LiberUiceſimūſoctauus

vniuerſalis tm̄ per materiaꝫ diuerſificatur Quarta eſtquia intellectus pͣcticus ꝑ hoc ꝙ eſt appet itiuus innititur corpori. ⁊ influit virtutem motiua in ipſū. ut poſſitexequi motuꝫ eius. Sed ſpeculatiuꝰ nō innititur corꝑiſed abſtrahit ſeſe ab ipſo: per hoc qd̓ ſtat in vniuerſali.¶ LIX.¶ Utruꝫ intellectus practicus ſemꝑ ſit rectꝰIdetur aūt ꝙ intellectꝰ p̄cticus ſemꝑ ſit rectusquia dicunt Areſtotiles et Auicē. ꝙ intellectuſ. ſemꝑ iubet a malo retrahere de natura ſua. ſemper ergo ad bonū inclinat. At vero ecōtrario quādoqꝫſeqͥtur motū inferioris motoris. qm̄ ab illo eſt vincibil̓:⁊ hic eſt fantaſia q̄ quādoqꝫ mouetur nō recte. ⁊ ſic ītellectus eſt qn̄qꝫ non rectus. Nos itaqꝫ dicimꝰ ꝙ intellectus pͣcticus tribus modis accipitur. ſcꝫ prout eſt natura q̄dam et pars rōnalis anime. Et ꝓut eſt potentia diſcernens intelligibilia ⁊ oꝑabilia. Et ꝓut eſt pͥncipiumalioꝝ operabilium. Si pͥmo mō accipiatur: tunc et ex ſeip̄o deflecti poteſt in malū. ⁊ hoc ꝓbat natura angeliciintellectꝰ qui reflexus eſt in maluꝫ: et iā abſqꝫ hoc ꝙ eētcōiunctus fantaſie. Et ꝓpter hoc damaſcenus dicit: ꝙomne creabile vertibile eſt aut ẜm naturā: aut ẜm electionem. Scd̓m naturam vt generabilia et corruptibilia.Scd̓m electōeꝫ vt rōnalia ⁊ voluntaria. Si ſecūdo mōꝯccipiatur: tunc ip̄e eſt potentia oīa intelligibilia. Operabilia vero pͥncipia ſunt in ꝑticularibus. vnd̓ extendihabet in particularia. Et cum circa ꝑticularia plurimꝰſit error. contingit ip̄m quādoqꝫ iteꝝ reflecti in malumex errore ⁊ ignorantia Si tercio modo accipiatur: tuucip̄a erit circa vniuerſalia iuris in qͥbus non eſt error: etſic ſemꝑ eſt rectus. Et qꝛ ſic proprie accipitur eo ꝙ ſitde rōne ītellectus: vt dicit Auicen̄: ꝙ circa vniuerſaliaremota a materia et appendiciis materie ſit: dicit pb̓sꝙ ſemꝑ eſt rectus. Poſſet tn̄ dici ſicut qͥdam dixeruntꝙ intellectus ordinatur an̄cedenter ad uoluntatem ⁊ ꝯͣſequenter: ⁊ quādo antecedenter: tūc mouet uoluntateꝫet nō errat. Et ille eſt ordo ꝓprius Quādo vero cōſeq̄nter. tunc etiā quādoqꝫ errat. Sicqꝫ ille ordo non eſt proprius ſed indebitus et innaturalis. per quem egrediuntur mores ꝑuerſi: vt dicit auicenna.¶ EX¶ De motu fantaſie.☞ Hataſia: vt dicit Areſtotiles: eſt motꝰ a ſenſuẜm actum factus. Si ergo fantaſia mouet: mouebit ab alia ſpecie que fit a ẜſu ẜm actum facto. At vero in ẜſu non ſunt niſi ſenſibilia propria et cōmunia. exquo ſequitur ꝙ ab illis moueat fātaſia. Sꝫ ecōtra nihilmouet niſi per intentōem boni vl̓ mali nec a ſenſibꝰ accipitur intentio huiōi. Igitur fantaſia nō mouet per hocqd̓ a ſenſu accipit. Preterea dicit philoſophꝰ ꝙ fātaſiaeſt potentia ẜm qua ī nobis fit phataſma. Alibi quoqꝫpicit ꝙ ad huiꝰ mōi nos habemus ſicut ſi ad ſcripturasſine appetitu ac tenore aſpicientes ſumꝰ. Et ita vid̓turꝙ nō poſſit mouere fantaſia. Nos quoqꝫ dicimꝰ ꝙ hecratio veꝝ concludit. Buo enim habet fantaſia motiuaſiue iucitatiua ſcꝫ ꝙ ſibi fit nunciū de apparenti bonoſmalo. Et quod innititur corpori mouendo ip̄m ꝑ appetitum ẜſibile. Dicitur tn̄ fantaſia large ⁊ ſtricte vt ſuprahītum eſt. et hoc intelligitur mouens large. ſcꝫ quod includit eē eſtimatōem. Ad obiectū aūt contra. dicenduꝫꝙ licet bonum et malū nō accipiātur a ſenſibili: tn̄ nonſeparātur a ſenſibili prout ſunt in fantaſia. Et hͦ eſt qd̓dicit auicenna: ꝙ ſenſus quādoqꝫ diffundit concupiſcētiam. Et ꝓpter hoc ſcꝫ ꝙ ẜſibilis vis id quod videturbonū non ſeparat a ẜſibili: ſed accipit cuꝫ ip̄o. Sed queritur vnde contingat ei eſſe rectam et nō rectā. Uid̓turenim ꝙ ſemꝑ ſit recta. Senſus enī proprioꝝ verus eſt.ergo ab illo nō habet errare. Si dicatur ꝙ hoc habet aſenſu cōmuni: contra. obiecta ẜſus ꝯīs ſunt ſpecies ꝙͣtitatis: illis aūt non eſt coniuncta ratio vel intentio appa

rentis boni vel mali. aliter enim bonum vl̓ malū conſid̓rentur in mathematicis ſi bonum ⁊ maluꝫ eſſent paſſiones quāti. Cum ergo phantaſia ſit de apparenti bonovl̓ malo. ipſa non erit de obiectis ẜſus ꝯmunis. Igiturab illis non habꝫ errare. Nos aūt dicimus: ꝙ fantaſiaerrorē habet apprehendere a ſenſu cōmuni: vt habeturin libro de anīa. ẜſus enim cōmunis non tm̄ habet app̄hendere ſenſata cōmunia: ſed etiaꝫ diuidere propria: exqua collatōe reſultat intentō apparentis boni vl̓ mali.¶ LXI.¶ De differentia eius a ſenſualitate. ¶ Actor.E ſupͣdictis vero patꝫ: ꝙ ſenſualitas ſic̄ ratio l̓fantaſia non ſolum app̄hēſiuam ſed etiam motiuam vim ſuam habet. Et differūt fantaſia etſenſualitas: quia fantaſia eſt vis ẜm quā apparet aliqͥdeſſe bonum aūt malū: ⁊ mouetur in bonū aut contra malum. Senſualitas aūt eſt vis ẜm quam ꝑcipitur aliquideſſe bonum aūt malū: vt nunc ⁊ mouetur ī illud et cōtrailld̓. In rōne qͥdem precellit homo brutis. Senſualitasaūt eſt vtriſqꝫ cōmunis. Et hoc ſcd̓m vnam rōnem. ſcꝫ.ẜm ſe: non tn̄ ratione peccati: vicꝫ ꝓpter ordīatōeꝫ quāhabet in homine ad interiorem potentiā. ſcꝫ rationaleꝫin qua nimiꝝ abundat ſuꝑ bruta. propter hunc enim ordinem quodāmodo ꝑfectior eſt: et nobilior ſenſualitas īhomine: ꝙͣ in brutis Ideoqꝫ ī humana cōtingit eſſe peccatum in brutali nequaꝙͣ. Diuiditur aūt proprie ratiocontra ſenſualitatem: et intellectus cōtra fantaſiam.Quidam etiā diuidunt ſenſualitateꝫ ſicut et rationemin duaſ partes. ſcꝫ inferioreꝫ. que mouet ad illicita: ⁊ ſuperiorem q̄ ad licita et corporis neceſſaria. Prime quidem motus pena eſt et culpa. Secunde vero motꝰ ſi eſtmoderatus nec culpa: nec pena. ſi immoderatus et cupa et pena. Tripliciter aūt accipitur ſenſualitaſ. Aliqn̄pro vi ẜſitiua inferiori quā vocat Areſtotiles ſenſuꝫ cōmuneꝫ: ſcꝫ virtutem quandā cui credūtur om̄ia ẜſibiliaet diſcernit a ſingulis ſingula. Aliquādo vero ꝓ vimotiua interiori: que intendit in quinqꝫ ſenſus corꝑis: vtappetitus. Aliquādo etiam ꝓ inferiori ꝑte ratōis: quecirca ſenſualia negociatur¶ LXII¶ De viribus appetitiuis inobedientibusrationi ¶ Iohannes de rupellaIres auteꝫ appetitiue ẜm Iohānem damaſcenum diuidūtur in rationales et irrationales.Irrationaliū quoqꝫ due ſunt partes. hec qͥd eꝫ¶inobediens rationi: illa vero obediens ac perſua ſibilisrationi. Inobediens igitur eſt que rōne non ꝑſu adet urEt hec in quatuor ſubdiuiditur. vicꝫ in virtutem vit alem que pulſatiua vocatur: et ſeminatiuā ſiue generatiuam: et plantatiuā que dicitur nutritiua. ⁊ augm̄tatīaꝫque plaſmat corpora. Hec enim nō ratōne gubernāturſed natura. Harum vero numeri ratio ſic patet. generatiua quidem eſt adgeneris multiplicatōnem ac ſpecieiconſeruatōem. Relique vero tres ad cōſeruatōem eſſeſingularis: vl̓ perfectōem. Et augmentatīa eſt ad ꝑfectionem ſingularis: ẜm debitum modū cōſiſtentie et ꝙͣtitatis naturalis. Pulſatiua ⁊ nutritiua ad conẜuatōemeſſe ſingularis cōtra corruptōem: que eſt ex actione caliditatis īnaturalis. Et pulſatiua eſt ad temperādum calorem: nutritiua ad reparandum deperditum ꝑ caloreꝫ.¶ Albertus. Areſtotiles etiam in primo ethicorumlibro diuidit motiuas vires in rationalem et irrationalem. Irrationalem vero ſubdiuidit in obedientem rationi et inobedientem. Obedientem vero diuidit in cōcupiſcentiā et iram At illa diuiſio data eſt de mouentein comparatōe ad pͥmum ordinans motū: quod eſt ratōAliquid eniꝫ nullo mō eſt ordinabile: eo ꝙ nullo modoſubiacet imꝑio rationis: et libertatis voluntatis. ſicutcōmune plantatiuū. hoc eſt vegetabile: ſcd̓ꝫ quod eſt inhominibus ac brutis et plantis. Aliquid autēꝫ ordinē