LiberUiceſimuſſextus

quam non habet neruus. vt videtur Areſtotiles velle.Ad hoc aūt quod ꝓbat Areſtotiles carnē eſſe mediumdicimꝰ: ꝙ reuera maiorem habet medii rationem caroꝙͣ neruus. Sed non eſt mediū qd̓ prius immutetur tempore ſicut etiam ibidem dicitur ab ip̄o Areſtotile.¶ LXXXII.¶ Utrū dolor corꝑis ac delectatio ſit ſenſibilis ſecundum tactum.This itaqꝫ patꝫ ſolutio cuiuſdaꝫ queſtiōis ſcꝫde dolore qui ſentitur in ſolutōine continuitatis: et de ſenſu delectatōis ex aliquo tactu: ſicuteſt in coitu. Utrū iſta per ſe ſint tangibilia Nā ſi deturꝙ per aliud. hoc eſſꝫ. per calidum vel frigidū vel humidum vel ſiccum. quod patꝫ eſſe falſum Naꝫ ille qualitates in corꝑe ſentiūtur equaliter. Solutō vero cōtinuiſentitur in dolore non equaliter. Gicimꝰ ergo ꝙ tactuſnō ſentit talia ꝓut eſt actus complexiōati corporis: ſedprout eſt ꝑfectio corꝑis compoſiti in diſſimilibꝰ mēbriſſic enim ſentit dolorem in verberibus: et delectatōneꝫin amplexibus. Augmentatur aūt in coitu ſenſus delectationis: eo ꝙ ſemen ſubtiliſſime neruos tangit Itaqꝫpatet ꝙ ſenſus delectatōis inꝙͣtum eſt delectatio: et doloris inqͣtuꝫ dolor: nō eſt niſi in tactu: vt dicit Auicen.Cum enim viſus videt pulcrum delectatio nō generat̉in potentia viſiua que affixa eſt oculo: ſed potiꝰ in anīaapprehendēte pulcritudinē rei viſe. Et ſimil̓r eſt d̓ auditu et odoratu. Et ideo cetera ānimalia ab homīe nō ml̓tum ducuntur delectatōibus coloꝝ ⁊ ſonoruꝫ ⁊ odoꝝ.Guſtus aūt quādaꝫ habet d̓lectatōem: ſed nō eſt per ſeip̄ius delectatōis: ſed potiꝰ ſaporis. Tactus aūt ꝓpriūobiectum habet dolore ⁊ delectatōem in ſenſu: ⁊ ꝓpterhoc ip̄e ſolus per ſe delectatur ⁊ dolet. Alii aūt om̄s ꝑaccidenſ. hinc eſt etiā qd̓ dicit Areſto. in quarto ethicorum: ꝙ caſtitas non eſt ī guſtu inꝙͣtum iudiciū eſt ſaporum: ſed inqͣtum eſt qͥdam tactus. Delectatio autē cibinon ē obiectū guſtus: inꝙͣtum iudiciū eſt ſapoꝝ: ſed inꝙͣtū eſt qͥdā tactus. Inſtrum̄tū aūt tactꝰ iudex ē tāgibiliū diſſimiliū ſibi: ſicut mediuꝫ iudex eſt extremoꝝ excellentiuꝫ. Et illud inſtrumentū anteꝙͣ tāgat potentia eſtſicut tangibile: et cum tangit fit actu huiuſmodi.¶ Solutiones quarundam queſtionum circa¶ LXXXIII.tactus ſenſumX predictis etiā patet ſolutio p̄dictaruꝫ duaꝝqueſtionū q̄ ſolent fieri circa tactum: ſcꝫ cur homelioris eſt tactꝰ ceteris animalibꝰ. Et cur carnes molles in tactu bn̄ aꝑte ſunt mente ⁊ ingenio. Hōenī in complexiōe magis ad equalitateꝫ accedit: ideoqꝫminimas tangibiliū differentias ab equalitate recedētes ſubtiliſſime ſentit: eo ꝙ habent ꝯtrarietatem ad ſueꝯplexionis equalitatē. Simil̓r carnis mollicies equalitatem maiorem indicat complexiōis: et in nobiliori cōplexione nobilior eſt diſpoſitō mētis Ideoqꝫ molles corpore apti ſunt mente Et per hoc etiaꝫ patꝫ quarte queſtionis que fit a philoſophis ſolutio: ſcꝫ cur homo tactum habet certiorem ꝙͣ alios ſenſus. Cetera vero animalia econuerſo. In homine ſiqͥdem tota complexio corporis accedit maxīe ad equalitatē: ⁊ propter hoc impoſſibile eſt. vt partes ſui corꝑis omnino depurentur a natura elementi ſimplicis. cum ergo organa ſenſuū alioꝝſint d̓ natura ſimplicis elementi: in homine erūt nō omnino depurata: et ꝓpter hoc alios ẜſus habebit hebetiores ꝙͣ tactum. In altis vero animalibꝰ q̄ recedunt a tēꝑamento: ſed magis accedūt ad frigꝰ: conſequēs eſt vtmagis clarificentur in oculis. Et ſi magis accedūt adcalidum ſiccum ꝯſequens eſt: vt magis ſubtilietur eoꝝodoratus. Ulterius ex his patꝫ ſolutio quinte q̄ſtionisquare homo ſapientiſſimū eſt animaliū Bona enim diſpoſitio in tactu: bonā dicit diſpoſitōeꝫ ſimpliciter ⁊ in

toto: et inꝙͣtum corpus eſt organū anime. Sed bona diſpoſitio in organis alioꝝ ſenſuū: non dicit niſi bonaꝫ diſpoſitionē ẜm quid ⁊ in comꝑatōe ad vnaꝫ ꝑtem tantūanime. Preterea bonꝰ tactus ſubtiliter cognoſcit cauſas omniū ſenſibiliū: que ſunt qualitates ſenſibiles. ſedalij ẜſus nō agnoſcūt niſi vnū ẜſibile tm̄. LXXXIIII¶ De ſenſualitate.¶ Hugo vbi ſupraEnſualitas ea vis anime eſt: que corpꝰ vegeta⁊ ꝑ corꝑis ẜſus iſta exteriora ſentit ⁊ diſcernitSenſualitas ſenſus et ymaginatio tam corꝑiſꝙͣ anime dici poſſunt. Senſualitas corꝑis eſt q̄daꝫ visignea. Senſualitas ſenſus eſt animalitas. Senſualitaſanime eſt inferior vis eius: que ſecum trahens ſenſualitatem carnis velut famulaꝫ obedientem ſenſus: et imaginatioues facit: eaſqꝫ in archa memorie reponit.¶ Actor. Differ̄t aūt fantaſia ⁊ ſenſualitas: quia fantaſia eſt vis ẜm quam apparet aliqͥd eſſe bonuꝫ aut malūSenſualitas vero vis ſcd̓m quaꝫ ꝑcipitur eſſe bonumvt nunc: aut malum. Diuiditur aūt ꝓprie ratio contraſenſualitatem: intellectꝰ contra fantaſiam. Quidā etiādiuidūt ſenſualitatē ſicut ⁊ ratōeꝫ ī dias ꝑtes. ſcꝫ inferiorem: q̄ mouet ad illicita. Et ſuꝑioreꝫ q̄ ad licita ⁊ corpori neceſſaria. Prime motꝰ pena eſt ⁊ culpa. Secundevero ſi eſt moderatꝰ: nec culpa nec pena. Sed ſi immodratus eius ē ⁊ culpā et pena. Triplicitur aūt accipiturſeuſualitas: aliqn̄ pro vi ſenfitina inferiori quam vocatAreſtotiles ſenſum cōmunē: ſcꝫ virtutem quandam cuicreduntur omīa ſenſibilia: ⁊ diſcernit a ſingulis ſingl̓aAliquando enī pro vi motīa interiori: que intenditur īquinqꝫ ſenſus corꝑis ⁊ appetitꝰ. Aliquādo etiā pro inferiori ꝑte rōnis: que circa ſenſualia negociatur..LXXXV.De viribꝰ aīe ſenſibilis interiꝰ app̄henſiuis¶ Auicenna vbi sͣIrium aūt ſenſibilium intus apprehēdentiuꝫquedā apprehēdūt formas ſenſibiliū reꝝ: vt ſenſus interior poſt exteriorē. Primo eniꝫ ſenſusexterior apprehendit formā: ⁊ poſtea reddit eam interori. Sicut ouis apprehendit formā lupi: id ē figuraꝫ ⁊colorem: ſed hoc primo exteriori ſenſu: deinde interioriQuedam aūt apprehendūt intentōes. ſcꝫ vt eſtimatīa⁊ memoratīa. Ꝙ enī occulte vires abſqꝫ ſenſu app̄hēdunt hic vocatur intentō: ſicut ouis ex viſionē lupi app̄hendit intentōem inimici ſiue inimcicie ex quā acciditvt eū paueſcat: ⁊ ab eo fugiat: licꝫ hoc nō app̄henderitſenſus vllo modo. Et talis intentō alias d̓r cognitō elicitatiua. Iteꝝ quedam apprehēdunt ⁊ oꝑantur ſimul.quedam vero nō oꝑantur: App̄hendere oꝑando eſt d̓ actionibꝰ alicuiꝰ viriū interioꝝ aliquas formarū ⁊ intētionum comp̄henſarū cum alijs componere: ⁊ aliquasab aliquibꝰ ſeparare. App̄hendere aut non oꝑando eſtcum forma vel intētō dſcribitur in vicium: ita vt in eanō poſſit aliqͥd agere vllo modo. Item q̄dā app̄hendūtprīcipaliter: cū ſcꝫ forma acquiritur aliquo modo ad inquiſitōnes: que accidit rei ꝑ ſe Quedam vero ſecundario cum vicꝫ app̄henſio vl̓ acquitō rei eſt ex alio qd̓ eaꝫinduxit ¶ Iohannes de rupella. Uirium intrinſecusapp̄henſibiliū quedam app̄hendūt ſenſibiles formasſicut ſenſus cōmunis ⁊ ymaginatō vel ymaginatiua.Quedam intentōes ſenſibiliū: vt eſtimatiua ⁊ memoratiua. Item harum ⁊ illaꝝ quedam app̄hendūt ⁊ operātur: vt ſenſus ꝯmunis: excogitatiua: eſtimatīa. Quedāapp̄hendunt ⁊ nō operātur: vt imaginatio ⁊ memoratiua. Itē quedā app̄hendūt pͥncipal̓r: q̄dam ſecundario.In app̄henſione formaꝝ ſenſibiliū prīcipal̓r app̄hēditẜſus ꝯmuniſ cū ẜſibꝰ exterioribꝰ Scd̓ario vero virtusymaginatōis ⁊ virtus imaginatīa. Simil̓r in app̄hēſione ſenſibilium intentōnum principaliter app̄hendūtvirtꝰ eſtimatiua ſiue memoria.