͥdem poſſibileeſt: ſed non fit ꝑ nos. Has tres voluntates nominat damaſcenus tribus modis. Prima em̄ dicitur theliſis. hͦeſt naturalis voluntaſ. Secunda aūt proprie dicitur voluntas rōnalis. Tercia vero buſilis dicitur: hoc eſt qͣliſcunqꝫ uoluntas: eo ꝙ generalis eſt appetitus poſſibiliūet impoſſibilium. ſiue ꝑ nos ſiue nō per nos operandoꝝDicenduꝫ eſt ergo: ꝙ damaſcenus ibi diffinit uolunt atem que dr̄ theliſis ⁊ eſt diffinitio potiꝰ manifeſtans diuiſionem ꝙͣ totam dicens eſſentiā uoluntatis. Dicend̓eſt etiā ꝙ nichil ꝓhibet uoluntatem eſſe eius quod iamineſt ꝑ naturam. et eius quod an̄ uoluntatem eſt acquiſitum: ⁊ eius qd̓ iam de neceſſitate eſt habitū. Sed alitereſt de ip̄o uoluntaſ quādo fit ꝑ naturā. Et aliter quādofit acquiſitū ante uoluntateꝫ. Et aliter quādo iam ineſtex neceſſitate. Eſt enim uoluntas ad ꝑmanendū et conſeruanduꝫ: cū ẜm hūc moduꝫ an̄ nob̓ nō fuerit: nec habitura ſit.¶ LXXXv¶ Utrum voluntas ſit vna potentia per ſeUeritur aūt vtꝝ voluntaſ ſit potentiā vna perſe: uel diffuſa in omnibꝰ alijs. et videtur ꝙ vnaꝑ ſe. Dicit enim damaſcenꝰ: ꝙ uoluntas q̄ irrationalis eſt nō eſt uoluntas. ergo videtur ꝙ uoluntas n̄ſit niſi illa potentia: que ẜm naturam ſequitur iudiciumrōnis. Item Areſto. in thopicis dicit: ꝙ omnis uolūtaſeſt ex ratione. et ex hoc ſequitur idem. Item in libro deanima dicit: ꝙ ī rōnali uolūtas eſt. In irratōnali auteꝫdeſiderium et animꝰ. Item pͥſtianus dicit: ꝙ hoc verbūvolo eſt verbū ꝓhereticū. ẜm aūt Areſt. ꝓhereſis eſt cūeligentia recta ſicut habetur in tercio ethicoꝝ. Cum gͦ

eligentia recta n̄ ſit niſi ẜm rōneꝫ: voluntas nō erit niſiin rōne. Hoc etiā probatur ꝑ rationem ſic. Uoluntas ēeius quod eſt voluntariū: eo ꝙ potentie ꝑ actus: et actꝰper obiecta habeāt diffiniri. Dicit aūt Areſt. in tercioethicoꝝ. ꝙ uoluntariū eſt cuius pͥncipiuꝫ eſt in ſeip̄o cognoſcenti ſingularia. in quibus eſt operatio: ſed ſingl̓aria hoc eſt determīatas circumſtatiaſ cognoſcere nō eſtniſi ratōnis. Igitur voluntas non eſt niſi rationis. Sꝫecontra Areſtotiles dicit in tercio ethicorum: ſed neqꝫvoluntas eſt prohereſis. uoluntariū enī pueri ⁊ alia animalia communicāt: prohereſim aūt non. Ex hoc autemaccipitur. ꝙ uoluntas ineſt brutis ⁊ pueris ⁊ bruta quidem nec habent rōnem nec vſum ratōnis. ergo non oīsuoluntas in ratōe eſt. Item hoc dicunt autores medicine artis. qui diſtinguūt virtutem aīalem in apprehenſiuam ⁊ motiuam motus uoluntarii. et motū uoluntariūappellant motum proceſſiuū in omnibꝰ animalibꝰ. Igit̉videtur ꝙ uoluntas in omnibꝰ animalibꝰ ſit: ⁊ nō in ratione tm̄. Nos aūt dicimꝰ: ꝙ voluntas dicitur multipliciter. ſcꝫ large et ſtricte. large dicitur duobꝰ modis: ſcꝫproprie et methaphorice. ꝓprie dicitur d̓ ẜſibilibus: ẜmꝙ appetitus illoꝝ quo mouentur ad d̓ſiderata d̓r uoluntas. Methaphorice aūt dicitur de inanimatis ⁊ plātisſicut dicitur in euangelio: ꝙ ſpūs vbi vult ſpirat. qꝛ ẜmcriſoſtimū intelligitur de vento. Stricte aūt dicitur appetitus rōnalis anime et in hac ſignificatōe ꝓpriiſſimeaccipitur Et adhuc dicitur tribus modis in illa ſignificatione ẜm triplex eius obiectū Obiectum enī eius auteſt extra aut intra Intra ſicut potentie aīme quas oīsuoluntas inclinat ad actum: ẜm ꝙ dicimus volo intelligere et uolo videre: uolo ambulare Si extra aūt eſt de ꝯͣſtituentibus et ſaluātibꝰ naturam. Et tunc eſt illa q̄ dicitur theliſis a damaſceno Dicit enim ꝙ theliſis eſt ratōnalis appetitus oīm nature conſtitutiuoꝝ id ē appetitꝰrōnalis aīme. aut eſt de non ꝑtinentibꝰ ad naturaꝫ: et hͦduobus modis ſcꝫ poſſibilium ⁊ impoſſibiliū Si eſt impoſſibilium tunc eſt uoluntas q̄ a quibuſdā dicitur irrationalis eo ꝙ ſemꝑ preit deliberatōnem ⁊ īquiſitōnemet conſilium Si aūt eſt poſſibiliuꝫ adhuc eſt dupliciter.Aut enī eſt poſſibiliū ⁊ non oꝑandoꝝ ꝑ nos in toto uelin parte: et ſic eſt illa uoluntas quā damaſcenꝰ dicit eſſeꝙ ipſa volumꝰ eſſe reges vel ſani. ad qd̓ quādoqꝫ nihiloꝑamur. quādoqꝫ aūt non in toto. Si vero operandorūꝑ nos: tunc eſt proprie voluntas rōnalis: quia tūc eſt d̓quibꝰ ratio habet antecedenter inquirere ⁊ diſponere ⁊ordinare et conſulere. Uoluntas aūt general̓ ad vltīostres modos: hec eſt poſſibiliuꝫ ⁊ impoſſibiliū non ꝑ nosoꝑandorum. Scd̓m damaſcenū et gregorium nyſenumdicitur buſilis. niſi quandoqꝫ reſtrigatur ad aliqd̓ hoꝝtrium per ſpecialem ratōnem.¶ LXXXVI.Utrū volūtas ſit in omnibꝰ viribꝰ anime:¶ Areſtotiles in tercio d̓ animaN parte quidem cognitiua ſiue rationatiua fitvoluntas: et in non rōnali deſideriuꝫ ⁊ ira. ſi gͦanima tres habet partes. in vnaquaqꝫ erit appetitus. Intellectus quidem rectꝰ eſt. appetitus autemet fantaſia et recta et nō recta ſunt. ideoqꝫ mouet appetitiua ſemꝑ aut ad bonum aut ad apparens bonū Quadoqꝫ vero contrarii ſunt ap petitus adinuicem. qd̓ accidit cum ratō et deſiderium contraria ſunt. Intellectusautem propter futuꝝ retrahere iubet ſcꝫ a faciēdo. Deſideriū aūt ſcꝫ facere iubꝫ ꝓpter ip̄m iā. ſiue propt̓ remp̄ſentis voluptatis. eſtimatur enī ꝙ ſit voluptas ſimpliciter. quia nō aſpicit rem futuram. ¶ Albertus. Preterea videtur uoluntas eſſe in oībus viribus anime Dicimus eniꝫ uolumꝰ intelligere. uolumꝰ ambulare. uolumꝰvidere. ſignātes ꝓgreſſum vniuſcꝰqꝫ virtutis ad actuꝫſibi ꝓprium. Cum ergo ad hunc ꝓgreſſum ſit motus invnaquaqꝫ virtute. videtur uolūtas eſſe appetituſ quidꝰ