LiberUiceſimūſoctauus

De ſpeciebus triſticie ac leticie.Eticiaꝫ diuidit Iohānes damaſcenus multipliciter. Primo ſic. Leticiaꝝ quedam ſunt anima¶ les. q̄dam corꝑales Anīales ſunt: q̄cunqꝫ ſuntſolius anīe ẜm ſe ipſaꝫ. q̄cunqꝫ ſcꝫ ſunt circa diſciplīascontemplatiuas. Corporales vero ſunt q̄ cuꝫ ꝯiunctōecorꝑis et anime fiunt. Et ideo tales vocantur quecūqꝫfiunt circa cibos ⁊ coitus ⁊ talia. Soliꝰ quippe corꝑisnequaꝙͣ inueniet quis leticias. Alio modo ſic. leticiaꝝq̄dam ſunt vere q̄daꝫ mendacēs. Uere ſunt ſolius mentis ẜm doctrinam et contemplatōem. Mendaces q̄ ſūtcum corpore ẜm ſenſum. Eas aūt leticias q̄ ſunt cū corpore ſubdiuidit ſic. Leticiaꝝ q̄ cum corpore ſunt quedāſunt naturales ſimul ⁊ neceſſarie. ſine qͥbus viuere impoſſibile eſt. vt nutritiue et indigentie repletiue. ⁊ indumenta neceſſaria. Alie vero naturales non ſūt neceſſarie. vt que ẜm nat̉am et legem ſunt ꝯmixtionis. he enīin ꝑmanentiā quideꝫ totius humani generis conferūtPoſſibile aūt eſt ⁊ ſine eis in virginitate manere. Alievero q̄ neqꝫ neceſſarie neqꝫ naturales ſunt. vt ebrietaset luxuria ⁊ plenitudo vtilitatem excedens. Neqꝫ enimconſiſtentiam vite noſtre conferūt: neqꝫ in ſucceſſionegeneris ſed etiam nocent Cum ergo qui ẜm deuꝫ viuitoportꝫ neceſſariaſ ⁊ naturales ſimul ꝑtranſire. In ſcd̓overo ordine naturales ⁊ non neceſſarias ponere cum decenti tꝑe et modo ⁊ menſura. Alias aūt oportet omīnoretinere. Triſticiā autē diuidit ſic. Triſticie ſpecies ſūtquatuor accidia: achos: inuidia: miſericordia. Accidiaeſt triſticia aggrauans. Achos vero eſt triſticia voceꝫauferens. Inuidia vero eſt triſticia in alienis bonis.Miſericordia vero eſt triſticia in alienis malis. Quorum numerꝰ ſic patꝫ: qꝛ triſticia aut eſt de bono: aut demalo. Si de bono aut eſt de bono ꝓprio: ⁊ ſic accidia: q̄eſt tediū interni boni. aut d̓ alieno ⁊ ſic inuidia. Sil̓iterde malo. aut eſt de malo proprio et ſic eſt achos. aut demalo alieno et ſic eſt miſeriecordia. Sꝫ dubitabit aliqͥscum bonū ẜm ſe cōiunctū afferat leticiam ſicut dictumeſt pͥus quomō poſſit eē triſticia de bono Dicimꝰ ꝙ bonum inꝙtum bonū non infert triſticiā. ſed inqͣtuꝫ diſcōueniens ſū imꝓportionale: hͦ eſt nō placens affectui cōtrariam diſpoſitōem habenti: ſeu incōuenienteꝫ illi bono quemadmodū lux q̄ ẜm ſe delectabilis eſt viſui. tam̄male diſpoſito odioſa eſt. Unde Augꝭ. Oculis egrisodioſa eſt lux.¶ LXX¶ De ſpeciebus timoris et ireIuidit etiā timoreꝫ in ſex: in ſegniciem ⁊ erubeIſcentiam: verecundiam: et admiratōem: ſtuporem ⁊ agoniaꝫ. Segnicies eſt timor future operationis. Erubeſcentia eſt timor in expectatōe cōuicit.Uerecūdia eſt timor in turpi actu. Admiratō eſt timorex magna ymaginatōe. Agonia eſt timor ꝑ caſum: ſcꝫꝑ infortuniū. Timentes enī infortunatas actōes agonizamus. quoꝝ numerus ſic patꝫ Cum timor ſit ſuſpitiofuturi mali. vel affectus ex eſtimatōe futuri mali: autigitur eſt eſtimatio futuri mali ẜm diſpoſitōem ꝓximaꝫet ſic agonia. aut ẜm diſpoſitōem remotā: ⁊ hoc duobꝰmodis. aut enī diſpoſitio iam adhuc remota eſt ẜm viavirtutis app̄henſiue: ⁊ ſic eſt admiratio ⁊ ſtupor. Sꝫ admiratio ex ymaginatōne magna. Stupor ex inſolita.Aut attenditur ꝙ diſpoſitio adhuc remota eſt ꝑ cōparatōem ad virtutē motiuā: ⁊ ſic eſt ſegnicies: erubeſcentia et verecundia. Sed ſegnicies eſt reſpectu mali ī opere. Erubeſcentia reſpectu mali in verbo. Uerecundiareſpectu mali in opiniōe. ꝓpter hoc enim verecūdamurqꝛ alius eſt conſcius noſtri turpis actus. Et notandumꝙ maluꝫ d̓r hic cōmuniter ẜm ꝙ eſt cōmune ad triſtabile: et difficile: ⁊ diſcōueniens quodcūqꝫ. Conſequenterſubdit de ira quā diffinit ẜm duos modos. Primo ma

terialiter ſic. Ira eſt feruor eiuſqui circa cor eſt ſāguīsex euaporatōe et ꝑturbatiōe fellis fiens. Scd̓o moral̓ret dupliciter. Uno mō ira eſt deſiderium repunitionisIniuriam enī paſſi: eſtimantes ſe iniuſticiā pati iraſcūtur. Et eſt quaſi mixta paſſio ⁊ ex concupiſcentia ⁊ ira.Alio mō ſic ſcꝫ. ira eſt id quod audax eſt mentis vindexleſe cōcupiſcentie. Cum enī concupiſcimus aliqͥd ⁊ prohibemur ab aliquo iraſcimur aduerſus eū: vel ꝙ īiuſtapaſſi mente: ſcꝫ iudicāte dignum anguſtia: quod factuꝫeſt in cuſtodientibus ẜm naturā ꝓprium ordīem. ꝑ qd̓dat intelligere: qd̓ ex amore naturali reſpectu ꝓprii ordinis ẜm honorem et excellentiā fit motus ire. Deindeſubdiuidit ſpecies ire q̄ ſunt tres. ſcꝫ fel ſiue fellea ⁊ iraque vocatur mania ⁊ chocus ſcꝫ furor. Ira enī pͥncipiū⁊ motum hn̄s ira ⁊ fel ⁊ fellea vocatur. hoc eſt: q̄ defacili recedit. Mania vero eſt ira ꝑmanens ſcꝫ mēoria mali. Un̄ a manendo dicitur et memorie tradendo. Chocos aūt id eſt furor eſt ira obẜuans tempus in vindictāUnde d̓r chocos a coyſtay id eſt ab iniacendo. Notandū gͦ ꝙ he qͣtuor: leticia: triſticia: timor: ⁊ ira ſunt ip̄iusconcupiſcibilis ⁊ iraſcibil̓. Sed leticia et triſticia concupiſcibil̓. leticia cōcupiſcibilis confortate. triſticia diſcōfortate Cum enim vis concupiſcibil̓ cōfortatur: letatur⁊ gaudꝫ. Cū diſconfortatur: triſtatur ⁊ dolet. Timor ātet ira iraſcibil̓ ſed timor diſcōfortate. ira cōfortate. Cūenim virtus iraſcibil̓ ꝯfortatur tūc ſperat et audet. cuꝫ¶ LXXI.di ſconfortatur deſperat et timet.¶ De diuerſis cauſis dr̄ie affectionum.Dexplanatōem aūt maiorem affectōum ſciendum eſt. ꝙ differentia in affectōibus prouenitex triplici cauſa. vna eſt diſpoſitio app̄henſiōisAlia eſt diſpoſitio virtutis motīe. Tercia eſt diſpoſitiocomplexionis corꝑis. Biſpoſitio enī app̄henſionis maxime operatur ad aptitudīem triſticie et leticie timoriavel ſpei. Cum enī aīma ymagīatur ſpeciem aliquā bōivl̓ mali ⁊ corroboratur in ea: ſtatim materia corporalisrecipit diſpoſitōem hn̄tem comꝑationem ad illam. Sic̄nos videmus in diſpoſitiōe infirmi: cum credit ſe cōualeſcere: aut ſani cum credit ſe egrotare. Multociens eīcontingit ex hoc. ꝙ corroboratur forma ymaginatīa inanīa ꝙ patiatur ex eaip̄a materia corꝑis. et ꝓueniat exhoc ſanitas ⁊ infirmitas. Et ē hec actio ē fficacior: qͣmid quod oꝑatur medicus. Et ſicut patet in diſpoſitionehomīs ambulātis ſuꝑ trabem q̄ eſt in media via. ambulat enī ſuꝑ trabem ſecure: ſed ſi poſita fuerit vt pons ſuper aquam ꝓfundam: non audebit ambulare ſuꝑ aquaꝫeo ꝙ in anīa eius eſt forma vel imagīatio cadendi vehementer imp̄ſſa. Sic ergo manifeſtū eſt. qualiter ẜm app̄henſionem cū corroboratur ymaginatio. cōſequitur diſpoſitio ad timorem vel audaciā: dolorem vl̓ triſticiam:et quaſi a cauſa neceſſaria. Scd̓a cauſa ē diſpoſitio vitutis motiue quam habꝫ ex conſuetudine exercitii. Cūenim virtus concupiſcibil̓ freq̄nter exercetur ad leticiaaptior eſt ad illā. Cum vis iraſcibil̓ exercetur ad arduaaudacior eſt ad illa: ⁊ ꝑ cōtrariuꝫ exercitiū fiunt aptitudines ad contraria: ſcꝫ ad triſticiaꝫ et ad metum. Peromne enī quod freq̄ntat: uirtus roboratur. Ex corroboratōne aūt virtutis eſt aptitudo: ſicut patet ī corporibꝰcum corpus freq̄nter caleſcit: aptum eſt ad cito caleſcēdum. Siml̓r cum frigeſcit: ſiue cum diſſoluitur: ſiue cōſtringitur. Smil̓r interiores virtutes anime cum freq̄ntant actōnes ſuas: habilitātur: ⁊ fit ī eis fortis habituſad actus conſuetos. Tercia cauſa eſt diſpoſitio cōplexionis ẜm ſpūs corporeos: ⁊ ſanguineꝫ ⁊ humores. Spiritum aūt: ẜm quod dicit Auicen̄: dicunt: ꝙ eſt ſubſtantia lucida: ⁊ effigiat vultus hominuꝫ ad ſimilitudinemceleſtium corpoꝝ. Und̓ ſpūs viſibilis uocatur radius ⁊lux Un̄ aīa congratulatur cū videt lucem: ⁊ moleſtatur