LiberUiceſimūſoctauus

Unde nec ei pͥmo ⁊ proprie pena debetur in inferno: ſedſicut in corꝑe vno membro dolente. dolent ⁊ om̄ia aliaquia vnita ſunt in vna vitā. ſic et anima dum alie virespuniuntur: ſiue anīa ẜm illas ꝑ quas peccauit. torq̄turet dolet in ſindereſi per quā nō peccauit Uerumtamenproprie loq̄ndo nec vires anime puniuntur: nec animaetiā in viribus: ſed in ſubſtātia ſua ꝓ viriū operibus.¶ XXIIII.¶ In quibus et qualiter ſit extincta.On eſt aut extincta ſindereſis etiā in hereſiar.chis. licꝫ enī errent in particulari ſupponenteshanc eſſe verā fidem quā credūt. ī cōmuni tam̄placet eis veritas et bonitas. errorqꝫ diſplicet atꝫ malicia ꝓpter quod ⁊ quādoqꝫ cognito errore ad vera fideꝫredeūt. Et ſic eſt ſimile de illo qui ſcit in vniuerſali omnem mulā ſterilem eſſe: ⁊ tn̄ cum vidꝫ aliquā groſſaꝫ credit eam pullū in vtero habere. Sed qn̄ ꝑtractat ⁊ ꝯfertrecedit error a mente. Itaqꝫ nō eſt error ī ſindereſi: quein cōmuni ſiſtit: ſed in ratione q̄ ad ꝑticulare deſcendit.Simil̓r n̄ ē extincta in iudeis. ſꝫ nec in deſperatis oīnonec in damnatis. Ad quod videndū not a. ꝙ pͥncipaleseffectus ſindereſis ſunt duo. ſcꝫ cognitio et affectio.Item affectō duas habꝫ partes. ſcꝫ inſtinctū boni: ⁊ diſplicētiaꝫ mali. Inſtinctus boni duplex eſt: vl̓ boni ſimpliciter: vl̓ in comꝑatōe ad gr̄am vl̓ gl̓iam Biſplicentiamali duplex eſt ſiml̓r. vl̓ mali ſimpliciter. vl̓ in collatiōead penam. Itaqꝫ ſindereſis extincta eſt in dyabolo quoad inſtinctu boni omīno. ⁊ etiā quo ad mali deteſtatōeꝫniſi tm̄ in collatōe ad penā. In anīabus aūt damnatisextincta eſt ſimil̓r quo ad inſtinctum boni vtroqꝫ modohn̄t enī ꝯſcientie remorſum. ex quo patꝫ illud conſeq̄nsꝙ diſplicꝫ eis culpa p̄terita: penitentia tn̄ infructuoſa.Alia tn̄ eſt opinio ꝙ tā in his ꝙͣ in dyabolo eſt extinctaabſolute quātū ad diſplicentiā mali culpe. Diſplicentiavero mali in collatione ad penā reẜuatur reis ad ip̄iuspene accumulatōem. Porro in de ſperatis extincta eſt:vno modo tātummō: ſcꝫ quo ad inſtinctū boni ad gr̄am⁊ gloriā ꝯparati: ſed remanet quo ad inſtinctū boni ſimpliciter: ⁊ etiā qͦ ad diſplicentiā mali vtroqꝫ modo.XXV.¶ De ꝯſcientie ſcintilla.Uonia autem: vt ait Hieronimus. ſindereſiseſt ꝯſcientie ſcint illa. Dicūt quidā ꝙ ꝯſcientiaeſt ſindereſis iudicio rōnis coniūcta. Et ex illa parte qͣē ſindereſis nūqͣ peccat. ſꝫ ex ꝑte rōis aliqn̄ errat. Alijvero dicunt: ꝙ conſcientia eſt hītus quidā in rōne: ſiueſcientia vl̓ notio inclinās rōnem ad faciendū aliquid vl̓non faciendū. Alii ꝙ ꝯſcientia ſit credulitas debiti adfacere vl̓ nō facere derelicta ex rōnis collatōe Alij qͦqꝫdicūt. ꝙ cōſcientia eſt ip̄m rōnis iudiciū. Sed meliꝰ videtur dici: ꝙ conſcientia eſt rōnis iudicium ſcientia velcredulitate firmatū. Siue credulitas ꝓueniens ex inſtīctu ſindereſis rōne ītellectꝰ vl̓ fantaſie formata. Et eſtſemꝑ cōſcientia recta: qn̄ ſindereſim ſeqͥtur. Cum autēſeqͥtur inſtinctum fantaſie: qn̄qꝫ eſt erronea: quādoqꝫ n̄Ideo ſic pōt diffiniri congrue. Conſcientia eſt credulitas faciendi vl̓ non faciendi aliquid ẜm iudiciū rōnis.Cōſcientia nempe duo dicit. Et ī his quidē q̄ ẜm ſe ſūtbona l̓ mala nō poteſt ligare ꝯſcientia: qꝛ iam informata ſunt: vl̓ infirmata p̄cepto vl̓ ꝓhibitōe diuina In īdifferentibus aūt ligat ꝙͣdiu manet ꝯſcientia. hoc inquaꝫin indifferentibꝰ tm̄. ſecꝰ aūt in his q̄ diuina lege ſancita ſunt. Un̄ iudei ꝓpter cōſcientiā non tenebātur xp̄mcrucifigere: ſed errorem deponere ꝯſcientie Simil̓r neciepte tenebatur filiā īmolare. Neqꝫ eī laudatur ab apoſtolo de hoc ꝙ eā īmolauit. Sed qꝛ de victoria fideꝫ habuit. laudatur etiam de hoc: ꝙ vouit ſimpliciter ſe deoimmolare. non aūt de illa particulari voluntate. Unde

d̓uotus quid̓ fideliter extitit ī vouēdo: ſed ſtultus ī filiaexeq̄ndo: etiam ſi hoc exp̄ſſiſſet iuram̄to. Id̓o aūt cōſcientia n̄ pōt eſt veniale facere d̓ mortali: quia peccati diminutio n̄ eſt ex parte homīs: ſꝫ tātum gratie dei. Poteſt aūt de veniali facere mortale: quia peccatū et eiusaugm̄tum eſt ex hominis parte. ⁊ illud quid̓ quod eſt degenere bonoruꝫ. ſi fiat cōtra ꝯſcientiam peccatum eſt ⁊demeritoriū. Quod aūt d̓ genere malorū ē: etiā ſi bonacōſcientia fieri videatur. vt ſi quis cauſa ſobolis fornicetur: quia credit hoc n̄ eſſe peccatū: n̄ p̄t eſſe meritoriūquia cōſcientia erronea nō excludit malum ab oꝑe: qd̓in ſe malum: ſꝫ potiꝰ addit malū malo. id eſt errorē oꝑimalo. Nec eſt bona vl̓ ſana talis cōſcientia: licꝫ bonumintēdat. quia īdiſcreta eſt.L.XXVI.¶ De diuerſis acceptionibus et officijs rōnisT p̄dictis patꝫ. ꝙ accipitur ratio multipliciter¶ Dicitur enī quādoqꝫ mens ī qua p̄cellit homoeſtijs. ⁊ ſic tres vires comp̄hendit. ſcꝫ rōnaleꝫꝯcupiſcibilē iraſcibilem: ẜm hoc intellectus nō eſt ratōſed q̄dam potentia rōniſ. qn̄qꝫ vero ſumitur ī diuiſionecontra cōcupiſcibilem ⁊ iraſcibilē: ⁊ ſic intellectus ⁊ ratio ſunt eadem potentia. Sꝫ ītellectus dicitur: inquātūapprehēdit. ratio inqͣtum iudicat. Tercio modo ſumit̉⁊ forte magis ꝓprie: ẜm quod eſt vis q̄dam media interẜſum ⁊ intellectum. cōferens ſcꝫ intelligibile cum ẜſibili alterius. quia ſicut ꝯmunis ẜſus ẜſibile vniꝰ ẜſus cūẜſibili alterius confert: qꝛ ſicut vnꝰ ẜſus ꝯparticularisnon app̄hendit qd̓ alius: ſic nec intellectus ẜſibilia ſuomodo. nec ẜſus ītelligibilia ſuo mō. Hoꝝ e rgo collationis vis media ratio dicitur q̄ eſt anime forma ẜm quodeſt ꝯiūcta corpori. Ab ea igitur ſumitur hec differētiarōnale in diffinitōe homīs. Nam ꝑ eam ſolā homo differt a ſuꝑioribus ⁊ ab inferioribꝰ. ꝑ intellectuꝫ enī conuenit cū angelis. ⁊ ꝑ ẜſum cōuenit cum brutis. Ideoqꝫa neutro hoꝝ ſumitur eius differentia. ſed a rōne q̄ collatiua eſt vtriuſqꝫ. Super hoc aūt intellectus cōferensintelligibile cum ītelligibili. ita ꝙ tres ſunt collatiue inhomine. ſcꝫ ẜſus cōis. ratio et intellectꝰ. Et ẜſus qͥdemne ceſſe eſt corrumpi cū corpore. ſimil̓r ⁊ rōnem ẜm hūcmodum. Solus aūt intellectus corrumpi nō poteſt: qꝛſeparabilis eſt. Libeꝝ arbitrium eſt facultas ratōnis ⁊voluntatis qua bonuꝫ elegitur gͣtia aſſiſtente: ⁊ malumgr̄a deſiſtente. Itaqꝫ rōnis officium multiplex eſt. pͥmūeſt comp̄hendere. ⁊ ẜm hoc dicitur intellectꝰ. Scd̓m ratiocinari id eſt rōnes ad aliquid oſtendendū inducere ⁊ẜm h̓ dicitur vis rationalis. Tercium diſcernere. ⁊ ſicratio d̓r. Quartum media inuenire: ⁊ ſic ingeniū Quintum eligere. ⁊ ſic voluntas liberi arbitrii d̓r. ẜm vtꝝqꝫofficium: ſcꝫ diſcernendi ⁊ eligendi. Sextuꝫ celeſtia cōtemplari. ⁊ ſic ſind̓reſis. Septimuꝫ inferiora diſponere⁊ ſic ẜſualitas vl̓ inferior ꝑs tatōnis ¶ Albertus. Ratio quādoqꝫ d̓r pͥncipium cognoſcendi ẜm quod dicimꝰrationales ſcientias contra naturales diuidi: eo ꝙ ratōnales cōſid̓r ant res ꝑ principia cognoſcendi. Nat̉alesaūt ꝑ principia eſſendi. Quadoqꝫ vero d̓r diffinitio ratio. Quandoqꝫ d̓r vis anime rōnalis ratio. q̄ non aliuoeſt ꝙͣ intellectus compoſitꝰ illa ſcꝫ compoſitōe. q̄ eſt iniinferens ⁊ illatū: ſiue probans ⁊ ꝓbatum. ¶ XXVIIDe opinione.Pinio eſt acceptio eiꝰ quod contingit aliter ſehabere. hec opinionis diffinitio colligitur exverbis Areſtotil̓. qͥ dicit tres eſſe differentiasacceptionis: ſcꝫ opinionem ⁊ prudentiā ⁊ ſcientiaꝫ. Dicit etiā ꝙ opinio eſt vera ⁊ falſa. In primo quoqꝫ libropoſterioꝝ diſtinguit inter ſcibile ⁊ ſcientiā: ⁊ opinabile⁊ opinioneꝫ. dicens ꝙ ſcientia eſt ex neceſſario. ⁊ qd̓ nōcontingit aliter ſe habere. Ibideꝫ quoqꝫ dicit: ꝙ opinioeſt acceprio ꝓpoſitionis immediate ⁊ non neceſſarie.