LiberUiceſimuſſextus

aūt eorum quiſqꝫ ꝑuenit ad foramen dilatatur: et foramen operit. ⁊ hoc operim̄tum precipuum eſt auditꝰ organum: eiuſqꝫ eadem eſt vis in auditu: que eſt criſtallīetunice in viſu. Huiꝰ opertm̄ti natura aerea eſt Auditꝰitaqꝫ fit: cū in aere ſonus intonuerit. iſqꝫ percuſſus aervſqꝫ ad aures ꝑuenerit: vl̓ ad foramen auditꝰ: ſicut vndarum motus ab alijs locis ad alia ꝑuenit: ꝙͣdiu earūeſt moueri. Itaqꝫ commota aliqua aeris parte mouethec aliam: qua mouētur et alia cōtigua: donec ad auresvenerit: ⁊ aurium foramina. Ingreditur ergo locuꝫ vieſimilem vſqꝫ ad oꝑimentū: quo foramen ab interioribꝰoperitur: ip̄mqꝫ operim̄tum in aeris ſonoris naturā alterat: cuꝫ ſit auditꝰ aeris natura nat̉e ſonori ꝯfiguratafacileqꝫ in aliā alteratur. et eius alteratōis ſenſus perduos neruos qui ad foramīa veniūt: ad menteꝫ ꝑuenitSicqꝫ vocis ⁊ ſoni naturam mens ſentit. .LIII.¶ De ꝯcauitate ac mobilitate auriū ¶ AlbertꝰUris concauitas eſt longa ꝓpter tria. Una cāſumitur ex parte teneritatis medulle cerebri. qꝛſi eſſet breuis ſubintrarꝫ frigus ad cerebꝝ ⁊ interficerentur anīalia Alia vero ex ꝑte nerui audibilisqui propter hoc ꝙ oritur ab interiori cella q̄ medulloſaeſt in ſuo initio eſt mollis. Unde qꝛ molle non eſt aptuꝫtenere cōmotōes ac ſonos. ideo neceſſe fuit ip̄m ꝓlōgari. vt induraretur ex coniūctione ſui ad os petroſum: ⁊ex ꝓlongatōe in foramine tortuoſo. Tercia ex ꝑte ſoni:quia ſonꝰ ex ml̓tis repercuſſiōibus ac circumuolutōibꝰſaluatur: vt magis poſſit ꝑ auditū deprehendi: ſicut patet in ſono facto in cōcauo: vt in campana ⁊ fiſtula. Siaūt queritur: cur homo nō habet aures prominentes acmobiles ſicut anīalia cetera. Reſpondemꝰ: ꝙ in anīalibus habentibꝰ rotundū caput vie ſenſuū ab organis adanteriorem cellā ꝓpinque ſunt. Et propter īmutatōesſenſuū defacili veniūt ad ſenſum ꝯmunem et fantaſiamſicut eſt in auibꝰ ⁊ in homīe ⁊ in ſymea. Et ideo nō fuitneceſſe: vt mouerentur aures eoꝝ. Sed in animalibuscum longis capitibꝰ aures ſunt retro in capite. ⁊ difficilis eſt reflexꝰ a retro in ante ad locum ſenſus ꝯmuniset fantaſie. Et propter hoc oportuit: ꝙ aures haberentmobiles ⁊ ml̓tu prominentes: vt ex mobilitate poſſenteas dirigere in omnē partem vn̄ veniret ſonꝰ: ⁊ ex prominentia multū caperent de ſoni cōmotiōe. Quādoqꝫtamen ꝯtingit ꝑ accn̄s: ꝙ qͥdam homīes mouent aureſqꝛ nerui motiui qui ſunt ī muſcl̓is maxillaribꝰ ꝑtingūtad radices auris in ipſis: ſicut ⁊ qͥdaꝫ mouent ſuꝑiorēpartem capitis. Ex hoc ꝙ nerui qͥ ſūt in muſculis frontis pertingūt in ipſis vſqꝫ ad pellem crinoſam: que eſtuper caput.ſ.IIIII.De obiecto eiuſdem quod eſt ſonusAlgazel in ſua phīſicaUditus fit per ſonū qui ꝓuenit ad aerem intuſquieſcētem intra concauitateꝫ auris: ⁊ impͥmitneruū expanſum in concanitatis profunditate.quemadmodū corium extenditur in tympano. ¶ Augꝭ.de ordi ne libro ſcd̓o. Ad iudiciū ergo auriū nihil aliudꝑtinet niſi ſonꝰ: qͥ triplex eſt: ſcꝫ aut in voce animantis:aut flatu in organis: aut pulſu. ¶ Areſtotiles ī ſecūdode anīa. Sonus ē motꝰ aeris. Et q̄dam ſunt que ſonuꝫhabent vt es: ⁊ q̄cunqꝫ plana ac lenia ſunt ⁊ concaua.Nam cōcaua ex reꝑcuſſione ml̓tos faciūt ictus poſt primum ī potentiā exire quod motū eſt. q̄dam vero non dicimꝰ habere ſonum vt ſpongiā pilos et lanam. quia ſcꝫmollia ſunt. Item q̄dam ſunt que hn̄t ſonū in actu: q̄dāin potentia. Sonꝰ in actu ſꝑ fit per aliqͥd: ⁊ apud aliqͥd:et in aliquo. que ſcꝫ tria ſunt percutiens: ꝑcuſſum ⁊ medium. id ē aer vl̓ aqua. Auditur enī in aere vl̓ in aqua.ſed in aqua minꝰ. Uacuum enī recte dicitur ꝓpriū audiendi: videtur aūt eſſe vacuū aer. Auditus itaqꝫ cōna

turalis eſt aeri. Et ſicut colores ſine lumīe nō videnturita gͣue ⁊ acutū ſine ſono non ſentiūtur. Et hec dicūturꝑ tranſſumptōem ex rebꝰ ẜſibilibꝰ. Acutū enim mouetſenſum in modico tempore ml̓tum. Graue aūt in longotempore paꝝ.De ſoni diffinitione Algazel vbi ſupra.LV.Onus eſt qd̓daꝫ quod fit̉ in aere propter īnundationem accidentē aeri ex motu fortiſſimo ꝓueniente ex vehemēti aliquoꝝ inter ſe ꝑcuſſiōevel ſeꝑatione. ¶ Albertus. Dicimus ergo ꝙ ſonuseſt qualitas ſenſibilis ꝓuenienſ ex motu fractīo aeris ⁊ens cum illo. Ex fractōe dico: qꝛ non ex qͦlibꝫ aeris motu fit ſonꝰ: ſed ex motu frangente aereꝫ anteꝙͣ diuiſibil̓ſit per naturā. Dico etiā ens cū illo: qꝛ ſonus non habꝫeſſe niſi ꝙͣdiu durat motꝰ ille. Ueꝝ quia motus debilehabet eſſe ꝓpter duo. ſcꝫ qꝛ ip̄e eſt actus exiſtens in potentia: ⁊ tale eſſe non eſt niſi ſcd̓m quid. Et iteꝝ qꝛ ſic ēſucceſſiuū ꝙ non ꝑmanens: de ip̄o nichil eſt accipere nęqꝫ ẜm eſſe: neqꝫ ſcd̓m ſubſtātiā In hoc enī differt a tꝑequia temporis eſt acciꝑe permanens ſecundū ſubſtātiālicꝫ non ẜm eſſe: ſicut eſt probatū in tractatu de temꝑe.Cum ergo ſonꝰ cauſetur a cauſa debili eſſe. ſcꝫ motusfractiui: etiā taliter cum ipſo temꝑe adhuc d̓biliꝰ habꝫeſſe: ꝓpter hoc non inuenitur ab autoribꝰ determinatūexp̄ſſe quid ſit ſonuſ: ſed modo ſupͣdicto diffiniri poteſtſcd̓m naturā eius. Per illam enī diffinitōeꝫ tangūturcauſa eius materia ⁊ forma ⁊ finis ac ꝑmanentia. Nāformā et finis tangitur per hoc ꝙ dicitur qͣlitas ẜſibil̓ſcꝫ ſenſu auditꝰ. Per hoc aūt ꝙ dicitur ex motu fractīoaeris ꝓueniēs: tangitur efficiens ⁊ etiā materiā. Deniqꝫ per hoc ꝙ additur ens cum illo tangitur permanentia eius in eſſe.¶ LVI.¶ De voce.Um aūt dicit Areſtotiles in ſcd̓o libro de aīa.ꝙ in voce oportꝫ eē aīatū verberans cū ymaginatōe aliqua. Scienduꝫ eſt ꝙ animalia quecūqꝫ per pulmonē attrahūt aerem: hn̄t ⁊ arteriam notatiuam: et ymaginatōem ⁊ nō alia. ⁊ vox eoꝝ eſt ymagīationis ſignū. At vero duplex ē ſignuꝫ: ſcꝫ formatū ſiuediſtinctum: et confuſum. Diſtinctum aūt vocis ſignumnō eſt a natura ſed a placito ⁊ inſtitutōe: nec eſt niſi inanimalibꝰ illis in quibus dominatur ymaginatō ſuperinſtinctum nature: ita ꝙ poteſt et ip̄m imitari: ⁊ ab ip̄oabſtinere: ſicut eſt in homīe. In ceteris aūt aīalibꝰ in qͦbus ymaginatio cauſatur ab inſtinctu nature: et eumper omnia ſeqͥtur: cuius ſignuꝫ eſt: quia nec faciunt cōſilia: nec inquiſitōes opeꝝ ſuoꝝ. In illis etiā ſignuꝫ eſtymaginatōis: ſed tm̄ per naturā ⁊ non ab inſtitutōne.Et qꝛ nat̉a eadē eſt in omnibꝰ Ideo ſue voces manſer̄tindiſtincte. nec vnum animal ꝑcipit ex alteriꝰ voce: niſideſideriū eius in ꝯmuni ſcꝫ indigentiam cibi: ac deſiderium coitus: ⁊ nocumētum leſionis: ⁊ vocatōeꝫ ſociētatis. In his aūt deſideriis aliquo modo variant vocesſuas. Ꝙ aūt in libro ſuo de aīalibus probat Auicen.ꝙ apes conſtruunt caſas: ⁊ aues nidos: non ad ymaginatōnē: ſꝫ ad inſtinctū nature: nō intendit ab huiuſmōianimalibꝰ imaginatōem excludere: ſꝫ hoc tm̄ ſignificare: ꝙ ſcꝫ imagīatio eoꝝ īſtinctui nature n̄ dn̄atur quinpotius ab ipſa regitur vel agitur. ⁊cͣ. ¶ LVII.¶ De vocis ſignificationeOrro ſignificatiuus ſermo dupliceꝫ habꝫ comparationem: vnā ſcꝫ ad rem ſignatā que eſt exͣaīaꝫ: aliā vero ad illā q̄ eſt in ītellectu vl̓ ymaginatione ſpeciem. Unde Areſtotiles. Sunt inquit ea q̄ſunt in voce: eaꝝ que ſunt in anīa paſſionū notē. Scd̓mprimā ꝯparationem cauſa eius ſignificatōis eſt voluntas inſtituentis: vt enī dicit Auguſtinꝰ qn̄ non profertur tunc eſt in potentia: ⁊ ſtatim qn̄ profertur actu rem