LiberUice ſimuſoctauus

vid̓licꝫ bonuꝫ rōnale: qd̓ dicitur honeſtū et bonum ſimpliciter quod ſua vi nos trahit ⁊ ſua dignitate nos allicit. et eſt bonum inferius. bonum ſcꝫ corporale delectahile carni: quod eſt bonum apꝑens: ſiue ſcd̓m quid. ⁊ eſtbonuꝫ mediū: ſcꝫ quod eſt bonū naturale: quemadmodūeſſe et viuere: ītelligere: ⁊ ſentire. ⁊ quecūqꝫ ſunt ſubſtātialia nature Eſt ergo affixus appetitꝰ natural̓ ⁊ inditꝰanime boni honeſti vt virtutū: ⁊ operatōum virtuoſaꝝEſt etiā infixus appetitus boni delectabilis carni: vt q̄ſunt circa cibos: ⁊ coitus: ⁊ delectatōes. eſt iteꝝ infixꝰappetitus: vt amor boni naturalis. ſcꝫ eſſendi: viuendi.ſentiendi: intelligēdi. Eſt ergo ſindereſis vis naturalit̓motiuā: ⁊ inclinas animā ratōalem ad bonum honeſtūremurmurans et retrahens ab inhoneſto. Senſualitaſvero eſt vis naturaliter mouens ⁊ inclinās ad corporispelectationeꝫ Uoluntas vero eſt vis natural̓r mouenset inclinans ad bonū ſuſtātiale nature. Sic ergo diſtinguitur motiua vis vt natura: nō ꝑ apprehenſiōeꝫ. Iteꝫmotiua ꝑ apprehenſionem boni diſtinguitur. Nam eſtmotiua determinata ad inꝯmutabile bonū. eſt etiaꝫ virtus motiuā d̓terminata ad ꝯmutabile bonū. Et eſt motiua indeterminate ſe hn̄s ad vtꝝlibet. Motiua determinata ad incōmutabile bonum eſt ſup̄ma pars ratōisvel intellectꝰ: q̄ eſt habens ſimilitudineꝫ ſūme bonitatiſa creatōe imp̄ſſam: Scd̓m quā etiā determinatur in aīaymaginatio trinitatis ẜm rōnem ſimilitudinis ſummiboni: mēs noticia amor. Mens eſt vis conẜuatiua bōitatis indite a creatōne. Noticia vero eſt ꝑ ſpeculatōemillius. Amor vero eſt ꝑ appetituꝫ illiꝰ. Itaqꝫ ſicut ſup̄ma pars app̄henſiue ſiue intellectiue erat imago trinitatis. ꝑ ſimilitudineꝫ pͥme veritatis iudicatiua Sic ſuprema pars intellectiue motiue eſt ymago trinitatis per ſimilitudinem bonitatis indita. Un̄ ex hac imp̄ſſione bonitatis naſcuntur dictamina iuris natural̓: vt nō faciaalij quod tibi nō vis fieri. Et iteꝝ fac alij ⁊cꝭ. Motiuadeterminata ad ꝯmutabile bonum eſt ẜſibilis ꝙͣtuꝫ eſtde ſe. Tamen poteſt cōſiderari duobꝰ modis. vel in ſe:vl̓ in ordine ad rōneꝫ vel intellectū. Scd̓m ꝙ in ordinevt ſcꝫ ſit ſubiecta ip̄i rōni. ẜm ꝙ patet in concupiſcibili⁊ iraſcibili. et motiuis membroꝝ. Scd̓m ꝙ in ſe: ſic eſtdeterminata ⁊ ordinata ad bonū ẜſibile quod eſt cōmutabile. Motiua vero d̓terminate ſe hn̄s ad vtrumlibetſcꝫ bonū cōmutabile vel incōmutabile: eſt vis rōnalispoſt ſup̄mā vel libeꝝ arbitriū: de qua d̓r eccleſiaſtici xvDereliquit eū in manu cōſilii ſui: ante homineꝫ vita etmors bonū ⁊ malū: quod placuerit ei dabitur illi. Manus conſilii: eſt poteſtas arbitrii. vitā et bonum animeeſt ex cōuerſione liberi arbitrii ad bonū incōmutabile:quod eſt deus. mors vero ⁊ malū ex auerſiōe ab incommutabili bono: ⁊ conuerſione ad cōmutabile. Hec autēvis a ph̓is dicta eſt intellectus p̄cticus: eo ꝙ ſit pͥncipinm operabilium.LVII.¶ Albertus¶ De ꝓractico intellectu.Olet aūt dici ꝙ ſpeculatiuus ꝑ extenſiōem fitpracticus: ꝓpter illud verbū Areſtotil̓ ī terciode aīa. Ampliꝰ extendente ſe intellectu ⁊ dicente: intelligibilia fugere aut imitari. nō mouetur ſed ẜmdeſideriuꝫ agit vt abſtinens. hec autē extenſio d̓r eſſe arōne veri in rōnem boni vl̓ mali. ẜm quod in ethicꝭ videtur dicere ph̓us ꝙ ethicuꝫ opus nō eſt ꝯtemplandi gr̄aſed vt boni fiamꝰ. Nos aūt dicimus ꝙ ſpeculatiuus etpͣcticus conueniūt qͥdem in ſubſtātia: et differ̄t in rōneEt hec ratio eſt a vero in bonū extenſio: ſicut dicit ph̓sExtenditur aūt principal̓r ad tria ſcꝫ ad bonū ⁊ ad actuale vel oꝑabile et ad appetitū. Bonum eſt pͥmuꝫ mouens. Primus autem boni motꝰ eſt eius cui fit nunciūde ip̄o. ⁊ hoc eſt intellectus pͣcticus: non inꝙͣtum intellectus. Cunqꝫ hoc bonū ſit actuale vl̓ oꝑabile: erit vtiqꝫ

in ꝑticularibus: qꝛ circa hec eſt omne opꝰ: qd̓ patꝫ ꝑ circumſtātias in qͥbus eſt opus: que in ethicꝭ ſingularia dicūtur. Dicit eī ibi ph̓us: ꝙ voluntariū eſt cuiꝰ pͥncipiūeſt in ipſo cognoſcēte ſingularia. in qͥbus eſt opus. Bonum vero non nūciat intellectus: niſi inꝙͣtum eſt appetibile. Ideoqꝫ extendit ſe intellectꝰ mouendo appetitūad boni cōſecutōem Et hoc eſt quod dicit ph̓s. ꝙ nihilmouet niſi inquātum eſt appetitum. In ſpeculatiuis āteſt ſtatus: qꝛ ibi accipitur verum nō ut ſibi bonuꝫ. Et ſiaccipiatur bonū: accipitur ut veꝝ ſicut enī vniuſcuiꝰqꝫratio eſt pͥncipium veritatis de ip̄oꝫ ita ⁊ boni ratio:nec ibi fit extenſio ad ꝑticularia: nec ad appetitum. Eoꝙ ſpeculatiuꝰ nichil actuale cōſiderat ẜm ph̓m. Itaqꝫbonum ethicū aliter eſt in uolente ⁊ operāte. Alite r intm̄ modo ſciente. Primo enī modo eſt ut actuale bonuꝫet appetibile. Secundo mō eſt ut ſcibile: de quo eſt veriratio. Unde d̓r in ethicꝭ: ꝙ ſcire nihil aut paruꝫ prodeſtad virtutem. uelle aūt ac ꝑ̄ſeuerare in operibꝰ multum.Et iteꝝ alibi. Sunt qui ethica non faciūt. ad rōnem ātconfugientes philoſophari querūt et eſſe boni aliquidſimile facientes egris: qui medicoſ qͥdem ſtudioſe audiunt: ⁊ nichil operandoꝝ faciunt ⁊ quemadmodū illi nūꝙͣ bene corpus habebūt ſic curati. ſic nec iſti animā itaphiloſophates. iō aūt intellectus extēditur a uero in bonum. potius ꝙͣ econtrario: quia bonū eſt poſt uerum inintellectu. Uerum enī eſt in rōne ſpeciei vniuerſalis.Bonum aūt ī particularibus opeꝝ Ideo neceſſe eſt intellectui ultra id quod eſt ſui ꝓprium extendi. quia proprium eius inꝙͣtum eſt intellectus eſt ſtare in viuniuerſali. Sed ſi debeat eſſe pͣcticus neceſſe eſt illuꝫ ad ꝑticularia extendi in qͥbus eſt ipſa praxis. ¶ LVIII.Qualiter ab intellectu ſpeculatiuo differt practicusOrro ſcd̓m quod dictum eſt: ꝙ ſpeculatiuꝰ ꝑ extenſionem fit pͣcticus. nō videtur practicꝰ a ſpeculatiuo differre in ſubſtātia. cum tn̄ Auicenna vid̓atur dicere: ꝙ ſit alia vis anime: hoc etiā per rationem videtur ꝓbari poſſe. quia non eſt unus habituspotentie pͣctice cum potentia ſpeculatīa ſicut patꝫ ꝑ ſe.At uero potentia cuiꝰ non eſt vnus habitus cum alia.non eſt eadem ī ſub̓ia cuꝫ ip̄a. Dicit eniꝫ ph̓us: ꝙ idemaccidente eſt idem numero. Preterea potētie diffiniūt̉ꝑ actus ⁊ actus. ꝑ obiecta. Et aliud eſt actus ⁊ obiectūpctici ẜm rōnem ꝙͣ ſpeculatiui. Alia ē ergo hinc ⁊ indepotentia. Nos quoqꝫ dicimꝰ: ꝙ differētia qͥdem actuūet obiectoꝝ facit differre practicū a ſpeculatīo ī ratōevirtutis ⁊ potentie: ſed non ī ſubiecti rōne: Eſt aūt dr̄iamultiplex. ſed quatuor ex dictis Areſtotil̓ ⁊ Auicennecolligūtur. Prima eſt ꝙ pͣcticus accipit ſpeciem ſecūdūꝙ eſt pͥncipium operis. ſpeculatiuꝰ aūt ẜm ꝙ eſt pͥncipiūſcientie. ⁊ hoc eſt qd̓ dicit Areſto. ī ſcd̓o methaphiſice.ꝙ finis ſpeculatīe ſcientie eſt veritas: et finis operatīeeſt opus. Operantes em̄ licꝫ conſiderent in eo qd̓ agūttamen nō ꝑſcrutantur per cauſam ꝓpter ſeip̄am: ſed reſpectu eius quod agunt. Et nos nō ſcimus ueritatem:abſqꝫ eo ꝙ ſciamꝰ cauſam eius. Secunda eſt ꝙ pͣcticuſintellectus habet formā operatiuā rei: ſed ꝑ hoc cōponitur cum re oꝑata: Dicit eī Areſtotiles ī ſeptīo methaphiſice: ꝙ ſanitas q̄ inducitur in egro eſt a ſanitate queeſt in anīa medici: ⁊ d̓r forma compoſitōnis. Forma vero q̄ eſt in ītellectu ſpeculatīo: non ē ad rem: ſed are ꝑabſtractionem: et d̓r ideo forma abſtractōnis. Terciaeſt: qꝛ intellectꝰ practicꝰ ꝑ hoc qd̓ eſt p̄cticus: cognoſcitꝑticularia in qͥbus eſt opus: ut tempꝰ. et locus ⁊ partesmaterie ſicut patꝫ in arcario. qui ꝯgnoſcit lignū ex quoeſt archa ⁊ partes eiꝰ. ſicut operculū ⁊ fūdū. Intellectꝰaūt ſpeculatiuus eſt vniuerſaliū ⁊ non cognoſcit materiam uel materialia ſiue particularia in quibus ſpecies