LiberUiceſimuſſeptimus

propter hoc proxima cauſa mobilitatis ſpūs animalisꝓcedit a cerebro. Ideo ille idē ꝑ ſui abſentiā erit cauſaīmobilitatis. Senſus ergo nō eſt cauſa ſomni. ſed eiusſubiectum. Sed cauſa efficiens eiꝰ eſt abſentia caloriset ſpūum anīalium. Uigilie autē efficiens cauſa eſt expanſio caloris: ⁊ ſpūum aīaliuꝫ in organa exteriora.¶ IIII.¶ Utruꝫ ſomnus et vigilia ſint paſſionesvirtutum motiuarum.Idetur aūt ſomnuſ eē paſſio nō tm̄modo viriūIenſibilium: ſed etiā motiuaꝝ. In ſomno eteniꝫorgana proceſſiui motus immobilia efficiūtur: ſicut organa ſenſus ab actu ſentiendi claudūtur: ⁊ ſic vtroꝝqꝫvinculum eſſe videtur. Idem quoqꝫ dicit Auicennaexpreſſe. Preterea videtur eſſe paſſo ītellectꝰ practici⁊ fantaſie: qꝛ hec duo mouēt: vt dicit Areſtotiles in iii.libro de anima In ſomnis aūt organa motiua efficiunt̉immobilia: que mouētur ab intellectu ⁊ fantaſia. Nosaūt dicimꝰ: ꝙ duplex eſt motiua: q̄dam ſit a eſt ī organo⁊ q̄dam non. Intellectꝰ enī pͣcticus non eſt in orgāo ſitꝰideoqꝫ non īmobilitatur per ſomnū niſi ꝑ accn̄s: ſic̄ necintellectꝰ ſpecl̓atiuuſ. Motiua vero que ſita eſt ī orgāoduplex eſt: q̄dam enī ſita eſt in organo exteriori: quedāin interiori vt fantaſia ſita eſt ī interiori. motiua vero q̄eſt in neruis ⁊ muſculis menbroꝝ mobilium ſita eſt inexteriori. Cunqꝫ ſomnꝰ non ſit niſi vincl̓m exteriorum:patꝫ ꝙ nō erit fantaſie vincl̓m. Iteꝫ illa q̄ ē in exterioriorgano: eſt duplici mō: q̄dam aūt ẜm obiectum ordinat̉ad virtutes anīales que ſunt ītellectꝰ ⁊ fantaſia: ⁊ ẜſusvt illa q̄ eſt in manibꝰ ac pedibꝰ ⁊ muſcl̓is oculoꝝ ⁊ palpebrarum ⁊ ſimilibꝰ. Et ille īmobilitantur: eo ꝙ fūdateſunt ſuꝑ virtutem ẜſibilem q̄ eſt in membris illis. vnde⁊ primo īmobilitatur ſenſus ac ꝑ cōſequens motꝰ Quedam aūt ordinata ē ad virtutes naturales: q̄ ſunt operavigilie: ſicut eſt illa que eſt in membriſ genitalibꝰ: ⁊ illanon ſemꝑ in ſomno ligatur: vt ſupͣdiximꝰ. Ex his patetreſponſio d̓ intellectu ⁊ fantaſia: licꝫ enī intellectꝰ qn̄qꝫnō moueat ꝑ fantaſiā: nec cū fantaſia: ſemꝑ tn̄ mouetper illam: que in neruis ⁊ muſculis eſt ſita. Ideoqꝫ illaimmobilitata: ⁊ intellectꝰ ꝑ accn̄s īmobilitatur. Ad dictum Auicenne reſpondemꝰ ꝙ ſomnꝰ eſt paſſio pͥmo ſēſus ac per ꝯſequens virtutis motīe. ꝓbatur enī: qꝛ eadēſunt vie ſpūs motiui ⁊ ẜſibilis. Eademqꝫ organa vtriꝰqꝫ virtutis: et qꝛ virtus motīa fundatur in ẜſu. ¶.V.Ꝙ ſint paſſiones viſus.Idetur aūt ꝙ ſomnꝰ maxime ſit paſſio ẜſuumillorum qͥ ſunt cauſa motꝰ: ſcꝫ viſus ⁊ audituset odoratꝰ: qͥ ſentiūt ẜſibile ſuū lōge per mediūdiſtans. hoc inquā videtur ꝑ hoc ꝙ ſomnꝰ eſt organoꝝīmobilitas: ⁊ vigilia mobilitas. Iteꝝ videtur ꝙ ſit maxime paſſio viſus: qꝛ dicit Areſtotiles: ꝙ propt̓ exceſſūvigilie accidit languor ⁊ debilitas q̄ eſt cauſa dormiēdiSomnus ergo p̄cipue videtur eſſe illiꝰ ẜſus: in quo maxime accidit huiꝰ languor: hoc eſt viſus. Preterea duop̄cipue ſunt: que ſēſibilitatē offer̄t organis exterioribꝰ.ſcꝫ calor ⁊ lux. Quod ex hoc patet: qꝛ vigilie deputaturtempꝰ diei: qd̓ eſt calidū ⁊ lucidum. ſomno vero tempuſnoctis: quod eſt frigidū ⁊ obſcuꝝ. Si ergo hec duo ſcꝫcalor et lux ſunt cauſe vigilie ⁊ abſentia eoꝝ cauſa ſōnividetur eſſe vigilia maxīe paſſio ſēſus illiꝰ: in qͦ ꝯueniūtambo. Somnus quoqꝫ paſſio eiꝰ: a qͦ ſiml̓ aufer̄tur ābohoc aūt eſt viſus. At econtrario dicit ph̓us: ꝙ per ẜſuꝫanimal ꝯſtituitur: cuiꝰ ſcꝫ paſſio eſt ſomnus. Id autemqd̓ animal conſtituit: nō eſt ẜſus viſus: vel odoratus vl̓auditꝰ: nec etiā om̄ſ ſiml̓. Preterea philoſophꝰ dicit: ꝙom̄e anīal dormit: viſus aūt nō eſt ī quolibꝫ anīali. Reſpondemꝰ ergo: ꝙ ſomnus qͥdem ⁊ vigilia ſūt paſſioneſoīm ſenſuum: ſed nō ꝑ ſe ac primo: licꝫ enī omne auimal

dormiat ẜm omnē ẜſum quē habꝫ: tn̄ ſicut nō omnis ẜſꝰeſt ſenſus eque principal̓r: ita paſſio ſenſus nō eſt in ſenſibus eque prīcipaliter: ſicut probatum eſt. Si vero queratur: cur non pōt ſomnꝰ ab vno ſenſu ſeꝑari ſine alio:ex quo nō omnibꝰ conuenit eq̄ primo Dicendū eſt: ꝙ ſōnus eſt paſſio eius in quo vniūtur omnes ẜſus ſicut inradice ⁊ fundam̄to. ⁊ hoc ẜm vnum modū eſt ẜſus communis: ſed ẜm alium tactus Et ideo quiā omnes ſeniſus equalē habent reſpectū ad iſtud: non ſoluitur vnusſine alio. Sic gͦ ī hͦ reſpectu ſōnꝰ ꝯuēit ꝑ priꝰ tactui vl̓ẜſui ꝯmuni: ⁊ ꝑ ꝯſequēs alijs Cōcedimꝰ itaqꝫ ꝙ ſomnꝰin cōꝑatione ad finem qui eſt ſalus organoꝝ: eſt equal̓romniū ẜſuuꝫ: ac maxime viſus propter facileꝫ laſſitudineꝫ organoꝝ ſuoꝝ Eſt aūt lux interior q̄ eſt in ſpū aīaliet calor interior: que duo ſunt oīm ẜſuum: ſed primo eiꝰin quo fundātur om̄ſ ẜſus. Et preſentia illoꝝ cauſa efficiens eſt vigilie. abſentia vero ſomni. Eſt etiam lux exterior ⁊ calor exterior: quoꝝ pn̄tia diſpoſitō eſt ad vigiliam. Abſentia vero ad ſomnū: ſed n̄ ē cauſa. Et illa qͥdem ſimul auferūtur a viſu: nec ideo ſeqͥtur: ꝙ ſomnusprimo ſit paſſio viſus. Si aūt obiiciatur: ꝙ in oculis pͥmo ſomnus ex deciſiōe palpebrarum deprehēditur Reſpondemus: ꝙ hoc cōtingit ex cauſis duabus. vnā taugit Auicē. ſcꝫ ꝙ viſus altior ē inter omnes ẜſus. Ideoqꝫ frigiditas a cerebro deſcēdens tangit eum citius.Ante hūc tamē etiā hebetatur tactꝰ: alia vero cauſa eſtfacilis laſſibilitas organi viſibilis. vn̄ patet ꝙ per accidens primo dep̄henditur ſomnus in viſu Deniqꝫ ẜſusprimꝰ quādoqꝫ dicit̉ viſus: qn̄qꝫ tactꝰ ⁊ qn̄qꝫ ẜſus cōmunis. Et huius rōnem Auicēna tangit: quia ſcꝫ ẜſus.ꝯīs ꝯiūgit̉ ad ẜſus ꝓprios ⁊ formales. Aliam quoqꝫponimus ratōeꝫ: quia ſcꝫ memoria virtus eſt: q̄ ex ymagine reuertitur ī rem. et in illa comꝑatiōe prior eſt ẜſuscommunis ꝙͣ proprius: licꝫ in motu ad animā prior ſitproprius ꝙͣ cōmunis ſenſus. Unde ẜſus communis eſtprimus ẜſus ẜm actum memorie et reminiſcētie. At inlibro de ſomno ⁊ vigilia. ꝑ ẜſibile primo intelligit philoſophus tactū cuius propria paſſio eſt ſomnꝰ. ¶ VI.¶ Qualiter ſint paſſiones cōmunis ſenſusIdetur aūt ꝙ ſomnꝰ ⁊ vigilia ꝑ ſe nō ſint paſſiones cōmunis ẜſus. licꝫ hoc dicatur a qͥbuſdā¶ Aphiloſophis. Naꝫ ſi ſōnꝰ ẜm Areſtotilē acciditomni aīali: videtur ꝙ ſit potiꝰ ẜm ſenſuꝫ: qui ineſt om̄ianimali. et hic eſt ſolus tactus: vt dicit idē philoſophuſEſt ergo ſomnus paſſio tactus: et nō communis ẜſus.Si forte dicatur: ꝙ Areſtotiles de ſenſibꝰ exterioribuſloqͥtur. ecōtra ſic obiicitur. Senſus cōmunis eſt propt̓duo. ſcꝫ propter collatōes proprioꝝ ẜſibiliū: et propterapp̄henſionē cōmuniuꝫ. At in animalibus in qͥbus eſtſolus tactus: nō poteſt eſſe ꝯmunis ſenſus propt̓ collatōnes ẜſibilium: eo ꝙ n̄ apprehēduntur ab eis plura ẜſibilia. Sed nec eſt in eis ꝓpter app̄henſiōeꝫ ꝯmuniū ſenſibilium: quoniā illa n̄ apprehēduntur per tactū. nō eſt ergo in eis ꝯmuuis ẜſus: quia fruſtra eſſet in illis. At vero natura nihil facit fruſtra. Cum ergo dormiāt huiōianimalia ſecūdum philoſophū: patꝫ ꝙ ſomnus nō ineſtẜm communē ſenſum. Nos itaqꝫ dicimus: ꝙ ſenſus cōmunis duplicem habꝫ comparatōem. vnam ſcꝫ ad proprios ſenſus. alteram ad ymaginatōem ⁊ fantaſiam. etprima comꝑatiōe nerui ſenſibiles: qui determinātur inorganis ſenſuū proprioꝝ principiātur in organo ſēſuscommunis: et ideo frigiditas deſcendens a cere bro. primo tangit neruos ſenſibiles ī ſui prīcipio quod eſt anterior pars ſenſus communis et immobilitat ip̄oſ. et opilat nō permittendo ſpiritū ſenſibilem ad organa ſenſuscommunis fluere ī neruos ſenſibiles. et ſic ſomnus eſtpaſſio ſenſus communis ſecūdum dictum quoꝝdaꝫ philoſophoꝝ Et hoc eſt etiam qd̓ dicit philoſophꝰ ī primo