LiberSicēſimūſoctauus

rationis ꝑcipiat per hoc. ꝙ ſubiacet imperio ratōnis ⁊libertatis voluntatis. ſicut virtutes quedam interiores anime ſenſibil̓. porro aliquid participat rōnem particulariter. id eſt parte ſui vt virtutes aīme rationalis.LXIII.¶ Cur vegetabiles non obediunt ei.Auſa vero cur vegetabiles virtuteſ nō poſſūtparticipare rōneꝫ duplex eſt. vna eſt ex ꝑte corvoris: qꝛ ſcꝫ oēs ille oꝑantur actu calidi ⁊ frigidi et humidi et ſicci: quoꝝ oꝑatōnes ſunt ad vnum tm̄⁊ de neceſſitate. Sic aūt non operātur ſenſibilis animevirtutes ac p̄cipue interiores. ſed potius ꝯponendo acdiuidendo apprehenſa ⁊ eſtimādo ea Ideoqꝫ non ſuntetiā ad unū nec de neceſſitate. ſed cōtingenter ad oppoſita duo ſcꝫ apparens veꝝ ⁊ falſum in app̄hendendo ⁊apparens bonū ⁊ malum in mouendo. Alia vero eſt exparte anime: quia ſcꝫ virtus nullo mō app̄henſiua nonpōt imperiū ſuperioris motoris ꝑcipere: ſiue ſit ſibi cōiunctus: ſiue non coniūctuſ. Sꝫ aliquo mō app̄henſiuapercipit ip̄m. et ordinatur ab ipſo. ac ſequitur ipſum.Uires aūt anime vegetabilis nullo modo app̄henſiueſunt. ideoqꝫ nō percipiūt imperium rōnis. At vero ſenſibiles vires cum ſint app̄henſiue: ꝑcipiunt ip̄m. ⁊ ſi ſequūtur eum ordinatur. Sed nō de neceſſitate ſequūturquia contingenter ſe hn̄t ad opus. At vero contra hocobiicitur: ꝙ plantatitm̄ equaliter ratiōem ꝑticipare videtur. Naꝫ cuiuſcūqꝫ actus ⁊ materia ſunt ordinabiliaper virtutē moralem q̄ pars honeſti eſt: illud eſt participans equaliter rōnem. actus vero ⁊ materia nutritiue⁊ generatiue ſunt huiōi: ergo participātia equal̓r ſuntrōnem. Nos aūt dicimus: ꝙ generatiuā duobꝰ modisconſideratur: ſcꝫ in ſub̓ia: et ſibi ānexo per accn̄s. Si cōſideratur in ſubſtātiali ſic habꝫ actus non ſubiacentesrationi: ſicut eſt attrahere ſemen ad locū generationiset conferre ſibi virtutem informatiuā cum quinqꝫ ſuisoperibꝰ: ſcꝫ aſſimilatiuo: concauo: perforabili: aſpero: ⁊leni Quoꝝ pͥmū adequat partes cōplanando exteriusSecundū autē cauat que dant menbra: vt ſint vaſa humidi Tercia vero ꝑforat ſpondilia: vt ſit concauꝰ trāſitus nuche: vt habeatur vicarius cerebri in collatōe motus ⁊ ſenſus ꝑ totum corpꝰ. Quartū vero exaſperat q̄dam membra: vt ſtomachū facit interius villoſum. quomagis retineat cibum. ⁊ matricem interiꝰ villoſaꝫ: quomagis retineat ſemen conceptū. Quintum aūt lenificatet hoc in multis menbris q̄ lenia ſunt. Annexum auteꝫper accn̄s eſt motꝰ voluntarius ⁊ delectabile tactꝰ. hocenim nō in omnibꝰ habꝫ vnū ſed illa reſpicit ad animaꝫſenſibilem ⁊ vlterius ad rōnem. Simil̓r dicendum eſt d̓nutritiua. Opera enī ſubſtantialia nutritiue ſunt appetere cibū ac digerere. ⁊ a loco digeſtionis ad menbra expellere. ⁊ paſcere membra ꝑ vniōem cibi ad ſub̓iam mēbri: ⁊ informare cibū ſpecie membri. Quātum ad hoc n̄ordinatur a rōne: ſed ꝙͣtum ad ānexā per accn̄s que nōhabet in omnibꝰ ſicut eſt tempꝰ et qͣlitas cibi: ⁊ delectatio ẜſibilis Secundum hoc enī eſt ſub voluntate et viribus anime ſenſibilisLXIIIIDe obediētibus rationi et primo imperātibus motui id eſt affectiuis.¶ Iohannes de rupellaOrro vis obediens ac perſuaſibilis ratōi ſubdiuiditur in imꝑantem motum et exeq̄ntem. imperans quoqꝫ motū ſubdiuiditur in concupiſcibilem et iraſcibilem: ex qͥbus om̄s affectōes oriuntur.Nam reꝝ he quideꝫ ſunt bone. he aūt male. Bonuꝫ expectatum conſtituit cōcupiſcentiā: preſens vero leticiāSimiliter aūt expectatum malū: timorem: pn̄s vero triſticiam. Et hic bonū dicimus vl̓ quod eſt vere bonū vl̓

quod videtur bonum. Similiter aūt et malum ⁊ forſitāhe ſunt idem cum appetitiuis ẜm ſubſtantiā ſed nō ẜmrōnem. iuxta id quod dicit Auicen̄. inꝙͣtum eniꝫ intendūtur vires appetitiue fiūt affectiue ſiue deſideratiue.Notāduꝫ ergo ꝙ appetitꝰ eſt motus imperii ſiue iraſcibilis ſiue cōcupiſcibil̓. Uffectio vero ē motꝰ interior cōſequens ad apprehenſiōeꝫ boni vel mali. Un̄ ar̄fectōesiuxͣ ſanctos atꝫ ph̓os ml̓tiplicātur ẜm differentias quātuor: vicꝫ gaudiū ſiue leticiā: doloreꝫ ſeu triſticiā: cupiditatem ſeu ſpem: metū ſiue timorem. Quarū ſcꝫ numeri ratio patet ex p̄dictis. Nam ex app̄henſione boni futuri oritur cupiditas ſiue ſpes: ex comp̄henſione boni p̄ſentis gaudiū ſeu leticia. Porro ex ꝯp̄henſione mali futuri naſcitur metus ſiue timor. ex comp̄henſione auteꝫLXvmali pn̄tis oritur triſticia ſeu dolor.De dr̄ia eſſētiali ꝯcupiſcibilis et iraſcibilis.¶ Dcognoſcendū aūt dr̄iaꝫ virtutis cōcupiſcibilis et iraſcibilis. Notandū eſt ꝙ bonuꝫ dicitur¶duobꝰ modis. vicꝫ bonum ſimpliciter ⁊ bonumexpediens. Bonum ſimpliciter hoc dicitur delectabileBonum expediens arduū quod et triſtabile. Bonuꝫ tn̄dicitur qꝛ vtile. Bonū delectabile vt cibus. Bonuꝫ expediens vt medicīa vl̓ inſciſura ꝓpter ſaluteꝫ corporisEſt itaqꝫ vis cōcupiſcibilis appetitiua boni delectabil̓Uis aūt iraſcibilis. appetitiua boni ardui expedientisPretera notandum ꝙ ſicut duplex eſt eſſe. ſcꝫ eſſe natu.re: et eſſe ordinis abſolutum et comꝑatuꝫ: ſic duplex bonum. Eſt enī bonum naturale. ſcꝫ conueniens ⁊ conſentaneum nature: ⁊ hoc eſt bonū d̓lectabile. delectatō enīeſt coninūctio ꝯuenientis cū conuenienti Et eſt bonumordinis quod ē honorabile vl̓ excellens Duplex eſt ergovirtus appetitiua boni q̄ eſt motiua a bonū. Nam aliaeſt motīa ſiue appetitiua boni nature d̓lectabilis. Aliaboni honorabil̓ ſiue excellentis. Prima eſt cōcupiſcibil̓que intendit delectatōem. Secunda iraſcibilis q̄ intendit excellentiam vl̓ honorem Und̓ damaſcenꝰ videturdicere: motum ire ꝓcedere ex amore excellentie quo qd̓libꝫ perfectū animal vult cuſtodire ꝓprium ordinem.Preterea cū bonum ſit pͥncipium mouendi cum app̄hēditur: ſimiliter ⁊ malum Si ergo eſt vis q̄ mouet ſcd̓mapp̄henſionem boni vt ꝯcupiſcibilis. erit ⁊ vis que mōueat ẜm apprehenſiōem mali. Sicut ergo ꝑ app̄henſionem boni expectati fit motus cupiditatis et deſideriiin cōcupiſcibili: ſic ꝑ app̄henſioneꝫ mali opinati fit motus timoris in iraſcibili. ſimil̓r ſicut per coniūctionemboni ſiue per adeptōem fit quietatio vis cōcupiſcibilisſic per ablatiōem ⁊ diuiſionem boni concupiſcibilis fitꝑturbatio vel ira in iraſcibili. Diuiſio aūt boni vel ablatio leſio eſt cōcupiſcibilis: ⁊ hec eſtimatur malū Cumergo app̄henditur hoc malū ſi vis iraſcibilis eſt confortata tūc ſperat et audet ⁊ iraſcitur. et hoc eſt moueri cōtra malum inſurgendo in vindictā vel bellum. Und̓ damaſcenuſ. Ira eſt id qd̓ audax eſt leſe mentis ꝯcupiſcentie vindex. Si vero eſt diſconfortata: tunc deſperat ettimet ⁊ fugit. quod eſt moueri a malo Sicut gͦ eſt viſ q̄mouetur ad bonum. ⁊ quieſcit in bono concupiſcibilis.ſimiliter erit vis q̄ mouebitur contra maluꝫ: et recedita malo. Sic ergo ex his manifeſtū eſt: qͥd iraſcibilis: etquid cōcupiſcibilis: ⁊ q̄ eaꝝ differentie ſint eſſentiale sLXVI.¶ De actibus ꝯcupiſcibilis.Unc aūt determinandi ſunt actus et motꝰ quifiunt ex imꝑio concupiſcibilis ⁊ iraſcibilis virtutis. et pͥmo de cōcupiſcibili. Sciendum ergoꝙ virtus cōcupiſcibil̓ cum ſit in bonum delectabile: habet actus concupiſcere: deſiderare: gaudere: letari: amare: diligere. et cum contraria nata ſunt fieri circa ideꝫerunt actꝰ contrarii p̄dictis ipſius concupiſcibilis: vt