UiceſimuſſextusLiber

non vnitur. Et ideo ẜſus cōmunis qui componit ⁊ diuidit ſenſata propria: tunc iudicat ⁊ apprehēdit eam ſicutduo ſenſata eiuſdem ſenſus. Huius aūt ſignuꝫ eſt: ꝙ ſivnus oculus comprimatur: ⁊ alter claudatur: ex p̄ſſionevnius tm̄ oculi non apparebit vnū duo. Secunda cauſaeſt ex reflexū ſpūs ad intꝰ ⁊ extra Cum enī currat interſenſum cōmunem ⁊ ſenſum particulareꝫ accipiendo abvno et dando alteri: ⁊ ſit velociſſimꝰ ſicut ꝑ app̄hēſiōisvelocitatem pōt ꝓbari. Accipiens formā in oculo exundantem ad ſenſum cōmunē: refluit forma ad ꝑtem aliaꝫanteꝙͣ ſpūs egrediatur plene ab oculo. Et tunc apparꝫin vna ꝑte ſpūs ⁊ in alia: et iudicantur duo. Et hoc maxime contingit in quibꝰ dam egris ebriis ⁊ infirmis: inqͥbus vapor et ventoſitas eleuata impellit ſpūm viſiuūſicut ventus aquam. Un̄ talibus frequenter ꝓminentoculi ventoſitate vel vapore eos extra loca ſua p̄menteSignum aūt huius eſt: qꝛ videmꝰ ſole apparēte ī aqua⁊ vento aqua mouente: formā ſolis ī aqua fieri pluribꝰlocis: ⁊ ſic incedere formā ꝙ vna continuetur ad aliamTercia cauſa eſt ex fluxū ſpūs ſcd̓m latum ꝑ amplitudinem nerui: vel etia ꝙ neruus eſt celle ymaginatiue ⁊ ſēſus cōmunis: tūc enī apparꝫ res viſa in duobus locis:eo ꝙ in vno ſitu app̄henditur anteꝙͣ vnaꝫ partem ſpūsperfecte relinquat. Sicut patꝫ in virgula circūducta:que videtur facere circl̓m ſenſu ꝑticulari accipiente exitremitatem eius hic et ibi: ⁊ ſenſu cōmuni continuanteilla loca ꝑ circumuolutōem ſpūs ad formā apprehenſaꝫHac de cauſa etiā forma ſcꝫ motus qn̄qꝫ infigitur intra ſpiritum ſenſus cōmunis ymaginatiue: ꝙ aliqͥs ſtāſiuxta aquā videtur ſibi moueri: ⁊ cadit. Et hac d̓ cauſaetiā poſt nauigatōeꝫ videt̉ nob̓ moueri terra lōgo tēꝑepoſtꝙͣ venimꝰ ad portum quia forma manet in ſpiritu:et ſpūs vndat ſe ẜm motum forme ad latitudinem celleanterioris capitis. Quarta cauſa eſt ip̄a cōpoſitō ocl̓i:ſicut enī ſupͣ probatum eſt: compoſitio ſua eſt in hūidoaquoſo ẜuabili forme apprehēſiue. Habet aūt tunicasquarum q̄dam hn̄t foramen ad anterius: ſicut vuea. Etideo qn̄ imprimitur oculꝰ extumeſcit humor criſtallinꝰet diuaricatur forma: ⁊ videntur duo vl̓ tres qn̄qꝫ.L .L.¶ De diffinitione auditus ¶ AuicennaUdituſ ē vis ordinata in neruo expanſo in ſuꝑficie nerui optici ad app̄hendendū formaꝫ eiuſquod ſibi euenit ex ꝯmotōe aeris que contīgitint̉ ꝑcutiēs ⁊ ꝑcuſſum reſiſtens conſtrictōe coacta: ex qͣprouenit ſonus: ⁊ ꝑuenit eiꝰ cōmotio ad aerē collectiuūquietum: qui eſt in concauitate nerui poſtici mouēſ illūad inſtar ſui motus: ⁊ cōmotiones illiꝰ motus tanguntneruum ¶ Albertꝰ. Neruus poſticus qui eſt neruꝰ audibilis: vt dicit Auicenna in libro de aīalibꝰ: reuera abanteriori ꝑte medulle cerebri naſcitur: ⁊ vadit ad telamauricularem que tympanū dicitur: ⁊ in ea diſpergitur.Et qm̄ eius ramus in duo diuiditur: maior illius ramipars in auris tympano diffundit̉: minorqꝫ pars exitper foramē oſſis petroſi: quod foramē cecū dicitur: Un̄ꝙ dicit Auicenna. In ſuꝑficie nerui optici: qui eſt neruus viſibiliſ: eſſe neruum poſticum. hoc eſt: quia tangiteum in origine neruoꝝ ſēſibiliū: non qꝛ cum illo ſit ideꝫſic etiā dicimus in loco capitis vbi occurrūt omnes nerni ſenſitiui eſſe ſenſus ꝯmunis organū: qm̄ aliter nō cōgnoſceret ſenſus cōmunis ſenſibilia omniū ẜſuum ꝑtilarium. Itāqꝫ ẜm dicta naturaliū: neruus poſticꝰ īmutatur ẜm ſonū ex aere ꝑcuciente ac ſonante ꝑ hunc modum. Aer extrinſecus fractiuo motu ſonās aerem connaturalem in aure ꝑcutit: ⁊ ille quoqꝫ efficitur ꝑcuſſusac ſonans ad ſimilitudinē exterioris. Neruus aūt audibilis expāſus in tympano auris ab aere qͥdem percuſſotangitur: ſed non de neceſſitate niſi ẜm ſonum immutatur. ⁊ hoc ideo qꝛ ſenſus recipit ſpecies ſine materia.

Unde cum ſoni materia ſit aer ꝑcuſſus: ſine aere ꝑcuſſaſonum accipit auditus. Quia tn̄ aer percuſſus non altrat neruū niſi agat: nec agit niſi tāgat̉: neceſſe ē vt neruum tangat. Sonꝰ itaqꝫ ẜm eſſe ſuū qd̓ habet in materia: eſt in aere: et alterat aerē. At vero ẜm quod conſid̓ratur vt ſpecies ſenſibilis eſt in ẜſu. Si aūt obiicitur ꝙeſſe ſoni non eſt niſi cū motu fractiuo aeris. Reſpondemus ꝙ veꝝ eſt hoc de eſſe ſoni quod habet in materia:et nō de eſſe quod habꝫ de ſenſu: vt ſpecies ſenſibilis.Ex his patꝫ: vn̄ contingat ꝙ nos ꝑcipimꝰ ſonum: ⁊ nōaeris motum: quia ſcꝫ licet in aere duo ſunt ſcꝫ ſonus ⁊motus: non tn̄ de neceſſitatete ſenſibilem neruū alteratniſi ſcd̓m alteꝝ. id eſt ẜm ſonum.¶ CTur auditus dicitur ſecundus ſenſus.¶ Aręſtotiles in librode ſenſu et ſenſatoEnſuuꝫ qͥdem ad noticiam melior eſt viſus ẜmſe: qꝛ multas ⁊ ml̓timodas ānūciat differētiasOmnia nanqꝫ corꝑa colorem ꝑticipant. Diſcēti aūt auditus multū confert ad ſapientiam ẜm accn̄sSermo enī audibilis exiſtens cauſa eſt diſciplīe nō ẜmſe ſed ẜm accn̄s: ex nominibꝰ enī conſtat. Nominū autēvnūquodqꝫ ſimbolum eſt: quare ſapientiores a natiuitate ſunt ceci priuatis ab vtroqꝫ ſenſu mutis et ſurdis.¶ Albertus. Auditus itaqꝫ dicitur ſecundꝰ ſenſus excauſis tribus. Una tangitur in libro de ſenſu ⁊ ẜſato:quia ſcꝫ ad noticiā melior eſt viſus: eo ꝙ ml̓tas oſtenditrerum differentias. ꝑ viſum enī deprehendūtur om̄iacorꝑalia: qm̄ omnia vl̓ habent colorē: vel lucem: vl̓ ſuntdyaphana q̄ omnia ſunt viſus obiecta. Auditus auteꝫſtrepitus. id eſt ſoni oſtendit differentias ⁊ cōfert diſcipline non ẜm ſe: ſed ſcd̓m accn̄s: ex nominibꝰ enī cōſtatCum ergo viſus ad ſapientiā conferat ẜm ſe: quia ſcꝫoſtendit reꝝ ſil̓itudines ſcd̓m ſe. Auditꝰ aūt per accn̄squia oſtendit eas non ẜm ſe: ſed in ſignis. id eſt noībus.Recte primꝰ ſenſus inter diſciplinabiles dicitur viſuset ſecūdꝰ auditus Quia vero nomīa que percipiūtur ꝑauditū ſigna ſunt omniū ſcꝫ viſibiliū: odorabiliū: guſtabilium: tangibiliū: ⁊ ipſoꝝ etiam audibiliū: atqꝫ intelligibilium. Ideo ꝑ auditū accipitur doctrinabiliter prudentia de omnibꝰ. Per viſum aūt non de omnibꝰ. Id̓oqꝫ ceci a natiuitate hn̄tes auditū prudētiores ſunt ſurdis ⁊ mutis a natiuitate: habētibꝰ tn̄ viſum. Scd̓a cauſa eſt qꝛ poſt viſum habet ſituꝫ in homīe qui omnibusanīalibus dignior eſt. Tercia eſt qꝛ de quinqꝫ ſenſibusduo ſunt ad ſalutem animal̓ neceſſarii. ſcꝫ guſtꝰ ⁊ tactꝰ.Duo vero ad diſciplinā. ſcꝫ viſus et auditꝰ. Terciꝰ aūtcōmunicat cum vtriſqꝫ. ſcꝫ odoratꝰ. Sunt aūt due cauſe cur auditus non eſt in facie: vna eſt qꝛ ſenſus alij magis neceſſarii obtinuer̄t locuꝫ faciei: ita ꝙ congrue nōpotuit auditꝰ in facie locari. hec eſt ratō Auicēne Aliavero fortaſſe melior eſt: ꝙ audituſ eſt ſenſus animalis ꝑfecti ac moti ẜm motū ꝓceſſiuū. qui ſcꝫ motꝰ proceſſiuꝰomnis anīalis vt plus in ante eſt. Id̓oqꝫ natura nequaꝙͣ anīalia rotundauit vl̓ acuit ante: vt facilius aereꝫ d̓ſuiderent: ꝑ quem motus habet eſſe. At vero ſi foramſaauditꝰ eſſent ante in facie: in motu ꝓceſſiuo continua fieret aeris inundatio in auditꝰ foramīe: cuiꝰ ſcꝫ inundationis ſonꝰ confūderet auditū: aut deſtrueret cerebꝝ.Ideoqꝫ natura ordinauit auditꝰ organū a latere: vt̓ retro in capitis ſūmitate: vt ad ip̄m non perueniat aer ſimotu ꝓceſſiuo: niſi priꝰ diuiſus a facie. ¶ NI.¶ De organo auditusEruꝰ aūt audibil̓ qui d̓r poſticus ipſe ē organūauditus: qui: vt ſupͣ dictū eſt: ab anteriori pariemedullę cerebri tendit ad telā auricl̓areꝫ qͣ tympanum dicitur: ⁊ in ea diſꝑgitur. ¶ Baly vbi ſupra.Auditus fit per par neruoꝝ qui ex prora cerebri oriuntur: ſcꝫ a loco quinti paris: ⁊ ad duo perueniūt auriū fōramina: que ſunt in duobꝰ lapideis oſſibus capitis: vt