LiberUiceſimuſſextus

in tercto ethicoꝝ. Et ſcd̓m hoc neruꝰ guſtatiuus principiatur a cerebro: et expanditur in lingua ⁊ palato: ⁊ ſicnō habꝫ inſtrum̄tum circa cor: Alio mō ẜm ꝙ eſt ſenſꝰalimēti: et ſenſꝰ cōmixti ex calido frigido hūido ⁊ ſicco.Et quo ad hoc habꝫ inſtrunētum ſuuꝫ circa cor. Et perom̄eꝫ eundem modū diſtinguimꝰ in tactu: ſcꝫ ẜm quodiudicium eſt tangibiliū: vel ẜm quod ip̄m tāgens nutritur tangibilibꝰ Sꝫ d̓ tactu infra dicetur. Ad hoc auteꝫquod obiicitur in ꝯtrarium: reſpondeo ẜm AuicēnamQm̄ in veritate eſt q̄dam p̄paratio ad digeſtionē nutrimenti in epate: vt dicit Galieuꝰ: ⁊ Areſtotiles non contradicit. Sed illa preparatō non pōt facere: vt illa materia poſſit eſſe cibus: an̄qͣ recipiat formā a calore cordiſquia ſicut cor formale pͥncipiuꝫ ē ⁊ effectiuū vite ī om̄ibus mēbris: ita eſt formale principiū nutrim̄ti. Sed tn̄in ſtomacho quedā eſt p̄paratio. ad hoc ꝙ ſeꝑatur ſuccoſitas ꝑtiſanaria ad impuro eiiciendo: qꝛ ſuccoſitas ꝑvenas quaſdam: que miſerayce dicūtur: attrahitur adepar: et ibi accipit p̄parationē vlteriorē. Completiuamaūt formā ſibi accipit a calore cordis: et quo ad hoc tactus ⁊ guſtus dicūtur habere inſtrum̄ta ſua circa cor.¶ .LXXVI.¶ De diffinitionibꝰ tactus ¶ Auicenna.Actus eſt vis ordinata in neruis cutis totiuscorꝑis ⁊ eius carnibꝰ. ad apprehendendū id qd̓tangit illud et afficit contrarietate ꝑmutāte cōplexioneꝫ ⁊ affectionē compoſitōis. ¶ Algazel. Senſꝰtactus eſt vis diffuſa ꝑ omnē carnem et cutē: per quaꝫapprehēditur calor ⁊ frigiditas. humiditas ⁊ ſiccitas:duricies: ac mollicies: aſperitas ⁊ lenitas: grauitaſ ⁊ leuitas. ¶ Iohannes damaſcenꝰ. Tactus eſt ſenſus qͥfit miſſis a cerebro neruis ad totū corpꝰ. Unde tactusfit a toto corpore: p̄ter oſſa et neruos ⁊ vngues ⁊ cornua ⁊ pilos: et alia q̄dam talia ¶ Albertus. Predictadiffinitio Auicēne videtur falſa ꝑ hoc. qd̓ tangit Areſtotiles in ſecundo libro de aīa. ꝙ ſicut anima ſenſibilisperfectō eſt totiuſ corꝑis ſentientis: ita ꝑtes eiꝰ ſunt ꝑtium ꝑfectōes. Cum enī tactus ſit pars anīe ſenſibilisẜm hoc erit ꝑfectio partis corꝑis: ⁊ ita nō erit vis ordinata in neruis cutis totiꝰ corꝑis: ⁊ in omnibꝰ carnibꝰcorꝑis ſentientis. Aliter aūt ē contrario videtur tactuſnon tm̄ in neruis ⁊ carnibus: ſed etiā in alioꝝ ſenſuumorganis ordinatꝰ: qͥa fundamētum eſt ad omnes ẜſus.Nos aūt dicimꝰ: ꝙ tactus habet duo de ſui rōne: vnuꝫſcꝫ qd̓ eſt tangibiliū iudiciuꝫ: ⁊ ſic eſt potentia ⁊ ꝑs ſenſibilis anime. Alteꝝ vero eſſe ac ꝑfectio a qua ſumiturſermo diffinitiuꝰ anīe ſenſibilis: et ſic nō eſt pars eius:ſed eſt id quod cōſtituit ip̄aꝫ ⁊ facit eſſe ẜſibileꝫ animāEt hoc patꝫ duplici rōne: vna eſt neceſſaria: ſcꝫ ꝙ poſito tactu ponitur anīal. ⁊ econtrario deſtruitur tactu deſtructo. Non ſic aūt in alijs ſenſibus niſi tm̄ in guſtu:ſcd̓m quod eſt qͥdam tactus. Cum ergo: vt dicit Auicēna: ꝓpter ſenſum anīal fit aīal. tactꝰ erit ſenſus: propt̓quē anīal eſt anīal. Cunqꝫ ſenſibile diffinitiuuꝫ ſit aīal̓tactuſ erit ille ſenſus a quo eſt ſenſibile qd̓ aīal diffinitEt hoc eſt qd̓ dicit Areſtotiles ī ſcd̓o de anīa: viuere ꝓpter hoc principiū. ſcꝫ vegetabile ineſt viuentibꝰ. id eſtplantis. Animal aūt viuere eſt ꝓpter primuꝫ ſenſibile.Senſuū aūt primo ineſt omnibꝰ tactus. Alia ratio eſtper ſimilitudinē: ſicut enī in partibus anime vegetabil̓generatiua eſt a qua ſumitur eiꝰ diffinitio: ⁊ eſt ipſiusꝑfectio: eo ꝙ vnūquodqꝫ dicimꝰ ꝑfectum: duꝫ facere p̄tex ſe tale alteꝝ quale eſt ip̄m. ſic etiā in ꝑtibus animeſenſibilis tactus eſt eſſe ac ꝑfectio eiꝰ ẜm genus ſuum:eo ꝙ animal ꝑfectam anīalis naturam habere dicitur:cū habꝫ tangendi ſenſum. Cum itaqꝫ tactus ſit ꝑfectōtotius animal̓: oportet ip̄m eſſe non tm̄ in organo vnoſed in omnibꝰ ꝑtibus corꝑis: ⁊ hoc ẜm aliquem moduꝫqꝛ fundamētum eſt alioꝝ ſenſuum Si aūt queritur: que

ſit dr̄ia complexiōis ⁊ ꝯpoſitōis que ponūtur in diffinitione tactus. Dicendum eſt ẜm Auicennaꝫ: ꝙ ꝯplexiorefertur ad complexionē membroꝝ ſimiliū. ſcꝫ carniſ ⁊oſſis ac nerui et vene ⁊ taliuꝫ. Compoſitio aūt referturad compaginatōem membroꝝ diſſimiliū: vt manuū: pedum et talium. Et ſic patet ꝙ compoſitio ſuper complexionem addit. ⁊cͣ.¶ Ꝙ factus non ſit plures ſenſus ſed vnus.LXXVII.X hoc aūt qd̓ probat Areſtotiles in ſecundolibro de aīa: non eſſe ſenſus p̄ter quinqꝫ: conſtat¶ tactum vnicū ſenſum: ⁊ non plures eſſe. Cōtraquod tn̄ videntur eſſe rōnes in eodem libro ab ipſo poſite: Quaꝝ prima eſt hec. Omnis ſenſus videtur eſſe cōtrarietatis vniꝰ: vt viſus albi ⁊ nigri. Auditus grauiſſoni et acuti. Guſtꝰ dulcis et amari. At in eo quod pōttangi multe ꝯtrarietates inſunt: ſcꝫ calidum frigiduꝫ ⁊hūidum ſcꝫ ⁊ ſiccum: duꝝ ⁊ molle: ⁊ hmōi. Ergo tactꝰnon eſt vnꝰ ſenſus Si forte dicatur: ꝙ in alijs ſenſibusmulte ſunt contrarietates: vt in voce nō ſolum acuitaset grauitas. ſed ⁊ magnitudo ⁊ ꝑuitas ⁊ aſꝑitas vocisEt in viſu ſimil̓r nō ſolum albū ⁊ nigꝝ: ſed etiā claruꝫet obſcuꝝ. Oſtendit Areſto. ꝙ omnes ille ꝯtrarietatesque ſunt in auditu ⁊ viſu reducūtur ad vnum ſubiectuꝫquod eſt genꝰ proxīm et in auditu ad vocem: ⁊ ī viſu adcolorem. Et ꝓpter vnitatem generis illius: dicitur viſꝰvnus ⁊ auditus vnꝰ. In tactu vero cōtrarietates reduci non poſſunt ad vnum proxīm genus. Ideoqꝫ tactuserunt plures. ¶ Item Auicenna. Multe inquit tangēdi virtutes eē videntur: quaꝝ vnaquēqꝫ ꝯtrarioꝝ vniappropriatur. Noſ itaqꝫ dicimus: ꝙ in rōne duplici eſttactus: vicꝫ in rōne potentie et ꝑtis: ⁊ ẜm quod iudiciūtangibilium eſt. Et in rōne forme animal̓ ẜm quod aīaleſt Propt̓ hͦ ip̄e ſolꝰ inter ſenſus plurium cōtrarietatūeſt: cum tn̄ ſit vnus ſenſus ẜm quod forma eſt. Sicut eīgeneratiua in plantis: q̄ ꝑfectio vegetabilium eſt: noneſt in vna parte corꝑis plante: ſed determinat totū: ſic̄eſt forma totius exiſtens ī radice: ſtipite: ramis: ⁊ virgꝭnec eſt ſecunduꝫ vnum modum: ſed potiꝰ ſcd̓m multos.generans folia: ramos: virgas: fructus: ſemina ⁊ plantas: ſic tactus qui forma perfectīa eſt anīalis ⁊ nō ē ꝑsniſi per comꝑationeꝫ ad opera ſpecialia: ſicut etiam eſtpars generatīa vegetabil̓. Non eſt ergo tactus in vnaparte corꝑis anīalis: ſed in omnibꝰ ẜm aliquem modūvt infra dicetur. nec eſt vno mō: ſed plurium cōtrarietatum apprehenſiuꝰ. ſcꝫ omniū illaꝝ q̄ determīant ip̄mcorpus. ſcꝫ quod eſt organū tactus. Dicimꝰ ergo: ꝙ tactus eſt ſenſus vnꝰ ẜm quod eſt forma. Eſt tam̄ pluriūꝯtrarietatuꝫ ſcd̓m opera ſpecialia. Nec eſt ſimile de tactu et alijs ſenſibꝰ. Unde non ſeqͥtur ſi alij ſunt ꝯtrarietis vnius ī genere: ꝙ ⁊ tactus debeat vniꝰ eſſe Ad verbum Auicenne reſpondemꝰ: ꝙ reuera plures virtutespaſſiue videtur eſſe tactus: ſed eius paſſio reducitur adpaſſionem organi ſui: qd̓ eſt corpus animatū. ⁊ tunc illud virtute qͥdem eſt plura: ſed actu vnum. Sicut om̄emixtū eſt potentia plura: et actu vnum. ¶ LXXVIII.De proprietatibus eius¶ Areſtotiles in libro d̓ anima.Actus qͥdem ex ſenſibus primo ineſt omnibuſCaīalibꝰ: ⁊ ſicut vegetatīm a tactu ⁊ ab omni ſēſu ſeꝑari poteſt: ſic et tactuſ ab alijs ſenſibꝰ. vnus qͥdeꝫſenſus vnius ꝯtrarietatis eſſe videtur: vt viſus albi etnigri. Audituſ grauis ⁊ acuti. Guſtus quoqꝫ dulcis ⁊amari: In eo vero qd̓ tangi pōt: ml̓te ſunt ꝯtrarietatesvt calidū et frigidū: ſiccum et hūidum: molle et durumet hmōi. Omnia vero q̄ tangi poſſunt ſentit linguā ẜmeandem ꝑtem ⁊ etiam hūorem. Itaqꝫ ſenſus alimēti tactus eſt. ſiccis enī ⁊ humidis: calidis et frigidis alunt̉omnia viuentia: Horum autē ſenſus tactus eſt ſcilicꝫper ſe: ſed alioꝝ ſenſibiliū ꝑ accn̄s. Nihil enī in alim̄tū