LiberUiceſimūſoctauus

fluens ab eo quod eſt quo eſt ſiue actꝰ: Intellectus aūtpoſſibilis eſt pars anime finens ab eo qd̓ quod eſt ſiuepotentia. Si autem econtra obiicitur ꝙ ſecunduꝫ Areſtotilem in libro de aīa. Intellectus agens eſt efficienspoſſibilis aūt patiens. Efficiens aūt et patiens nunꝙͣpoſſunt eſſe e iuſdē nature: quia cōtraria ſūt vt ꝓbaturin libro de generatōne et corruptōne. Sicqꝫ cum intellectus poſſibilis ſit pars anime: nō videtur agens eē ꝑseius Reſpōdemus ꝙ eſt efficiēs reſpectu primi eē ſiueactus primi: ⁊ eſt efficiens reſpectu ſecūdi eſſe ſiue actꝰſecundi Primo modo dictum efficiens ſemꝑ eſt extrinſecum patienti quod eſt contrarium in forma. et idemin materia cum paciente ſicut philoſophꝰ dicit. Secundo mō dictum pōt eſſe cum forma rei ꝑfectiua: et intrinſecum ei qd̓ efficitur tale efficiens eſt intellectꝰ agenseſt enim actio ſua reſpectu intelligibiliū ⁊ non reſpectuanime ſimpliciter. Similiter et potentia eſt ad ītelligibilia. ⁊ nō ad eſſe: ꝓpter hͦ intellectꝰ agenſ ⁊ poſſibil̓ poſſunt eſſe intrīſece ꝑtes aīe rōnal̓. Nec idē ſunt ītellectꝰagens ⁊ poſſibil̓: ſed differ̄t: qꝛ impoſſibile eſt idem eſſemouens ⁊ motū. Anima vero rōnalis eſt mouens ſcd̓mintellectū agenteꝫ: ⁊ mota ẜm poſſibilem. Preterea ẜmagentem eſt ī actu. ẜm poſſibileꝫ ī potentia ẜm agenteꝫeſt agens: ẜm poſſibilem patiens: ſcd̓m poſſibilem ſuſceptibil̓ eſt oīm: ẜm agentem vero nulliꝰ: qm̄ vniuerſaliter agens eſt. vt pͥus hītum eſt. Ex his om̄ibꝰ patꝫ: ꝙagens et poſſibil̓ nō ſunt idem: qꝛ p̄dicte diuerſitates n̄poſſunt in eodem eſſe ẜm idem. Si aūt obiicitur cōtraꝙ in ſeꝑatis a materia nō eſt agentis ⁊ patientis dr̄ia?qm̄ omne patiens ad materiā reducitur. Intellectualisvero natura ſeparata eſt a materiā. qꝛ corꝑe vt organonō vtitur: ⁊ ita nō videtur in ipſa eſſe agentis ⁊ patientis differentia. Reſpondemꝰ ꝙ quedam ſeꝑata ſunt amateria phiſica. et in illis n̄ eſt actio vel paſſio phiſicaſed tamen in eis pōt agens reſpectu alicuiꝰ diſpoſitōisaduenientis ſine motu phiſico: ⁊ patiens cuiꝰ eſt diſpoſitōnem illam ſuſcipere: ⁊ ſic eſt in natura intellectualireſpectu intelligibilium.¶ XLIIII.¶ Qualiter ſit intellectus agensNtellectꝰ agens ẜm Areſtotilem eſt intellectꝰquo eſt omnia facere. Et intelligitur hoc de omnibus intelligibilibus: ꝙ ip̄e ſcꝫ agit omnia intelligibilia. Sed ecōtra videtur eſſe qd̓ dicit Auicen̄. ꝙq̄dā ꝑ ſe ſunt ītelligibilia. Nā q̄ ſunt ītelligibilia ꝑ ſe n̄fiūt ab alio ītelligibilia. et iō nec ab intellectu agente.Nos āt dicimꝰ ꝙ ītellectꝰ agēs ẜm ſub̓iaꝫ ⁊ diffinitōeꝫeſt potētia et pͥncipiū actuū intellectualiū Ideoqꝫ dicitph̓s ꝙ ipſe eſt ītellectꝰ quo ē oīa facere. Et licꝫ q̄dā ẜmſe d̓nudata ſint a materia: vt ip̄e intellectꝰ ⁊ q̄dam aliatn̄ alio modo faciūt fantaſiā in anīa ẜſibili. ſcꝫ ẜm quodex oꝑibus ⁊ mōtibꝰ ſuis cognoſcūtur. et tunc intellectꝰagens abſtrahendo ea facit eſſe intelligibilia. Et tuncquideꝫ intellectus agens eodem mō ſe hn̄s idem facitin omnibꝰ intelligibilibꝰ. Et oīa intelligibilia eodē mōſunt inqͣtū intelligibilia. Illum quoqꝫ modū ī eis facitintellectꝰ agens Ꝙ aūt ītelligibilia ſint diuerſa: ⁊ q̄dāmagis: ⁊ q̄dam minus intelligibilia. hoc nō habent abintellectu agente: ſed inqͣtum ſunt diuerſoꝝ intelligibilia. Quedam enim ſunt ẜm poſſibilitateꝫ rei facte ⁊ nōfacientis. vt patꝫ in actione ſol̓ in terram ⁊ lutū ⁊ aereꝫet colorem. Si aūt q̄ritur: vtꝝ intellectus agens temꝑep̄cedat poſſibilem. Dicimꝰ ꝙ duplex eſt ordo temporisvnus ſcꝫ ẜm ſucceſſionem pͥoris ⁊ poſterioris ⁊ ſcd̓m hͦveuter intellectuū p̄cedit aliuꝫ. Alius vero ẜm ordīeꝫtrāſmutationis q̄ eſt ẜm intelligibilia. ⁊ ẜm hūc agensp̄cedit poſſibilē. In illa enī tranſmutatōe pͥmo mouet agens. deinde ip̄m potentiale mouetur. ac ꝑ motū terciūin actu efficitur Actio ergo intellectus agentis eſt ſuꝑ

potentialeꝫ educendo ip̄m in actū. Ut eī ſuꝑius hītuꝫ ēagens pͥncipiatur in aīma ab eo qd̓ quo eſt. Poſſibilisaūt ab eo qd̓ quod eſt. Un̄ ſicut actꝰ quo eſt qui eſt eſſeanime rōnalis: non eſt niſi in ſubſtāti: ſic actō intellectꝰagentis non eſt niſi in poſſibili.¶ XLV¶ Quid ſit intellectus poſſibilis.Icut aūt intellectus agens eſt ītellectꝰ quo eſtom̄ia facere: ſic potential̓ eſt intellectꝰ quo eſtomnia fieri. Intellectus inquā in quo vt in ſubiecto eſtom̄ia intelligibilia fieri Sed cōtra ſicut dicit auerrōisOmnis ratio ſubiecti reducitur ad materiā: ⁊ ītellectꝰpoſſibil̓ nō eſt ex materia. videtur ꝙ nō poſſit eſſe ſubiectum: ⁊ ita ꝙ nec in ipſo vt ī ſubiecto fieri poſſint om̄iaintelligibilia. Iteꝫ in libro ſex pͥncipioꝝ legitur: ꝙ accidentalis forma eſt ꝯpoſitōi cōtingens. Cum ergo intelligentie ſint accidentaleſ forme: nō erūt in ſubiecto niſivt in aliquo cōpoſito. Cunqꝫ vero ītellectus poſſibilisnō ſit cōpoſitus intelligentie nō erūt in ip̄o. Pretereanihil eſt ſuſceptibile accidental̓ forme: niſi qd̓ alteraturẜm ip̄aꝫ. Intellectus aūt poſſibilis nō alteratur ẜm aliquid vt ꝓbatur in ſeptīo phiſicoꝝ. Nos auteꝫ dicimꝰcum ph̓o: ꝙ intellectus poſſibil̓ eſt potentia paſſiua large ſumpto vocabulo paſſionis ad phiſicā ⁊ n̄ phiſicā ſicenī diffinitur ī qͥnto methaphiſice. ſcꝫ ꝙ potentia paſſiua eſt pͥncipiū tranſmutatōis ex alio ẜm quod eſt aliudIntellectꝰ potential̓ trāſmutatur ex alio qd̓ eſt ītellectꝰagens: ⁊ eiꝰ trāſmutatō eſt exitus d̓potentia ītelligēdiad actū. Et ī hac rōne potentie paſſiue ſupͣdicto mō diffinitur ab Areſtotile Ad hoc aūt quod obiicitur: ꝙ ītellectus poſſibilis nō eſt ex materia. Dicimꝰ ꝙ licꝫ anīaip̄a intellectiua n̄ ſit ex materia. tam̄ eſſentie illius pͥncipia ſunt quo eſt ⁊ quod eſt. Et ſicut in quo eſt fundaturintellectus agens: ita ⁊ in qd̓ eſt fundatur poſſibilis. habetqꝫ potentiā materie ſil̓iem. Ideoqꝫ Alexander in libro d̓ intellectu ⁊ intelligibili vocat eū intellectū ylealēItaqꝫ ſimil̓r dicimus: ꝙ licet ipſe nō ſit compoſitus. tn̄eſt potentia aīe intellectiue compoſite. ⁊ gr̄a ſui animaefficitur ſubiectum intellectiuū. ⁊ ſic̄ compoſitū ex materia ſubſtat accidentibꝰ: nō gͣtia forme ſꝫ gr̄a materie.Porro alteratō duplex eſt: vna ſcꝫ phiſica: ad quā exiguntur quinqꝫ ſicut alibi dictū eſt. Et hec in ītellectu n̄eſt. Alia vero ẜm genꝰ: ſcꝫ qn̄ ſubiecto eodem manentemutatō fit in quibuſcūqꝫ qͣlitatibꝰ. Et huic alteratōniſubiacꝫ anima intellectīa ẜm intellectuꝫ poſſibilem.¶ XI. i6ſ¶ De gradibus eius vel differētijs.Unt at tres gradꝰ huiōī potentie ꝑ ſil̓itudineꝫmaterie. Eſt enī materia indiſpoſita: ⁊ materiadiſpoſita. ⁊ materia ꝑfecta ſub forma. Et ſcd̓mhoc eſt intellectus indiſpoſitus. ſcꝫ intellectus poſſibil̓:qui ab Alexādro d̓r ylealis. Et ītellectꝰ ꝑ pͥma pͥncipiadiſpoſitus. Et intellectꝰ ſub ſcientia conſtitutus. Hocetiā vid̓tur dicere Areſtotiles ī ſecundo d̓ anima vbi dicit: ꝙ eſt intellectꝰ aliquid ſciens: vt ſi dicamꝰ homineꝫſcientem: qm̄ ip̄e ſcibilis eſt. Per hoc enī non poniturniſi potentia material̓ ad ſciendum. Iteꝝ inquit eſt ſciens. ſicut dicimꝰ ſcienteꝫ habenteꝫ grāmatica. per hocminuit potentiā q̄ eſt facta ꝑ habitu. Iteruꝫ dicit ꝙ potentia an̄ habituꝫ nō tm̄ d̓r vno mō: ſꝫ dupliciter. Naꝫvna eſt ſicut vna potentia militādi ī puero q̄ material̓eſt ⁊ īdiſpoſita Alia vero ſic̄ potentia militādi ī iuueneq̄ eſt potentia diſpoſita: qꝛ tal̓ iam cognoſcit arma milicie. Eandē quoqꝫ diſtinctiōem ponit Auicenna. Ac ꝑhoc pōt obiici econtra: qꝛ cum intellectus poſſibil̓ nō ſitniſi ad intelligibile: vid̓tur ꝙ intelligibili habito ſit potentia perfecta. Cuꝫ ergo pͥmis propoſitōibus ſiue pͥncipiis hītis habeatur intelligibile potentia erit ꝑfectaſicqꝫ non erūt niſi duo gradus potentie: ſcꝫ yleal̓ ac ꝑfecta. Nos aūt dicimus: ꝙ intellectus quidem poſſibilis