LiberUiceſimuſſextus

¶ De obiecto eiuſdem.Orro de obiecto ſenſus cōmunis patꝫ: ꝙ Areſtotiles ī ſecundo libro de anīa enumerat quīqꝫẜſibilia cōmuniā: ſcꝫ motū: quietem: figuram:numerum: ⁊ magnitudinē. Unde poteſt queri cuꝫ locuset tempꝰ ſint ꝙͣtitateſ: quo ſenſu ꝑcipiātur locus ſingularis et tempꝰ ſingl̓are. Simil̓r poteſt queri de oratōnePreterea cū tempꝰ ſit ꝙͣtitas per ſe: videtur magꝭ eſſeſenſatū illius cuiꝰ eſt quātitatem app̄hendere: ꝙͣ motꝰqui eſt ꝙͣtitas ꝑ accidens. Item qͥes cū ſit priuatio motus: videtur nō app̄hēdi niſi per motū: ſicut nec ſilentiūniſi ꝑ ſonū: et ita nō erit per ſe ẜſatū. Similit̓ figura cūſit qualitatis ſpecies: non videtur ad ſenſum cōmunempertinere: cuiꝰ eſt apprehendere ꝙͣtitates ſingularesNos aūt dicimꝰ: ꝙ ẜſus ꝯmunis ponitur: vt dictuꝫ eſt:propter compoſitōem ⁊ diſtinctōem proprioꝝ ẜſibiliuꝫIdcirco ml̓tiplicātur eiꝰ obiecta ẜm quod per ea poteſtydentitatem ponere vel diuerſitatem inter propriā ẜſata. Hec aūt ydentitas vl̓ diuerſitas ponitur ī ẜſibilibꝰconſideratis ẜm ſe: vel ſcd̓m fieri. Cognoſcitur enī ſenſibile idem vel diuerſum vtroqꝫ modo. Et ſi conſideret̉ẜm eſſe: aut ergo erit principiū per quod diuerſitas ponitur: et ſic erit numerus: aut ꝑ qd̓ ydentitaſ ponitur: ⁊hoc modis duobꝰ. Uno modo ſcꝫ cōmuniter ad ſenſata ītrīſecā ⁊ extrīſica: ⁊ ſic eſt magnitudo Hec enī vnitī ſe qualitates guſtus ⁊ tactꝰ: que ſūt ītrinſece ⁊ qualitates viſus et auditus: que ſunt xetrinſece: et qualitatesodoris que ſunt medie: Alio modo ꝓprie quo ad extrinſeca: et ſic eſt figura Eſt enim figura exterior terminatio quanti: in qua vt in ſubiecto vniūtur extrinſeca ẜſata: Si vero ſenſibile prout conſideratur in fieri cognoſcitur idem vel diuerſuꝫ cū aliqͦ ſenſibili per communeſenſatum. hoc erit ſcd̓m duplicē modū: vicꝫ potentia vl̓actu. Et ſiqͥdem potentia tunc erit quies. Si vero actutunc erit motꝰ. Porro ſi q̄ratur vtꝝ iſta quinqꝫ ſint eqͥſenſata cōmunia: dicendū eſt ꝙ ita. Si aūt cōtra obiicitur: qꝛ dicit Areſtotiles in ſecūdo de anima: ꝙ motu ſētimꝰ alia omīa: ſicqꝫ videtur ꝙ motꝰ ſit ſenſibile pͥmuꝫ⁊ alia ſint per poſteriꝰ ſenſibilia: ⁊ ita non erūt oīa equeprima: Reſpondemꝰ ꝙ illius verbi duplex eſt ītellectꝰ.vnus ſcꝫ ꝙ om̄e ſenſibile non ſentitur ẜm actum: niſi ſecundū qd̓ immutat organum ſenſus. ⁊ hec īmutatio eſtquidam motꝰ: ſed iſte nō eſt Areſtotil̓ intellectꝰ: aliꝰ vero eſt ꝙ motuſ alia omnia ꝑ ſe coniūgit materie ſenſibili. hic ergo ſēſus eſt Areſtotilis: ꝙ motus dat alijs habitum ſentientis. actu tn̄ vnum ſentietur ſine alio.¶ XCV.¶Adhuc de eodem.E temꝑe dicimꝰ ꝙ reducitur ad motū vt ad cauſam ſua ⁊ ſubiectum qd̓ etiā proprietas eſt ip̄iꝰ⁊ idcirco ſentitur in illo Locus aūt cum ſit ſpēsmagnitudinis ſub magnitudīe comp̄henditur. licꝫ eniꝫmenſurate intra ⁊ exra diuerſas faciant continui ſpēseo ꝙ in p̄dicamentis aliam ſpeciē ꝙͣtitatis eſſe locum ꝙͣlineam vel ſuꝑficiem Areſtotiles dicit: non tn̄ faciuntdiuerſas ſpeciēs ſenſibiles. Oratio aūt ſcd̓m materiaꝫeſt corpus: quia vt dicit Priſcianꝰ: Uox eſt aer tenuiſſimus ictus. Sed ſcd̓m quod eſt cōſequēs motū fractiuūaeris eſt quantitas. que eſt propriū ſenſibile auditus.Porro ſecūduꝫ qd̓ menſuratur indiuiſibili quod eſt elemientum vel ſillaba ſcd̓m diuerſos reſpectus: ſic eſt quātitas diſcreta: cuiꝰ perceptō reducitur ad perceptioneꝫnumeri. licꝫ enī ꝙͣtum ad ſpecies differētia ſit inter numeꝝ et oratōem. Et ex hoc etiam ꝙ in numero iteratioeiuſdem vnitatis ſcd̓m ſubſtantia conſtituit numerum.In oratōe vero nihil idem reiteratur ſecūduꝫ ſubſtātiāNichilominus tn̄ numerus prout accipitur ſenſatū cōmune nichil aliud eſt ꝙͣ diuiſio continui. diuiſio autemhec poteſt eſſe vno vel diuerſis. vnde diſcretio numeri

ſecundum quod eſt ſenſatū ꝯmune conmunis eſt ad omnem diuiſionē ꝑtiū cōtinui ꝑ quam diuiſionem diuerſacognoſcuntur eſſe ſenſata que ſunt ī ipſis. Ad aliud dicendum: ꝙ quies nō accipitur hic tm̄ vt priuatio motꝰSꝫ etiā prout eſt inſtrumentū per quod ponitur diueriſitas inter duo ſenſibilia: quoꝝ vnuꝫ eſt in eē: ⁊ alteꝝ iufieri Ad aliud dicendū: ꝙ figura ſcd̓m ſub̓iam ſpecies ēq̄dam magnitudīs: ſed ſecundū eſſe ſpecies eſt qͣlitatiaQue tamē qualitas n̄ eſt niſi circa ꝙͣtitatem: ⁊ ſic reducetur ad p̄dicamentum ꝙͣtitatis..XLVI.¶ Dr actu eiuſdem ¶ Actor¶ Ctus vero ſenſus cōmunis ſcd̓m quoſdam eſtapp̄hendere ſenſibilia cōmunia que quīqꝫ ſuntAſcꝫ motus quies numerꝰ figura magnitudo.Quoꝝ tria prima cōmunia ſunt ſenſuū ꝑticulariū: duovltima ſunt duorum tm̄: ſcilicet viſus ⁊ tactus: vt dicitThemiſtius. ¶ Albertus. Tres autem actus ſunt ſenſus cōmunis: vt probatur rationibꝰ philoſophi: ſed nōeodem modo cōueniūt ſenſui cōmuni. Apprehenſio eīſenſati ſenſus communis eſt actus ſuus per ſe: et perillum diffinitur. App̄henſio aūt ſenſati proprii cōuenitei ꝑ poſterius: ſcꝫ inꝙͣtum ſenſatum propriū eſt in ſenſato cōmuni vt in ſubiecto. Sed app̄henſio actuū ꝯuenitei ꝑ accn̄s: ſcꝫ inꝙͣtum vnuſquiſque ꝓprioꝝ reduciturad ip̄ꝫ Sicut enī dicit Auicē: omnes ſenſꝰ proprii oriūtur a ꝯmuni: et reuertūtur ad ipſum cū lucro. ¶ Ph̓usSenſus communis habet plures actꝰ: vnus eſt componere et diuidere ſenſata propria cum ſenſato communi⁊ ad inuicem. ⁊ ex hoc actu accidit ei mentiri ⁊ verū dicere. Quando enim componit ſecundū quod ē in re: tūcverum dicit. Quando vero aliter ꝙͣ eſt in re: tunc mentitur et decipitur. ſicut quando componit actum mellisad ſenſum fellis: mel eē fel arbitramur proppt̓ d̓ceptōeꝫPorro ſenſus proprii veri qͥdeꝫ ſunt qꝛ nihil componūtEt licꝫ ſenſus ꝯmunis moueatur a ſenſibilibꝰ propriistamen decipitur non ſcd̓m quod mouetur ab ip̄is: ſedinꝙͣtum componit ẜſata ꝓpria. Itaqꝫ ꝙ pn̄s eſt ī re ſimpliciter: ob hoc non deceptio eſt. ſed ab eo ꝙ ẜſus cōmunis addit ſupra rem quod eſt compoſitō et diuiſio ẜſibilium.XAVII.¶ De imaginatōne ¶ Hugo vbi ſupraUedaꝫ aūt ignea vis aere temꝑata a corde adcerebꝝ aſcendit: ibiqꝫ colata et purificata ꝑ inſtrumēta ẜſuum egrediens ex contactu interiori formata quīqꝫ ẜſus facit. Porro ipſa vis ignea queexterius formata ẜſus dicitur: eadem formata per ip̄aſenſuuꝫ inſtrum̄ta per que ingreditur ⁊ in qͥbuſ formatur natura oꝑante introrſum ad cellam fanſticā vſqꝫ retrahitur ⁊ reducitur atꝫ ymaginatio efficitur. Poſteaeadem ymaginatō ab interiori ꝑte capitis ad mediamtranſiens: ip̄am anime rōnalis ſubſtantiā contingit: etexcitat diſcretiōem intantum iam purificata ⁊ ſubtiliseffecta vt immediate ſpūi coniungatur: veraciter tamēnatura corporis retinens. Que qͥdem ymaginatō ī brutis animalibꝰ fantaſticam cellā non tranſcendit. In ratiōalibus aūt purior fit: ⁊ vſqꝫ ad rationalē ⁊ incorꝑe aanīe ſub̓iaꝫ ꝯtingendā defertur ⁊ ꝓgreditur Eſt it aqꝫymaginatio ſimilitudo corꝑis. ꝑ ẜſus qͥdeꝫ corꝑis excorpoꝝ contacte concepta. atqꝫ ꝑ eoſdum ſenſus introrſus ad ꝑtē puriorē corꝑei ſpūs: reducta eiqꝫ imp̄ſſa. Inſūmo ſcꝫ corꝑalis ſpūs ⁊ ī imo rōnalis corꝑalē īformāſet rōnalem contingens. Spiritum corporeum voco aerem vel potiꝰ ignem: qui pre ſui ſubtilitate videri nonpoteſt: ⁊ corꝑa interius vegetando viuificat. ¶ Iohanes damaſcenꝰ. Imaginatio eſt paſſio irrationabil̓ aīe:que ab ymaginabili aliqͦ fit. Fantaſma vero eſt inanispaſſio q̄ ī irrationabilibꝰ aīe nullo ymaginabili facta ē.id eſt cuius imaginationi non reſpondet res.¶ XdVIII.