LiberUice ſimuſoctauus

¶ De viribus anime quas habet quo ad ſe¶ Ex libro de anima et ſpū.Abet nimirumᵐ animavires quibꝰ corori admiſceturDe quibuſ vicꝫdictum eſt ſuperius. habꝫ ⁊ vires quo ad ſe: q̄quideꝫ ī tres diuiduntur. Cumenim homo conſtet ex duabꝰ qgſtantiis. ſcꝫ anima cuꝫ ratione ſua: ⁊ carne cuꝫ ſenſibusſuis. ipſos qͥdem ẜſus caro non mouet abſqꝫ ſocietateanime: ſed aīa rōnale ſuuꝫ tenet ſine carne. Eſt quipperōnalis: concupiſcibil̓. iraſcibil̓: ꝑ vim rōnalem habiliseſt illumīari ad cognoſcendū aliquid ſup̄ ſe: ⁊ ſe in ſe: angelum iuxta ſe. ⁊ quicqͥd celi ambitu continetur infra ſeꝑ concupiſcibilitateꝫ ⁊ iraſcibilitatem habilis eſt afficiad aliquid appetendū: vel fugiendū: amādum vl̓ odiendum. Et ideo de rōnabilitate anime omnis ẜſus oriturde alijs omnis affectꝰ ¶ Actor. Sic ergo diuiſio illatrimembris ad bymenbrem reducitur ac ſi diceretur: vtrium anime q̄dam ſunt cognitīe: q̄dam affectie. Et cognitiue qͥdem ad verum: affectīe aut ad bonum. Cognitiue general̓r ſubdiuidūtur tribus modis. Uno mō ſcꝫper duas differentias. Alio modo ꝑ tres. Alio mō ꝑquinqꝫ. Per duas ſcꝫ per ſenſitiuā ⁊ intellectiuā. Pertres aūt ſcꝫ ẜſum ⁊ ymaginatōem ⁊ ītellectū: ẜm quasvt dictū eſt ſuꝑius. diſtinguit Auguſt. triplicem diuiſionem anime. Per quinqꝫ vero ſcꝫ ſenſum: ymaginatō.nem: rōnem ītellectū: intelligentiā. At vero ſub terciomembro p̄dicte diuiſiōis. ſcꝫ intellectus: ſiue viſ animeintellectiue: comp̄hendūtur tres vltime huiōi differentie. ſcꝫ ratio intellectus: ⁊ intelligentia. De ẜſu qͥdem ⁊ymaginatōne ſufficienter: vt arbitror in libris ſuꝑioribus diximꝰ. In hoc aūt de ceteris more noſtro doctoꝝſententias colligemꝰ. Siqͥdem ⁊ ymagīatio ꝑtinet adſenſum: quia fons ⁊ origo eſt viriū exterioꝝ ſenſibiliuꝫiuxta illud qd̓ dicit damaſcenus. ꝙ imaginatio eſt virtus anime ꝑ ſenſus operās: q̄ dicitur interior ẜſus. Tn̄ẜm ordinem actuū poſterior eſt imaginatio ẜſibus exterioribꝰ: qꝛ ſicut idem dicit: ꝑ ẜſum paſſio q̄ dicitur ymaginatio ꝯſtituitur. Diſtinguit aūt inter fantaſiā ⁊ ymaginationem. Nā ymaginatio eſt paſſio anīe irrōnalis:q̄ ab imaginabili aliquo fit. Phantaſia vero eſt inanispaſſio: q̄ a nullo imagīabili efficitur: ſicut cum aliquischymeram ymaginatur.¶ II.De ꝯfuſiōe et varietate diſtinctōis viriū aīe.T vero in aſſignatiōe virium aīe videtur liberde anima ⁊ ſpū partes cōfundere. Nam cuꝫ indiuiſione virium anime qͥbus corꝑi ꝯmiſceturponat virtuteꝫ aīaleꝫ: q̄ vires ẜſibileſ ꝯprehendit. iteꝝin diſtinctōe viriū quas habꝫ anīa quo ad ſe: vires ſenſibiles interiores ⁊ exteriores ponit. Ad hoc aūt reſpōdeo: ꝙ nulla eſt ibi confuſio. Nam virtus anīalis et vires ẜſibiles ordinātur in reſpectu dupliciter: habent eīreſpectum ⁊ ordinem ad corpus inꝙͣtum a nociuis diiudicant vtilia corꝑi ⁊ delectabilia: ⁊ appetunt vtilia: fugiuntqꝫ nociua. hn̄t etiā reſpectum ⁊ ad animā: qꝛ viaeſt a ſenſibꝰ ad intelligibilia mediante virtute animaliẜm qd̓ eſt viā ab exꝑientia ad ſcientiaꝫ. Sꝫ adhuc pōtaliquis dubitare ſuꝑ hoc: ꝙ videtur ẜſum ⁊ ymaginatōnem ſub virtute rōnali ꝯprehendere. Dicit enī ꝙ de ra

tionabilitate om̄is ẜſus anīe oritur ſicut de cōcupiſcibili ⁊ iraſcibili omnis affectꝰ. Ad quod intelligenduꝫ eſt:ꝙ hoc dicit: nō quia ad eādem vim ꝑtineāt ẜtire ⁊ intelligere. Sed qꝛ ad rōnem ordinatꝰ eſt ſonſus. ⁊ ꝓpter rationem datus eſt ẜſus homini. Et ideo ꝙͣtū ad hoc ratōſiue ratōnabilitaſ principiū eſt ẜſus ẜm ꝙ finis pͥncipium dicit ⁊ cauſa. Sciendūqꝫ ꝙ diuerſimode a diuerſisdiuiduntur vires anime. Nam in libro de ſpū ⁊ animādiuidūtur ẜm operatōeꝫ ad ſubiectū quod eſt homo exaīa ⁊ corpore: cum ſcꝫ dicitur: ꝙ habet anīa vires: qͥbꝰcorꝑi cōmiſcetur: ⁊ vires quo ad ſe. Iohānes aūt damāſcenus diuidit eas ꝑ comꝑationem eaꝝ ad ſe dicens:O portꝫ ſcire ꝙ aīme natura duplices hꝫ virtutes: hasqͥdem cognitiuas: illas aūt zoticas. Et cognitiue qͥdemſunt intellectꝰ: mens: opinio: ymaginatio. ⁊ ẜſus. Et inſenſibus qͥdeꝫ viſus ẜm rectas lineas vidꝫ. Odoratusaūt ⁊ auditꝰ non ſolū ẜm rectum: ſed vndiqꝫ ſentiunt.Tactus vero et guſtus neqꝫ ẜm rectū nec vndiqꝫ ꝯgnoſcunt: ſed tūc ſolū cuꝫ eis ꝓpriā ſenſibilia apppinquāt.zotice vero ſunt appetitiue. ſcꝫ cōſiliuꝫ ⁊ electio. Porroiuxta ph̓os diſtinguūtur vires aīe humane ẜm oꝑatōeꝫin ꝯuenientia ⁊ differentia ad vires vegetabiliū ac brutoꝝ: ẜm qua vicꝫ comꝑationem ſiue ꝯſiderationeꝫ diuiduntur in vegetabilem ac ſenſibilem ⁊ rōnaleꝫ.¶ III.¶ De viribus apprehenſiuis ſenſibilibusCiendum itaqꝫ: ꝙ vis app̄henſiua ẜſibilis duplex eſt. Quedā enī app̄henſio eſt mō natura i.Quedaꝫ modo animali. App̄henſioneꝫ que eſtmō naturali: dico illā q̄ eſt fantaſie. Dicitur enī oꝑansvl̓ ope ratio ꝑ modū nature q̄ ſemꝑ vno modo eſt: ⁊ quenō regitur nec perſuādetur rōne: ſicut operatō virtutiſvegetabilis d̓r natural̓: quia rōne nō regitur: nec viresvegetabiles rōni obſequūtur vl̓ obediūt. Operatio vero per moduꝫ anīalē dicitur: q̄ eſt virtutis ſubiicibil̓: ⁊obtemperātis rōni ſicut eſt virtus viſiua: auditiua. ⁊c̄Fantaſia ergo cum ſit app̄henſiua: eſt app̄henſiua permodū nature: qꝛ eius operatio potiſſima nō eſt ſubiectarōni: ſicut patꝫ in ſomniiſ. vbi maxīe patꝫ eius operatōOperatur enim ſemꝑ: ſed intenta anīa circa ẜſibilia invigilia nō intendit continuā operatōem fantaſie. Reliquitur ergo cū in ſomno vbi maxīe ⁊ potiſſime ſua operatio claret: nec regatur rōne: nec ſubiiciatur ei: ꝙ nunꝙͣ rōne regatur. Et ideo app̄henſio fantaſie eſt ī modūnature inꝙͣtum huiōi. Nā notādum eſt. ꝙ hec vis inꝙͣtum conſideratur vt natura q̄dam: dicitur fātaſia: neceſt obediens rationi. Inꝙͣtum vero cōſideratur vt ẜſusſic vicꝫ: dicitur ẜſus interior et cōmunis ⁊ eſt ſubiicibiˡlis rōni. Porro vis app̄henſiua modo aīmali. hoc eſt q̄in obedientia eſt rōnis ſubdiuiditur. Nā q̄dā eſt app̄hēſiua exterior q̄dā īterior. Exterior ml̓tiplicat̉ ꝑ qͥnqꝫ ſēſus d̓ qͥbꝰ dictū eſt ſuꝑiꝰ. Interior aūt ẜm duos modosdiuiditur. Uno mō ẜm tres dr̄ias: vt a Iohāne damaſceno ī ymagīatiuā ſiue phātaſticalem: ⁊ excogitatiuāſiue rōnalem id eſt iudicatiuā ẜſibilem ⁊ memoratiuaꝫ.Alio mō ꝑ quinqꝫ differentias ẜm Auicennam. Prima eſt fantaſia q̄ eſt ẜſus ꝯīs. Secunda ymaginatio.Tercia ymaginatiuā. Quarta eſt matiuā. Quinta memorialis. Item alio mō viriū intrīſecus app̄henſibiliūquedam app̄hendūt formas ſenſibiles: ſicut ẜſus cōis:⁊ ymaginatō ⁊ ymaginatīa ſiue excogitatīa. Quedaꝫapp̄hendunt intentōes ẜſibilium: vt eſtimatīa ⁊ memoratiua Item haꝝ ⁊ illaruꝫ q̄dam app̄hendūt ⁊ operantur vt ſenſus cōis. eſtimatiua et excogitatiua. Quedaꝫvero app̄hendūt: ſed non operātur: vt ymaginatō ⁊ memoria. Item quedā app̄hendunt pͥncipaliter: q̄dam ſecundatio ⁊ in app̄henſione formaꝝ ẜſibiliū pͥncipaliterapp̄hendit ſenſus cōmunis cū ẜſibus exterioribus. Secundario vero virtꝰ ymaginatōis ⁊ virtꝰ ymaginatīa.