LiberUiceſimuſſextus

C. LXXXVI.De numero earū et ordine ¶ Auicen. vbi sͣ.Taqꝫ virium ſenſibiliuꝫ intus app̄hendentiūprima eſt fantaſia: que eſt ſenſus ꝯmuīs. Et eſtvis ordinata in pͥma concauitate cerebri: ꝑ ſeip̄am recipiens omnes formas que quinqꝫ ẜſibus impͥmūtur eiſqꝫ reddūtur. Secūda eſt ymagīatio vl̓ ymaginatiua: que eſt vis ordīata in extremo anterioris cōcauitatis cerebri: retinens quod recipit ſenſus ꝯmunis aquīqꝫ ſenſibus: et remanet in ea poſt remotōem ipſoꝝſenſibiliū. Nō eſt em̄ eiuſdem vis recipere et retinere.Nam et aqua potentiam habꝫ inſculptōes et depictōnes ac figuras recipiēdi: non aūt retinendi. Itaqꝫ ſenſꝰexterior app̄hendit formā illic vbi eſt Senſus aūt communis apprehendit eam illic vbi fuit: ⁊ quaſi illic eſſet.Imaginatiua vero ſiue formatīa apprehēdit et formateam: ꝙuis d̓ſtructa ſit res que iam abijt. Tercia eſt cogitatiua: que eſt vis ordinatīa in media concauitate cerebri vbi neruꝰ eſt: ſoletqꝫ aliquid de eo quod eſt ī ymaginatione cuꝫ alio componere: ⁊ aliquid ab alio diuidere ẜm voluntatē Hec ſiqͥdem vis ꝙͣtum ad animā rōnalem. id ē humanā ſpectat: cogitatiua dicitur: ꝙͣtum aūtad animā ſenſibilē. id eſt brutalem dicitur ymaginatīaoperans ad differentiā ſcꝫ p̄cedētis que predicta ē ymaginatiua ſiue formatīa retinens Quarta eſt vis eſtimatiua que eſt ordinata in ſummo medie cōcauitatis cerebri: apprehendens intentōes non ſenſatas a formis etſpeciebꝰ non ſenſibilibus que ſunt in ſingulis ſenſibus:ſicut in oue eſt vis diiudicans: ꝙ ab hoc lupo ſcꝫ viſo ꝑelicitationē inimicicie fugienduꝫ eſt: ⁊ ꝙ huius agni ꝑelicitatōem ſimilitudīs conaturalis miſerendū eſt. Uidetur aūt etiā hec vis operari compoſitiōem ⁊ diuiſionem in ymaginatiuiſ. Quinta eſt vis memorialis vl̓ reminiſcibilis: que eſt vis ordinata in poſteriori concauitate cerebri: retinens quod apprehendit vis eſtimatōiſde intentōibus non ſenſatis ſingl̓oꝝ ſenſibiliuꝫ Huiuſitaqꝫ comꝑatō ad vim eſtimatiuā talis eſt: qualis ymaginationis ad ſenſum. Et comparatō huiꝰ virtutis adintentōes: qualis illius ad formas ſenſatas. he ſunt ergo quīqꝫ virtutes anime ſenſibilis intus apprehenſiuequarum prima eſt formā recipiens. ſecūda eam retinēstercia operans. quarta intentōes apprehendenſ. quītaeaſdem retinens.C .LXXXVII.¶ De ſenſu cōmuni vel phanthaſia.Iohānes de rupella.Is auteꝫ ſenſibilis interior dicta eſt ſenſus cōmunis: eo ꝙ ip̄a ſit principiuꝫ ꝯmunis iudiciiobiectoꝝ ſenſuū exterioꝝ. Senſus eniꝫ exteriores ꝑticulares ſunt: et ſcd̓m ipſos eſt de ſenſibilibꝰ ꝑticulare iudicium. Cuꝫ enim viſus neſciat iudicare d̓ ſapore nec de odore ⁊ ceteris ꝑ ſe: ſed ſolum de colore: nōpoterit dicere vel iudicare qm̄ color non eſt ſapor: quiade ſapore nichil nouit: ⁊ ſic de ceteris. Erit ergo vnusſenſus cōmunis omnibꝰ: apud quē erit cōmune iudiciūde ſenſibꝰ omnibꝰ. Preterea ſunt q̄dā q̄ percipiūtur apluribꝰ ẜſibꝰ: vt magnitudo. motꝰ: ⁊ quies numerꝰ. ⁊c̄.per ſe. Sed conſtat ꝙ hoc nō eſt per naturā propriam:quia ẜm illam differ̄t: ⁊ non in aliquo ꝯueniunt: niſi pernaturā ſenſus ꝯmunem exiſtentē in eis vl̓ mouentē eosEſt ergo duplex natura ſenſus: particularis et exteriorcōmunis ⁊ interior Preterea ī ſōno cōſopite ſunt vireſſenſuum exteriores: et conſtat ꝙ oꝑatur q̄dam vis interior. Eſt ergo vna vis ſenſus interioris que eſt ꝯmuniſad ip̄am enim recurrūt vires ꝑticulares in ſomno: ⁊ abipſa ſicut a formali principio fluunt in vigilando. Iteꝫnota ꝙ hec vis inꝙͣtum conſideratur vt naturā quedādicitur fantaſia: et nō eſt obediens rōni. Uirtus auteꝫſenſibilis interior ſubdiuiditur per quīqꝫ differētias ſecunduꝫ Auicennam: Prima eſt fantaſia: que eſt cōmu

nis ſenſus. ſecunda ymaginatio. tercia ymaginatiuaquarta eſtimatiua. quinta memorialis. Senſus autemcommunis eſt vis ordinata ī prima cōcauitate cerebri:recipiens per ſeip̄m formas q̄ imprimūtur quinqꝫ ſenſibus et reducūtur. Hec aūt virtus eſt centꝝ omniumſenſuū: et a qua deriuantur vt rami. C. LXXXVIII.C Cur dicatur ſenſus communis.Icitur aūt hic ſenſus formalis et communis.Communis ẜm duos modos: vno mō inꝙͣtumꝯmuniter habet conuerti ſuꝑ actus ſenſuū particularium: prout dicitur: video quod audio: et audioqd̓ video: et video quod odoro: ⁊ ſimilia. Alio mō ſcd̓mquod habet conferre ſenſibilia diuerſoꝝ ſenſuū: vt ꝯfertur album dulci: vel ſapor: qm̄ hoc nō eſt illud. ẜm hosergo duos tactus quoꝝ primus eſt abſolutꝰ. ſecunduscomꝑatiuus: d̓r ſenſus cōmunis. Senſus vero formal̓dicitur inquantuꝫ format: ſiue forma receptaꝫ per exteriorem ſenſum retinet abſentem Alijs vero placꝫ: vt ſēſus cōmunis dicatur formalis rōne ſue forme app̄henſioniſ: que eſt ſenſibilium ꝯmuniū que ſunt magnitudoquies numerꝰ. ⁊c ¶ Albertꝰ Cuꝫ itaqꝫ quilibꝫ ſenſuūproprioꝝ recipiat ẜſibile ſibi apppriatū. ſenſus ille nōhabebit rationē propriā ad quaꝫ referātur oīa ẜſibiliaſed habebit rōnem cōmunis: Preterea videtur: ꝙ aliaratione ꝯmunitatis dicatur ſenſus ꝯmunis. licet enimcolor differat a ſapore ⁊ odore ⁊ ſic de alijs. nichilominus tn̄ habent ſubiectum ꝯmune. Idem enī ſubiectuꝫeſt: in quo eſt color: odor: ſapor: ſonus: ⁊ qͣlitates tactꝰ.Cum ergo ſenſus communis ꝑ ſe īmutetur a magnitudine ſubiecti: que cōmune ſubiectū eſt oīm ſenſibilium.hec erit quedam alia ratio communitatis eius: Preterea tercia ratio communitatis eius ē ꝙ ſenſus propriireferuntur ad ipſum vt ad vnum centrum omnium ſenſuum: vt dicit Auicēna. Cuꝫ ergo id qd̓ refertur ad plira non poſſit eſſe cuiuſlibꝫ ꝓpriuꝫ: eo ꝙ proprium eſt qd̓vni ſoli conueuit. hec videbitur tercia ratio eſſe ꝯmunitatis ſue.¶ LXXXIX.Que fuit neceſſitas ponere ſenſum cōmunēcit aūt Auicenna: ꝙ nihil cogit noſ ad ponenIdū ẜſum ꝯmuneꝫ: niſi quia nullius ꝓprius ẜſuadiſcernere pōt idem ⁊ diuerſum inter ſenſata ꝑcōpoſitionem ⁊ diuiſionem. Idcirco īter ſenſata ſenſuꝫcōmunem ponere: qui dicat album eſſe dulce: vel nō eſſedulce: et ita de alijs ſenſatis. Ꝙ aūt nullo ſenſu ꝓpriodiſcerni poſſit ſenſibiliū compoſitio vl̓ diuiſio ẜm affitmationem vel negatōem. ꝓbatur per rōnem in ſcd̓o libro de anima: cuiꝰ ſcꝫ rōnis hec eſt ſentētia. vno aliquodiſcernimus ⁊ ſentimꝰ: quia conueniūt ⁊ differūt albiet dulce. Ergo neceſſe eſt ꝙ hoc ſit aliqua vis anime.Cum aūt conueniētia et differentia illoꝝ ſentiatur cūpn̄tia materie: ẜm quod illa ſenſibilia ſunt: illd̓ iudiciuꝫnon erit fantaſie vel alicuiꝰ virtutis interioris que ſinep̄ſentia materie diſcernit: Sed qꝛ tactus diuerſa genera habet ſenſata. que etiam ſunt cauſe alioruꝫ ſenſatorūideo poſſet aliquis credere: ꝙ hoc etiā fierꝫ tactu. et ioprobat ꝙ non: quia ſic caro eſſet vltimum vt medium tagendi talia: ⁊ tunc nō ſentiremus alteritateꝫ talem niſitangentes: quod patꝫ eſſe falſuꝫ: qꝛ ponimus alteritateinter colorem ⁊ ſonū quoꝝ ſcꝫ neutꝝ tāgimus. Et dicithic caro vltimū ex ꝑte tangentis nō tangibilis: qͥa vbitangentis ⁊ tācti vltima ſunt ſimul: ibi vltimū tangenſē caro. Ex his aūt adhuc dicere poſſet aliqͥs ꝙ hoc iudicium non fierꝫ vno: ſed diuerſis ſenſibꝰ ſeꝑatis. Et probat ꝙ nō: quia tunc ſic fieret: ac ſi ego albu: tu vero dulce ſentires. Ex hoc neuter noſter ſciret alteritatē Et fudatur in hoc: ꝙ comparatōem ponēs inter aliqua iudicat de vtroqꝫ comꝑatoruꝫ quod comparat̉. Un̄ neceſſeeſt ꝙ vnum et idem dicat iudiciuꝫ hoc. Et qꝛ ſimile eſtin intellectu ſpeculatiuo de vero ⁊ falſo. Et in practico