LiberUiceſimuſſextus

pe bono ⁊ malo: ⁊ general̓r de diuerſis intelligentibusIdeo inducit cōcludens: ꝙ ſi vnum hinc inde dicit iudicium: ꝙ etiam vnuꝫ eſt intelligens ⁊ ſentiens ip̄m. Plures etiaꝫ rōnes ad hoc ꝙ iudiciū diuerſoꝝ ſenſibiliumnon ſit ſimul in vno ſenſu proprio. ponit ph̓us in fine d̓ſenſu ⁊ ſenſato. Et nota ꝙ quicqͥd ſuſcipitur a ſenſu cōmuni: ſuſcipitur a ſenſu ꝓprio: ⁊ econuerſo ſꝫ nō eodemmodo. Nam ſenſibile propriū accipitur a ſenſu ꝓprio ꝑſe ac primo A cōmuni aūt ꝑ poſteriuſ. Commune veroaccipitur a ẜſu cōmuni per ſe ac primo: ꝑ poſteriꝰ a ẜſuproprio.Q. XGDiffinitō ſenſus cōmunis ſcd̓m AuicennāEnſus ꝯmunis eſt vis ordinata in prima cōcauitate cerebri: recipiens ꝑ ſeip̄am om̄s formasque quinqꝫ ſenſibꝰ imprimūtur eiqꝫ redduntur¶ Albertꝰ. Hec diffinitio data eſt ꝑ propriā materiāhuiꝰ potentie: q̄ eſt organum eius. et tangitur ꝑ hoc qd̓dicitur vis ordinata in cerebri prima concauitate. Prima eniꝫ cerebri ꝯcauitas eſt locus in quo primo cōgregatur ſpūs aīalis. qui per diſtributōeꝫ ad organā ſpecialia quinqꝫ ſenſus operatur. Tangit etiā hec diffinitōrōneꝫ cōmunitatis: per hoc qd̓ dicitur recipiens per ſeip̄am formas om̄s Tangit quoqꝫ rationē proprii obiecti potentie huiꝰ: ꝑ hoc qd̓ dicitur que impͥmuntur quīqꝫ ſenſibus. Nam quinqꝫ ſenſibus imprimūtur primoſenſibilia propria: ⁊ poſterius ſenſata ꝯmunia. Et debꝫintelligi dictū Auicēne formal̓r. Uidelicꝫ ꝙ ſenſus cōmunis recipit formaſ q̄ ſenſibus imprimūtur: ẜm quodſenſibus imprimūtur. Cunqꝫ differentia ſit inter ſenſitiuam ⁊ phantaſma ⁊ ymaginatōem: per hoc patꝫ ꝙ diſtiguitur ẜſus ꝯīs a fantaſia et ymaginatōne ceteriſqꝫpotentiis interioribꝰ. Un̄ vbi dicit Auicenna fantaſiāeſſe ſenſum cōmunem: large ſumit fantaſiaꝫ prout comprehendit ſenſum ꝯmunem ⁊ ymaginatōeꝫ. Ideoqꝫ vocat eam aliqn̄ ſenſum cōmuneꝫ: aliqn̄ ymaginatōem.CXCII.Diffinitō eiuſdem ſecunduꝫ algazelem.Algazel in ſua phiſicaEnſus communis eſt ſenſus a quo om̄es ꝓpritIderiuantur: et ad quē omnis eoꝝ imp̄ſſio renūciatur in qͣ om̄s coniūguntur: ⁊ ſic ſūt qͣſi ſuggerentes ip̄m. ¶ Albertus. Ex hoc quod dicit Algazel: ꝙ a ſenſu cōmuni deriuātur om̄es proprit: ⁊ per rationeꝫ ip̄ius nominis quod eſt ſenſus ꝯmunis. videturꝙ deriuentur ab ip̄o: ſicut poteſtatiue ꝑtes a toto poteſtatiuo. Et ex hoc videtur ſequi: ꝙ nihil aliud ſit ſenſꝰcōmunis ꝙͣ totuꝫ quoddā conſtitutū ab omnibꝰ ẜſibusꝓpriis. Sicqꝫ ꝙ cōmunis ſenſus nihil ſit extra ꝓpriosſenſus. Preterea magis videtur ꝙ ẜſus ꝯmunis a propriis deriuetur: qͥa ip̄e eſt ad quē propria ſenſata referūtur. Et ita ſenſus propriꝰ ẜm actum priuſꝙͣ cōmunisexiſtit Idqꝫ quod apprehenditur a proprio: ad ꝯmuneꝫtranſit. Cuꝫ ergo poſterius deriuetur a priori: videturſenſus cōmunis potiꝰ a propriis ꝙͣ econuerſo deriuari.Bicimus ad hoc ꝙ diffinitō Algazelis datur ꝑ rōneꝫnomīs ſenſus cōmunis. Senſus enī cōmunis eſt ī organo a quo diſtribuitur ſpūs aīmalis operans ad organaſenſuū proprioꝝ Et hoc tāgit cū dicit: a quo om̄s ꝓpriideriuātur. Simil̓r etiā ſenſus cōmunis: qui a ſenſibusoīm proprioꝝ ſenſuum in actu efficitur. Et hoc tangitcum dicit ad quē omnis eoꝝ imp̄ſſio renunciatur Similiter ſenſatum cōmune qd̓ eſt ſenſus cōmunis primo acper ſe: eſt id quod omnia ſenſibilia propria coniungit.Et hoc tangit cum dicit: in quo om̄s cōiungūtur: quiaſcꝫ per obiectū ſuum omīa ſenſata coniūgit Et quoniāvnū ſenſibile propriuꝫ nō oſtendit conueniēter ac ſufficienter nociuū et cōueniens animali ſentienti. ex colorequippe nō ſufficienter cognoſcitur coloratū: ſic oportꝫ

ml̓ta ꝯponere ẜſibilia que ꝯpoſitio eſt ſenſus. Id̓o dicitꝙ om̄s alij ſugger̄t ip̄m circa cognitōeꝫ ſenſibilē. Obhoc etiā dicit: Auicenna: ꝙ cognitio ſenſus proprii nōcōpletur niſi ꝑ cognitōem ſenſus cōmunis. Q. XIII.¶ Qualiter omnes ſenſus ꝓprij coniunguntur in ſenſu communi.Erum ſi om̄ſ proprii ſenſus in cōmuni coniunguntur. Aut coniūguntur in ipſo ſicut ꝑtes intoto integrali: qd̓ iam improbatū eſt: aut ſicutin principio ꝑ quod ꝯſtituūtur qd̓ etiam eſſe non poteſtqꝛ prius a poſteriori non ꝯſtituitur: ſed econuerſo Autſicut ī eo in quo completur eoꝝ oꝑatio: ⁊ ẜm hoc nō eſſꝫauditꝰ in ſe ꝑfectꝰ: niſi ſonus qui auditur ꝑ ſenſuꝫ communem ad colorem ſonātis ꝯponeretur. Nec eſſꝫ viſusperfectꝰ in ſe: niſi ꝑ ſenſum comueꝫ color componereturcum ſapore et odore rei viſe: ⁊ ita de alijs. Pretere a cūſuggerere ſit ꝯſulere. conſiliū aūt q̄rere n̄ ſit: niſi virtutis inqͥrentis et componētis ac diuidentis. Senſus autem proprius nihil componat ⁊ diuidat: vt patet ex predictis: videtur ꝙ propriꝰ non ſuggerat ꝯmunem. Gicimꝰ ergo ꝙ ſenſus proprii quo ad ẜſata ſua coniūgūturin cōmuni Coniungūtur ⁊ in ip̄o ſicut in ꝑfectīo: licꝫ eīpropriꝰ ſenſus non erret in proprio ẜſibili: tamē ab vnoẜſibili non ꝑfecte cognoſcitur particl̓are qd̓ eſt ex ſenſuſed ex ml̓tis q̄ ſcꝫ ml̓ta coniūgit ſenſus cōmunis. Porro ſuggerere ponitur ibi pro expectatōe complementicognitionis circa ꝑticl̓are quod ē in ẜſu Hec enī cōpletio nō eſt in ẜſibili: ſed in omībꝰ ſenſibilibꝰ qͥ inſunt inꝑticl̓ari poſito ī ſenſu. ſic̄ patꝫ in cognitōe auri: qd̓ cumſufficienter non cognoſcitur ex colore examinatur adtinnitū ⁊ ſonū. Et ſi non ſufficiēter cognoſcitur ex hisduobꝰ: examinatur ad odoreꝫ: eſt enī minoriſ odoris ꝙͣcupꝝ. Et ſi non ex tribꝰ his examīatur ad pondꝰ quodꝑcipitur tactu. Hec aūt ẜſibilia coniungit ſenſꝰ cōmuXUIII.nis.De organo ſenſus communis.Eorgano communis ẜſus patet ex diffinitōneAuicenne p̄habita: ꝙ prima cerebri concauitaſip̄a ſit organū ip̄iꝰ At cōtrario videtur ex verbis eiuſdem Auīcenne: ꝙ organū eiꝰ ſit in corde. Dicit enim ꝙẜſus cordis ⁊ p̄cipue tactꝰ maior eſt ꝙͣ ipſiꝰ cerebri ſenſus. Cum ergo ẜſus proprii terminētur ad communemẜſum: videbitur organū ſenſꝰ communis eſſe ī corde. ſecundū qd̓ tactꝰ terminatur ad ip̄m. Preterea dictū eſtſupra. ꝙ guſtꝰ ⁊ tactus habeāt circa cor inſtrum̄ta ſuaEt ita ẜſus communiſ quo ad iudiciū ſapoꝝ ⁊ tangibilium videtur habere circa cor organū. Nos aūt dicimꝰꝙ ſic̄ dicit Auicēna tal̓ ē diſpoſitio cōmunis ẜſus: qd̓principium cuiꝰ libet virtutis ẜſibilis eſt ex ipſo: ⁊ poſtea redit ad ip̄m cum lucro. Cū itaqꝫ nerui ſentiendi naſcantur ex prima parte cerebri: eo ꝙ prima pars mollior eſt: et mollicies multū facit ad imp̄ſſiones ẜſibiliumDicimꝰ: ꝙ organū ſenſus communis eſt in prima cōcauitate cerebri: que plena eſt ſpū ẜſibili. Ad id aūt quodobucitur in contrariū ē dicendū: ꝙ tactus ẜm quod eſtiudiciū tangibiliū ⁊ guſtus ẜm qd̓ iudicium ſaporū eſt:oriuntur a prima cerebri parte: vt ſup̄ determinatū eſt.Porro ẜm quod ſunt ẜſus alimenti: ſic habent relationem ad cor: vt a quo principiū eſt digeſtiōis. Aliter tn̄ſoluit Auicenna dicens: ꝙ nichil prohibet quin aliquavirtus oriatur in vno membro: ac perficiatur in alteroet tūc cōpleta reuertat̉ ad ip̄m. Unde vult ꝙ virtꝰ ſenſitīa a corde oriatur: ⁊ in cerebro perficiatur. ſic̄ et virtus nutritiua oritur a corde: et complementuꝫ eiꝰ eſt inepate. huic tamen contrariū dicere videtur auerrōis:qꝛ ẜſus communis terminꝰ eſt ſenſuū proprioꝝ ſcd̓ꝫ ꝙſunt in virtute ſenſibili perfecta. Id̓oqꝫ organum eiuseſt in cerebri concauitate prima. Q XIIIII.