LiberUiceſimuſſeptimus
eſſe contrarietas inter Gregorium et Areſtotilem: qm̄Areſtotiles probat ſōnia nō eſſe a deo. Gregoriꝰ dicitea qn̄qꝫ eſſe ab illo. Nos aūt dicimus ꝙ nullum reueraſomniū accidit ab euentu: qm̄ euentus nulla eſt ſcientianec interp̄tatio. vt dicit Alphorabiꝰ. Unde quodlibetſomniū reducibile eſt ad aliquā cauſam efficienteꝫ. queſcꝫ cā: vel eſt in ſomniāte: vl̓ extra ip̄m: vel partim ī ip̄o.et ꝑtim extra ip̄m. Et ẜm hunc modū in diffinitōe ſuaprocedit Gregoriꝰ: ſicut manifeſtius patebit inferius.Porro Areſto. tāgit cām ſōnii frequentis. et hͦ probateſſe a natura melancolice infirmitatis: nō ā merito gr̄eac virtutis. Dicit aūt ꝙ nō ſemꝑ hoc falſum eſt: ꝙ ſomnia a deo ſint. ac ꝑ hoc īnuit qn̄qꝫ ꝑ diuinā reuelatōemeſſe ab ip̄o.¶ .LX.¶ De ſex modis ſomnij ſcd̓m Gregoriuꝫ inmoralibus libro octauo.Ex aut modis tangunt animū ymagines ſomniorum. Aliquādo nāqꝫ ſomnia ventris plenitudīe l̓ inanitate. aliqn̄ illuſiōe. aliqn̄ cogitatōeſil̓ ⁊ illuſiōe: aliqn̄ ⁊ reuelatōe. aliqn̄ āt cogitatiōe ſil̓ ⁊reue latōe generat̉. Sꝫ duo que pͥma diximꝰ. om̄s experimento cognoſcimꝰ: ſubiūcta auteꝫ quattuor in ſacreſcripture paginis inuenimꝰ. ſomnia etem̄ niſi plerunqꝫab occulto hoſte per illuſionē fierēt. nequaꝙͣ hoc vir ſapiēſ iudicarꝫ dicens. ml̓tos errare fecer̄t ſōnia. ⁊ illuſiones vane: vel certe nō auguriabimini: nec obſeruabitisſomnia. Quibꝰ profecto verbis cuius ſint d̓teſtatōnisoſtenditur: que auguriis ꝯiungūtur. rurſum niſi aliqn̄ex cogitatione ſil̓ et illuſione procederēt. Salomon minime dixiſſꝫ: multas curas ſequūtur ſomnia. Et niſi aliquādo ſomnia ex miſterio reuelationis oriētur: Ioſe phſe fratribꝰ p̄ferendū per ſomniū non videret. nec marieſponſum vt ablato puero in egiptum fugeret ꝑ ſomniūangelus admoneret. Rurſum niſi aliquādo ſomnia cogitatione ſiml̓ ⁊ reuelatōe ꝓcederent: nequaꝙͣ daniel ꝓpheta nabuchodonoſor viſionē diſſerens: a radice cogitatōis inchoaſſꝫ dicens: Tu rex cepiſti cogitare in ſtratu tuo quod eſſet futuꝝ poſt hec. ⁊ qui reuelat miſteriaoſtendit tibi que futura ſunt. Et paulo poſt videbas: etecce quaſi ſtatua vna grandis. ſtatua illa magͣ: et ſtatura ſublimis ſtabat cōtra te ⁊ cetera. Daniel itaqꝫ dumſomniū ad implendū reuerenter inſinuat: ex qua ſit ortūcogitatōe manifeſtat patenter oſtenditur: qꝛ hoc plerūqꝫ ex cogitatōe ⁊ reuelatōe generatur.¶ LXI.¶ De ſufficientia diuiſionis ſcd̓m ipſu.Uodlibꝫ itaqꝫ genꝰ: vt dictum eſt: ad aliquamcauſaꝫ efficiente reducibile eſt. Que vicꝫ cauſavl̓ eſt in ſomniāte: vel extra ip̄m: vel partim inipſo: ⁊ partim extra ip̄m. ⁊ ſiquidem eſt in ſomniāte tūcaūt eſt ex parte corporis aut ex ꝑte anime. Si ex partecorꝑis: tunc eſt in ventris plenitudine: vel inanitione.Si aūt ex parte anime: tūc eſt in ſola cogitatōe. Si vero eſt extra tunc eſt a bonis angel̓. vl̓ a malis. Si a bonis tunc eſt ex reuelatōe. Si vero a malis: tunc eſt ex illuſione. Si aūt eſt cā partim in ipſo partim extra: tuncetiā inqͣtum eſt exͣ eſt ab āgelo bono vel malo. Et ſiqͥdēa bono tunc eſt ex cogitatōe ſimul ⁊ reuelatione. Si autem a malo tunc eſt a cogitatōe ſimul ⁊ illuſione. Sic gͦpatet ex parte cauſaꝝ ſufficientia diuiſionis ſomnioruꝫẜm Gregoriuꝫ: ſꝫ fortaſſis alicui videbitur eſſe diuiſiodiminuta: qꝛ ſic̄ alibi ꝓbatū ē: celū ac ſtelle qn̄qꝫ mouētin ſōniis qn̄qꝫ elemēta: ⁊ qn̄qꝫ corpꝰ ip̄ius ſomniantisQuoꝝ nullum Gregorius in illa diuiſiōe tāgit. ſed dicimus: ꝙ nō tangit Gregoriꝰ niſi ꝓxime mouentia. inſomnio Celū aūt ac ſtelle ⁊ elem̄ta nō ſunt ꝓxīe mouentia. per ventris aūt plenitudinē et inanitōem intelligit̉om̄is corꝑis diſpoſicio mouens in ſomnio. ¶ LXII
¶ De alia diuiſione ſcd̓m hugoneꝫ vel auguſtinum¶ Iohannes de rupelia.Orro in libro de aīma ⁊ ſpū diuiſio talis poniinſomniū: phantaſma. Oracl̓m eſt cum in ſomnis ꝑensvel aliqua gͣuis perſona: ſiue ſacerdos. vel etiam deuseuenturum aliquid vl̓ non euentuꝝ faciendū aliqͥd aꝑtevel non faciendū vel deuitādum eſſe denunciat Uiſio ēcum id aliquis vidꝫ: quod eodem modo quo apꝑuerat.eueniet. Somniū eſt quod ē figuris tectuꝫ: ⁊ quod ſineinterp̄tatione intelligi non pōt. Inſomniū eſt: quādo idqd̓ vigilāter fatigauerat: ſe ingerit dormiēti: ſicut ē cura cibi: vel potus: vl̓ aliqua ſtudia: vel artes: vl̓ infirmitates. Scd̓ꝫ nāqꝫ ſtudia que quiſqꝫ exercuit: ſomniarecontingit. Et ſolitaruꝫ artiū ſimulacra in p̄ſentia mentis imp̄ſſa apparent in ſomnis. Iuxta etiā infirmitatesdiuerſa accidūt ſōnia. Et ẜm humoꝝ varietates variantur ⁊ ſomnia. Alia eniꝫ vident ſanguinei. alia colerici. alia flegmatici. alia melācolici. Iſti vident rubra ⁊varia: Illi nigra ⁊ alba. Phantaſma eſt quando vixaliquis ceꝑit dormire: ⁊ vigilare exiſtimans ſe aſpicerevidetur irruentes in ſe paſſim vagātes formas: diſcrepantes: ⁊ varias: letas: ⁊ turbulētas In hoc genere eſtephyaltes: quā publica ꝑſuaſio quieſcētes opinatur inuadere: ⁊ pondere ſuo preſſos ac ſentientes grauare.Quod nō eſt aliud niſi quedā fumoſitas a ſtomacho vl̓a corde ad cerebꝝ conſcēdens: ⁊ ibi anīalē vim comprimens. Nota ergo numeꝝ differētiarum ſomnii iſtarū.qui ẜm modos videndi accipitur. Aut enī videtur veꝝaut falſum. Si verum aut videtur tectum figuris ⁊ occultum: aut videtur manifeſtū. Primo mō eſt ſomniuꝫSi vero videtur manifeſtum aut videtur ſimpliciter: ⁊ſic eſt viſio. Aut cum admiratōe. que accidit ex magnaymaginatōe alicuius ꝑſone ſacre: ⁊ ſic eſt oraculum.Si vero videtur ſalſum aut eſt falſitas quo ad rem viſam: ⁊ ſic inſomniū: aut eſt falſitas quo ad actum videndi: ⁊ ſic phātaſma cū dormiēs putat ſe videre vigilādo.LXIII.¶ De diuerſis cauſis viſionum in ſomnijs.Otanda eſt aūt differētia ꝙͣtum ad cauſam viſionum in ſomniis Cā eniꝫ viſionū aut diciturintrinſeca aut extrīſeca. Intrīſeca vero duplexſcilicꝫ curioſitas anime: ⁊ appetitus corꝑis. Un̄ Augꝭ.ſunt multa viſa vſitata: que vl̓ a ſpiritu noſtro multipliciter exiſtūt: vl̓ ex corpore quodāmodo ſurgunt. Ex ſpiritu: ſicut ſecundū ſtudia: que quiſqꝫ exercuit: ⁊ ſolitaſartes ſimilitudines apparēt. Ex corpore ſic̄ ſi fuerimuſaffecti a carne vigilantes. dormientibus apparēt ſimilitudines: vt ſi forte eſurientes aut ſitientes dormiuntepulis ⁊ potibus inſtanter inhiare videntur A cā veroextrinſeca viſiones duobus modis accidunt in ſomnis.Nam vt dicit Auguſtinꝰ: humanū ſpūꝫ quādoqꝫ bonꝰaſſumit ſpūs: ⁊ quādoqꝫ malus. ſicut vicꝫ plenius dicetinferius. ¶ Priſtianus vbi ſupͣ. Fiunt itaqꝫ ſomnia n̄ſolum ex phantaſia: ſed ⁊ paſſione aliqua ſicut eſuriensvl̓ ſitiēs vid̓tur māducare vl̓ bibere. alijs quoqꝫ ſimil̓rpaſſiōibꝰ īpetū facere. Apte vero ⁊ ẜm tēpꝰ: aut corꝑispoſitionem diuerſificātur ſōnia. Circa ver eī ⁊ autumnum turbida fiunt ⁊ falſa: veluti ab ipſa cōtinua eſca ſūpta. Matutina vero ceſſante iam ꝑturbatione pura.Et iterum qui ſupini dormiūt ſomniant: proni vero minus: qꝛ bn̄ collocati ſunt Nō aūt a ẜſibiliū ſuſceptōibꝰſed etiā ab ip̄a aīa cauſe ſūt ſomnioꝝ: eo ꝙ futura ꝯſueuit p̄uidere: ⁊ que a ſe agenda ſunt: aut aliter acceſſurapreſignificare..LXIIII.¶ De viſionibꝰ vel imaginibꝰ anime perangelum bonum vel malum expreſſis.¶ Iohannes de rupella