LiberUiceſimūſoctauus
¶ Quis ſit veriſſimus modꝰ abſtractionis.Ciendum tn̄ eſt ſcd̓m Auicennaꝫ. ꝙ formis materialibus preter materiā accidūt diſpoſitiōesmulte: quas non hn̄t ex ſua eſſentia. ſcꝫ ex hocꝙ ſunt forme: et ratio eſt quia ſpecies abſtractōis ſuntdiuerſe: ſicut dictum eſt. Aliqn̄ eniꝫ fit abſtractio a materia non ſine diſpoſitionibꝰ materialibus vl̓ aliquibꝰearum: ſicut in ẜſu et imaginatiōe et eſtimatōe. Aliquādo vero a materia ⁊ ab omnibꝰ ꝯdictionibꝰ materie: vtin abſtractione intellectīa: et tunc ē apprehenſio veriſſima forme: verbi gͣtia. forma hūana ſubſtantia eſt et natura in qͣ conueniūt omnia ſingularia ſpeciei hominisequaliter. cuius eſt vna diffinitio. ſed qꝛ accidit ei eſſe īſingulari. hoc et in illo ideo multiplicata eſt. Hoc auteꝫnon eſt ex natura ſui. ſi enī ex natura humana eſſet. vn̄deberet multiplicari. tunc non predicaretur homo: niſide aliquo vno numero. Si enī humanitas eſſet ex hocꝙ humanitas petri. tūc hūanitas nō eſſet alicꝰ alteriꝰRelinqͥtur ergo. ꝙ accidit humanitati ex materia iſtemodus ml̓tiplicationis et diuiſionis. q̄ eſt in ſingl̓aribꝰAccidūt etiā ei alia preter hec. quia cū fuerit ī materiaacqͥritur aliquis motꝰ qualitatis. ꝙͣtitatis. ſitus. et vbiQue omnia abſtracta ſunt a natura ipſiꝰ. Si eī humanitas ex hoc ꝙ hūanitas determinaret ſibi accidentiahuiōi. tunc oporteret vnūquenqꝫ homīeꝫ conuenire: cūaltero in huiōi accidentibꝰ: cum conueniāt in ipſa hūanitate inqͣtum huiuſmodi. Eſſent ergo eiuſdem ꝙͣtitatis ⁊cꝭ. Relinquitur igitur ꝙ forma humana non habꝫex ſua eſſentia huiꝰ modi accidentia: ſed ei iſta acciduntꝓpter comparatōem eius ad materiā. Cum ergo ſic apprehenditur: veriſſima eſt ipſius forme apprehenſio.. XXXVII.De differētijs apprehēſionis ſecūdum differentiam abſtractiōis.Otandum etiam: ꝙ dr̄ia apprehenſionis eſt exdr̄ia abſtractionis q̄ eſt in ipſis formis. QuedāIeniꝫ forme ſunt ſimpliciter abſtracte a materiaet ab omnibꝰ condictionibꝰ materie ipſius: vt ſpūalesforme q̄ appellate ſunt ab. ipſis philoſophis methaph̓.Quedā vero ſunt abſtracte a materia: ſed n̄ a condictōnibus materie: ei ideo ẜm quid abſtracte ſunt ſicut forme mathematice ſicut magnitudo et numerꝰ. Linea eīvl̓ figura inquātuꝫ huiōi non determinat ſibi materiaꝫauream vl̓ ligneā: tn̄ d̓termināt ſitum et poſitionem: etid̓o nō ſunt abſtracte a cōdictōe materie ẜm ſe. Simil̓rnumerus nō determīat ſibi materiā: vt duo vl̓ tres: ſedtamen determinat ml̓tiplicatōem ſeu diuiſioneꝫ: q̄ ſuntcondictōes materie ſicut ſuꝑius oſtenſum eſt. Quedamvero forme ſunt non qͥdem abſtracte ẜm ſe: ſicut formephiſice ſiue naturales: vt ignis ⁊ terra: os ⁊ caro. ſꝫ abſtrahūtur cōſideratōe ꝑ modum ⁊ ordineꝫ qui ſupͣdictꝰeſt a materia ⁊ a condictōe materie. Prime forme ſolūcomp̄hendūtur viſione intellectuali. Illa viſio ſicut dicit Auguſt. comp̄hendit res q̄ nō habent imagīes niſiſe ipſas. Secunde forme app̄hendūtur viſionē imagīatiua: q̄ eſt ẜſus cōis ſiue interioris pͥncipaliter. Et ꝑ abſtractōem a condictōibus materie poſitōis ⁊ ſitꝰ: ⁊ huiuſmodi. app̄henduntur viſione intellectuali q̄ eſt virtutis intellectiue. Tercie vero forme comp̄hendūtur viſione corporali que eſt ſenſus ꝑticularis ſiue exterioris.Per abſtractioneꝫ vero a materia comp̄henduntur vtſione ymaginatiua. Deinde ꝑ abſtractōem amplioremab omnibꝰ condictōibus materie. comprehenduntur intellectuali viſioneXXXVIII¶ De diſtinctione virtutis intellectiue.St autem virtus intellectiuā duplex ſicut ⁊ ſenſitiua ſcꝫ app̄henſiua ⁊ motīa. Apprehenſiuaquoqꝫ duplex: Eſt enī intellectus paſſiuꝰ ⁊ cor
ruptibilis qui d̓r ab Areſtotile material̓: ⁊ eſt intellectꝰincorruptibil̓ ⁊ ſeparabilis. Intellectus paſſiuꝰ eſt visinferior partis intellectīe ꝯiuncte ẜſibili. q̄ recipit ſpēsintelligibiles in fantaſmatibꝰ. Oportuit aūt hanc vimeſſe: vt intellectus qui eſt ſeꝑabilis ſpecies abſtractas aphātaſmatibus intelligeret. ⁊ hec eſt vis ꝯtinuās actꝰvirtutis intellectualis cuꝫ actibꝰ virtutis ẜſibilis. Hecenī ex phantaſmatibꝰ offert material̓r ſpecies intelligibiles abſtrahendas. Hec aūt virtus nunꝙͣ eſt aīe rōnalis. niſi dum contūgitur ad corpꝰ. ꝓuenit enī ex coniunctione aīme rōnalis ad corpus. ⁊ nomīatur ſicut dicūtalio nomīe rationalitas aīe rōnal̓. a qua dicta eſt mediacellula cerebri logiſtica ſiue rationalis. dicta eſt aūt rationalitas aut ratio: quia potens eſt accipe vnierſaliain ꝑticularibus ꝙͣuis nō vniuerſale ꝑ moduꝫ vniuerſal̓Intellectus vero ſeꝑabilis aſſignātur differentie ſcd̓mduos modos. Unꝰ modꝰ eſt ẜm dr̄iam nature ẜm quoddiſtinguitur virtuſ intellectiua p̄duas dr̄ias. intellectūſcꝫ poſſibilem: et intellectū agenteꝫ. Alius modꝰ eſt ẜmdr̄iam ordinis. Et ẜm hoc due ſunt differentie virtutisintellectiue. Intellectus ſuperior et inferior: ſiue ratioſuperior et inferior. Quantum ad diuiſionem pͥmamnota ꝙ duplex eſt natura iintellectus. vna eſt quaſi materialis. alia formalis. Una eſt poſſibilis: vt tabula nuda ab omni pictura. ⁊ ſuſceptibilis omnim picturarumnullam hn̄s actu: ſed poſſibilis eſt ad om̄es. Et hec ē ſtintellectus poſſibil̓. Alia vero eſt agens vt lumē. Eſt eīlumen intelligibile pͥme veritatis in nob̓ per naturaꝫ ſēper agens imp̄ſſam: ſicut lux ſemꝑ irradias: de qua ſcriptum eſt: ſignatuꝫ eſt ſuꝑ nos lum̄ vl̓tꝰ tui dn̄e: Et ſe hꝫad ſpecies intelligibiles manifeſtādas: ſicut lux ad colores. ſicut dicūt phi. De intellectu aūt poſſibili certū eſtipſum eſſe. Nam niſi eſſet poſſibilitas ad ſuſceptionemintelligibiliū ſpecieꝝ: impoſſibile eſſꝫ nō intelligentemfieri intelligenteꝫ De intellectu quoqꝫ agente quoniaꝫſic probatur ꝑ Auicennā. Anima humana pͥus eſt ītelligens in potentia. poſt in effectu. Omne aūt quod exitde potentia in effectū. nō exit niſi per cauſam q̄ educitillud de potentia in effectum. Eſt ergo cauſa quare aīenoſtre ī rebus intelligibilibꝰ exeūt d̓ potentia in effectūSed cā dandi forma intelligibileꝫ: n̄ eſt niſi intellectīain effectu. Neceſſario ergo eſt agens intellectus.XXXXX¶ De varia ſcd̓m diuerſos eius diuiſioneLexander ph̓us dicit in libro de intellectu ⁊ intelligibili: ꝙ tres ſunt intellectus. ſcꝫ poſſibllisſiue materialis et intellectꝰ in hītu ſiue formalis. Tercius quoqꝫ preter iſtos duoſ qui eſt intelligētiaagens. Ex hoc accipitur ꝙ nō ſunt niſi tres dr̄ie intellectus. AlRuidius quoqꝫ in libro ſuo de intellectu ⁊ ītelligibili ponit tres. ſcꝫ intellectum qui eſt in actu: ⁊ illuꝫqui eſt in potentia. Tercium qͦꝫ quem vocamus demonſtrantem. Porro ẜm Auicennaꝫ ſunt dr̄ie quattuor inparte alie a predictis. ſcꝫ intellectus agens: et paſſibil̓:et intellectꝰ in hītu. ⁊ intellectus adeptus. At vero ẜmAreſtotilē videntur eſſe ſpecies intellectꝰ due: ſicut em̄in omni virtute q̄ de potentia exit ad actuꝫ: eſt accipereagens ⁊ poſſibile. ſic etiā in aīa oportꝫ ītellectū agentē⁊ poſſibilem acciꝑe. Deniqꝫ Auerrōis ponere videturtriplicem intellectū. ſcꝫ agentē: poſſibileꝫ ⁊ ſpeculatiuūUeꝝ ẜm Areſto ⁊ Auicen̄. quatuor ſunt gͣdus potentie exeūtis in actum. Primꝰ eſt potentie qua Alexādervocat ylealem ſiue materialem. Nos aūt vocamꝰ eampotentiam indiſpoſitā. Secundus eſt potentie q̄ appropinquat ad formā. Tercius potentie ſub forma. Quartus vero potentie in oꝑe ẜm formā acceptā. Exempluꝫpͥmi eſt pocentia militādi ī infirmitate. Exemplū ſcd̓i ēpotentia militādi ī puero inſtrum̄ta militaria cognoſcēꝰte. Exemplū tercii potentia militādi in milite. Exēplū