LiberUiceſimūſoctauus

quarti potentia militandi in militāte. Cunqꝫ ẜm gͣdusiſtos diſtinguatur intellectiua potentia ẜm ph̓os. videtur ꝙ preter agentē ſint etiā intellectus quatuor ¶ XL¶ De concordantia varietatis predicteT vero diuiſiones ſupradicte ſunt diuiſionesanalogice quod medium eſt inter vniuocuꝫ etęquiuocum. Sunt enī ille partes ordinate advnū ſcꝫ ad intellectū ſpeculatm̄: et agens ordinatur adipſū vt efficiens: poſſibilis vero vt recipiens. Ille veroqueꝫ Auice nna vocat habitū. ordīatur ad ipſuꝫ vt p̄parans. Illum vero quē alRuidiꝰ vocat demonſtrantem:conſequitur ipſum: ſicut actus ꝯſequitur hītum. Ad pͥmam ergo diuiſionem q̄ eſt alexādri. dicendū eſt ꝙ accipitur penes ea que ſunt in trāſmutatōe. ſcꝫ trāſmutatūet trāſmutās ⁊ in quod eſt trāſmutatio. Tranſmutansenim eſt agens: trāſmutatū poſſibile. ⁊ in quod eſt trāſmutatō eſt ille qui eſt in habitu. ⁊ Alexander comp̄hendit illū quem Auicenna vocat in hītu et illuꝫ quē appellat adeptum ſub intellectu in hītu. Ad ſecundā diuiſionem que eſt Alkruidii: dicendū eſt: ꝙ accipitur peneſ eaque exiguntur ad ꝑfectōeꝫ potentie egredientis ī actūq̄ ſunt mouens: ⁊ mobile: ⁊ formā acquiſita per motū ⁊opera ſcd̓m formā illam. vnūquodqꝫ eī tunc eſt ꝑfectū:cū ꝓpriaꝫ ꝯplet operatōem vt ait damaſcenꝰ. Et penesmouens eſt intellectus agens penes mobile vero poſſibilis: Penes formā acquiſitā ꝑ motuꝫ eſt intellectꝰ quifit in effectu. Penes oꝑationes aūt eſt intellectꝰ demōſtrans. Et ſic veꝝ patꝫ: ꝙ ſub illo qui eſt in effectu comprehendit alkruidius eum queꝫ auicenna vocat in hītuadeptum. Diuiſio aūt Auicenne ⁊ Alkruidii accipiturpenes ꝑficientia poſſibilem intellectū. Illa enī ſunt perficientia vl̓ ꝑ modum agentis vl̓ ꝑ modū forme. Si permodū agentis. hoc erit aut ꝑ modū efficientis ſimpliciter. aut per modū inſtrum̄ti. Si pͥmo mō tunc eſt agenſintellectus. Si ſcd̓o modo tunc eſt intellectus in habituIntellectus enī in hītu ẜm Auicennā ⁊ alkuidiū aliudeſt: ꝙͣ hītꝰ pͥncipioꝝ quibꝰ: vt dicit auerrōis: tāꝙͣ inſtrumentis agens poſſibilem educit in actum. Si vero perficiens eſt ꝑ modū forme: tunc erit intellectus adeptusid eſt quem adipiſcimꝰ per doctrinā et inuentōem Quietiā alio nomīe dicitur acquiſitus. ⁊ alio nomīe accommodatꝰ. eo ꝙ ip̄m mutuamus a rebus exͣ: id aūt quod ꝑficitur ab his ꝑficientibus: eſt intellectus poſſibilis.Diuiſio autē Areſtotilis accipitur penes ea q̄ ſunt partes anime eſſentiales: ſcꝫ agens: ⁊ id qd̓ eſt in potentia⁊ in illa diuiſionē nō cadit intellectꝰ in habitu l̓ adeptꝰvl̓ d̓monſtrans: eo ꝙ illi ſunt a ſimilitudinibꝰ reꝝ q̄ accidunt anime: ⁊ nō ſunt eſſentiales ꝑtes. Potentie eniꝫ etactꝰ ſunt in omni eo in quo ſunt partes eſſentiales ipſiꝰDiuiſio aūt auerrōis accipitur penes perfectōeꝫ intellectus. Illa enī eſt in his tribꝰ. ſcꝫ intellectu quo eſt oīafieri qui eſt poſſibilis et intellectu quo eſt omnia facerequia eſt agens. ⁊ in illo qͥ cōſtituitur ex illis: ⁊ ille eſt ſpeculatiuus: ſub quo comp̄henditur intellectꝰ in habitu ⁊adeptus ⁊ demouſtrans. vt patet per ſupͣdicta ¶ XLI.De intellectu agente¶ Iohannes de rupella¶ Ueri aūt poteſt vtꝝ intellectꝰ agens ſit ſeꝑatꝰa ſubſtantia anime an ſit aliqua ꝑs aīe: ⁊ ſi ſeꝑatus an ſit ſub̓ia intellectiua creata que eſt angelꝰ: an increata q̄ eſt deus. Naꝫ dicit Augꝭ. in libro ſoliloquioꝝſicut in iſto ſole tria animaduertimꝰ. ſcꝫ quod eſt. quodfulgꝫ: qd̓ illuminat. ſic in ſecretiſſimo deo tria intelligere debemꝰ. quod eſt. quod intelligit. ⁊ qd̓ cetera intelligere facit. Si ergo eſt intellectus ītelligere faciens: ſequitur ꝙ ſit intellectus agens. De angelis quoqꝫ dicitdyoniſiꝰ. ꝙ omnes ſunt manifeſtatores: ⁊ ad ipſos ꝑtinent reuelatōes. vt patet in apocal̓. et in daniele. Et cōſtat ꝙ huiōī manifeſtatio fit intellectiue virtute nō niſi

ꝑ irradiationem: ex quo dicuntur angeli lucis. Igitur ⁊intelligentia angelica eſt intellectus agens. Pretereaꝙ intellectuſ agens ſit in anīa. ſcꝫ quedā virtutis intellectiue dr̄ia: patet vt dictum eſt ſupͣ. per hoc qd̓ dicit pͣs.Signatū eſt ſuꝑ nos lumeū vl̓tus tui dn̄e. Suꝑ nos ideſt in ſup̄ma parte anime. Nos itaqꝫ dicimꝰ. ꝙ quia adin intelligendū ea q̄ ſup̄ ſe ſunt. id eſt diuina indigꝫ aīairradiatōe lucis diuine: ẜm hunc reſpectū dicitur deusintellectus agens: cuius illuminatio eſt ad contēplādadiuina. Ad cognoſcenda vero ea q̄ iuxta ſe ſunt. vt ſūtangelice virtutes: indiget animareuelatōe angelica etinſtructione. Et in hac comꝑatōe dici poſſꝫ angelus ītellectus agens: inꝙͣtum ſcꝫ inſtruens. non tn̄ reſpectu ſuperioris ꝑtis intellectus humani: qui a deo illuminaturimmediate. ſed reſpectu inferioris: ẜm quod Auguſti.inter intellectiuā ⁊ intellectū ⁊ ratōem diſtinguit. Porro ad cognoſcenda ea q̄ ſunt intra ſe vl̓ infra ſe. nō indiget anima lumine extrinſeco: ſed hec omnia cognoſcitlumīe interno ⁊ innato: quod eſt intellectus agens: visſcꝫ auime ſuprema de qua fit hic ſermo. ¶ XIIIDe varijs opinionibus ſapientum in eiuspoſitione¶ AlbertusApientes qui fuer̄t an̄ nos diuerſificati ſunt inpoſitōe intellectus agentis. Quidā enim agentem dixer̄t omīno non eſſe: ſed tm̄ poſſibilē ⁊ ſpeculatiuū. Et quidā dixer̄t ip̄m eſſe habitū. ⁊ illi diuerſificati ſunt inter opinionēs. Quidā eniꝫ dixer̄t ip̄m eſſehabituꝫ et ſpeciem pͥme cauſe. Quidā habitū pͥncipioꝝQuidam aūt hītum qui eſt in omnibꝰ ſpeciebus intelligibilibus. Alii vero dixer̄t ip̄m eſſe intelligentiā ſeꝑatam agentem decimi ordinis. Et cum etiā intelligentiemoueant immote ſicut deſideratū mouet deſiderans ⁊deſideriū. Dixerūt ꝙ intelligentia agens mūdi terrenimouet intellectū poſſibilem hūane anime. ſicut deſid̓ratum mouet deſiderātem. Ita ſcꝫ ꝙ ſicut anīa celi mouꝫcelū. ita ꝙ ꝯformet̉ ītelligētie agēti. it a ītellectꝰ hūanꝰpoſſibil̓ mouꝫ hoīeꝫ ad hͦ ꝙ ꝯformet̉ ītelligētie agēti decimi ordīs. ⁊ hoc mō fluūt bonitates ab ītelligentia agēte ad intellectū poſſibilem. Sed nos ni hil hoꝝ dicimusſeq̄ntes enim Areſtotileꝫ ⁊ auerroem: dicimꝰ celū nō habere animā niſi intelligentiaꝫ: vt ſupͣ in qͣſtione de celodeterminatū eſt. Et ſil̓iter dicimus intellectū agentemhumanū eſſe cōiunctum aīe humane: ⁊ eſſe ſimplicem etnō habere intelligibilia: ſed agere ipſa intellectu poſſibili ex phantaſ matibꝰ: ſicut exp̄ſſe dicit auerrōis ī commento libri de aīa. Porro ſequentes Auīcennā dixer̄teſſe intellectū agentem intelligentiā ſeꝑatā ⁊ irradiareſuper intellectu poſſibilem. Et hoc ideo: qꝛ intellectusagens nō determinat aliqua ꝑtem corporis nec recipitaliquid a phantaſmate. Et in his d̓ uobꝰ ꝯuenit cum intelligentia ſeꝑata id eſt angelica In pͦ tn̄ differt: ꝙ actintellectus agentis eſt ſuꝑ Shantaſmata abſtrahendovniuerſale a phantaſmātibꝰ qd̓ non facit intellectꝰ atgelicus. ꝓpter duo cn̄ quibꝰ ꝯuenit cū eo d̓r ab algazeleꝙ nō eſt in corꝑe: neqꝫ enī eſt in corpore vt virtꝰ ī organō corporię ſicut vires anīe ẜſibil̓. nec ſicut recipiens aphataſyaatibꝰ corpoꝝ: ſicut intell ectus poſſibilis. Itaqꝫ cr ordines intelligentiaꝝ ẜm auicennam determinetur ẜm ordines numeꝝqꝫ mobiliū: ⁊ intellectus agensquem dicit eſſe decimā intelligentiā moueat hominemet animā humanā nō erit intelligentia illa agens extra¶ XIIII.homīem et animaꝫ humanam.¶ Utrum intellectus agens ſit pars anime.anime: dicimꝰ ꝙ ſic. Diuerſitas enī ꝓprictatiIautem queritur vtrū intellectus agens ſit ꝑ⁊ potentiarum aīe fiunt a diuerſitate pͥnciploꝝcomponentiū ip̄am. q̄ ſcꝫ pͥncipia ſunt quod: et quo eſt.vel actus et potentia large ſumptis nomībꝰ: ac per hocdicimꝰ: ꝙ intellectus agens eſt parsᶻ anime potentialis