LiberUiceſimuſſextus

et aqua ad facilitatē mediandi precipueqꝫ hoc eſt ī aereqꝛ ibi ꝯiungitur humiduꝫ cum magis trāſparenti ꝙͣ inaqua. Deniqꝫ aer et aqua ſicut dictuꝫ ē ſupra: non ſuntmedia ſcd̓ꝫ qd̓ aer et aqua: ſed ſcd̓ꝫ cōmunicātiaꝫ quamhabent cum ꝑpetuo ſuꝑiꝰ corꝑe ſcꝫ ſcd̓m tranſparētiā q̄eſt aptitudo vbiqꝫ recipiendi ſpeciem viſibilem: vbi apponitur res colorata ſecunduꝫ actuꝫ lucidi. ¶ XLII.¶ Qualiter ſpecies viſibiles ſunt in medioet in oculoDſciendum vero qualiter ſpecies viſibiles inmedio ſunt ⁊ in oculo tria ſunt neceſſaria: vnuꝫeſt natura colores agens et abſtrahēs et hec eſtnatura luminis: quod eſt qualitas non habēs contrarium: cuiꝰ tranſitus nō in tꝑe ſed ſubito fit ꝑ mediuꝫ Obhoc et colores cum non agāt in medium et oculum niſiper luminis actum: ſecunduꝫ ꝙ agunt in actōne ſua nōhabent cōtrarium. Secunduꝫ eſt naturā coloris abſtracti. Non enī abſtrahitur cum cauſis generātibꝰ ipſumin ſubiecto. id ē. cum calido et frigido: humido vel ſiccoSi abſtractō fit in ꝓpria coloris ſpecie: ſine omni partematerie: ⁊ ſine omni cauſa materiali. ⁊ hoc eſt qd̓ vocatauerrois ſuꝑ librum de anīa eſſe ſpirituale Tercium eſtmedii natura: de quo dictū eſt ſupra. Si aūt obiicitur ꝙin oculo nequaꝙͣ ꝑ actū medii videtur eē viſibile: cū eq̄primo generetur in vtroqꝫ. Reſpōdemꝰ ꝙ ibi non eſtpriꝰ et poſterius ſcd̓ꝫ tempꝰ vt dictū eſt: ſed tantummodo ſecundū ordinē cauſe. Itaqꝫ non mouentur coloresad oculū motu locali: ſed pociꝰ immutatōis eſt motuseoꝝ: quo generāt ſe primo in medio: et poſt in oculo ſup̄dicto modo. Deniqꝫ tres ſunt differentie ſpeciei viſibilis in medio et in oculo. Una eſt ꝙ oculꝰ ex eo qd̓ in aqͣſubſtantia cōſiſtit: ẜuat ſpeciem et colligit eaꝫ: ita ꝙ apparet ī ip̄o: hoc aūt aer nō facit. Secūda eſt ꝙ oculꝰ hꝫſpeciem viſibilem vt habitū vel diſpoſitōem: que pͥncipium eſt cognoſcendi rem viſaꝫ: ꝓpter hoc etiā color inoculo non eſt vt colorās ip̄m: ſed vt habitꝰ qui eſt formacolorati totiꝰ: et ipſum cognoſcēdi principiū. Et ſic iteꝝnon eſt in aere Tercia eſt ꝙ in oculo eſt color ſicut in termino: ſed in medio ſicut in via: ꝓpter hoc etiaꝫ in oculoeſt aliquo modo vt in actu: ſed in medio ſicut in potētia..XLIII.De modo actꝰ videndi ſecundū diuerſos.¶ Agellius ī libro quinto atticarum noctiumE videndi ratōe cernēdiqꝫ natura diuerſas eſſeopinicōs philoſophoꝝ anīaduertimuſ. Stoycidicunt videndi cauſas eſſe radiorū ex oculis inea que videntur emiſſiōem: aeriſqꝫ ſimul intentōꝫ. Epicurus aūt effluere ſemꝑ ex omnibꝰ corporibꝰ ſimulacraquedaꝫ corpoꝝ ipſoꝝ: eaqꝫ ſeſe in oculos īferre: atqꝫ itafieri ſenſum putat. Plato exiſtimat quoddā genꝰ ignisatqꝫ lucis de oculis exire: idqꝫ ꝯiunctū cōtinuatumqꝫcū luce ſolis vel cuꝫ alteriꝰ ignis lumine: ſua vi et externa viſum efficere: vt q̄cunqꝫ oſtenderit: illuſtraueritqꝫcernamꝰ. ¶ Helyandꝰ in cronicis ſuis libro primo. Intuenti autem ſubtiliter apparꝫ nil eſſe viſibile niſi ex obſtaculo quod ex aqua vel ex terra contingit. Nam et nubes etiam ex vapore aquaꝝ denſate viſibiles apparentFlame vero que in nubiloſo aere vel in aliqua materiaque cōburitur fiunt: ex vaporibꝰ aquaꝝ ſubſtātiam habent. Rādiꝰ quoqꝫ ſolis qui per feneſtraꝫ decurrere videtur: non aliunde eſt viſibilis: niſi ex athomis puluerisī radio decurrentibꝰ et ad lumen ſolis relucentibꝰ. ſic etin ceteris rebꝰ ¶ Albertꝰ. Itaqꝫ d̓ modo ⁊ actu videndi diuerſa ſenſerunt antiqui philoſophi. Quorum opiniones recitant Alphorabius in libro de ſenſu et ſenſato et Auicenna in libro vi. Omneſqꝫ reprobat Alphorabius preter illam que eſt Areſtotilis: cui et nos ꝯſentimꝰ: videlicꝫ ꝙ ſenſibilia veniūt ad ſenſus ꝑ mediū: inquo ſcilicet primo fiūt et poſtea in ſenſu: et ꝙ ab oculo

radius non egrediatur: ſed lux exterior q̄ eſt in aere ſupoculū reflectitur: ⁊ ex illa reflectiōe radii generātur: ſubquibus oculꝰ immutatur.¶ XIIIII.Cur non videamꝰ ad omnem partē ſecundum aeris immutationem.⁊ hac tn̄ videt̉ ſequi ꝙ videamꝰ ad omnē partē. Nam aer immutatur an̄ et retro ⁊ a dextrisa ſiniſtris. Aer ergo qui eſt poſt nos īmutataerem ꝑ longum ſpaciū ante nos. Si ergo aer immutatus oculū immutat: videtur ꝙ aer qui ē an̄ et retro nosimmutare debeat oculos noſtros colore rei que ē retronos Et ſecunduꝫ hoc ita videbimus quod eſt retro noſſicut id quod eſt ante nos. Et nos quidem concedimusꝙ aer īmutatur ad omnem ꝑtem: et vt non videamꝰ eaque retro ſunt: non eſt hec cauſa: qꝛ non fiat īmutatō adomnem ꝑtem: ſed qꝛ color non agit niſi ſcd̓m actū lucidiIdeoqꝫ ꝓceſſio īmutatōnis a colore in aere fit ſecūduꝫꝓceſſioneꝫ lucis reflexe vel incidētis. Lux aūt que eſt pꝰnos abſtrahens colorem īmutat quideꝫ aerem ante nosſed hec immutatō aeris ad viſum non ſufficit quin etiāoportꝫ viſibiles ſpeciēs in oculū ꝓcedere actu ſcd̓ꝫ actūlucidi. Quoniā ergo lux q̄ eſt poſt nos recedit remouenido ſe ab oculis noſtris: et non in oculos noſtros Ideoqꝫviſus non fit: niſi fiat reflexio ſuꝑ ſpeculū qd̓ eſt an̄ oculos noſtros. Concedimꝰ tn̄ radioſ ſub quibꝰ immutatōfit oculos attingere ſed illi nō egrediūtur ab oculo: ſedexteriori luce ac reflectūtur ſuꝑ oculum: non quidē a luce que fit īmediate circa oculū: ſed ab illa que eſt ī extremitate ꝑſpicui: que facit eſſe coloreꝫ actu: quoniā illa ſola ſufficit ad viſum.¶ XIV.¶ Cur non ante nos ſaltem actu videmus ſimul ad omnem partemUm aūt immutetur aer ad om̄eꝫ ꝑtē: cur nō videmus an̄ nos ſaltem actu ſimul ad omnē ꝑteꝫExpanditur enī viſus noſter ſuꝑ totū pauimētum et denariū ſuꝑiacentem non videmꝰ: donec diſcuirat viſus ad illam ꝑtem vbi iacet denariꝰ Et ex hoc concludit euclides ꝙ videmꝰ ꝑ lineas ab oculo egredientesvidelicꝫ ꝑ triangulū: cuiꝰ baſis eſt res viſa: et angulusexpanſus eſt in oculo: eiuſqꝫ dyamēter ſuꝑ partes rei inſe diſcurrit: ne app̄hendamꝰ ꝑtem viſibiliſ niſi quā dyameter attingit. Ideoqꝫ dicit ꝙ non ſtatim videmus denariū in pauim̄to iacentem: qd̓ etiā ꝓbatur ꝑ demōſtrationem Nos aūt dicimꝰ: ꝙ hec non eſt cauſa qꝛ dyamēter egrediens ab oculo attingat rem viſam: ſed potiꝰ qꝛvirtus viſiua que app̄hendit formā imp̄ſſaꝫ: dirigit eaꝫad rem quā app̄hendit ꝑ ipſam. Et qn̄qꝫ illam in totamrem ſecūdum ratōem totiꝰ dirigit: et tunc in ip̄a totumviſibile accipit. Quandoqꝫ dirigit eā in ꝑtem vt apprehendat ꝑtes rei viſtue per ipſaꝫ: et tūc ſimul oꝑari nonpoteſt ad ml̓tas ꝑtes: ſed cōparatur ad ꝑtem poſt ꝑtemEt tūc fit quaſi diſcurſus quidaꝫ virtutis viſiue ſuperꝑteꝫ viſibileꝫ Cūqꝫ venit ad ꝑtē illā in pauim̄to in qͦ denarius iacꝫ tūc ipſuꝫ videt. Licꝫ aūt dyamēter nō egrediatur ab oculo directo tn̄ ſpūs viſibilis et virtꝰ viſiuain rem viſam eſt ꝑ dyamētri modū Meliuſqꝫ apprehenduntur q̄ per dyamētrū opponūtur ad oculuꝫ: ꝙͣ que opponuntur extra dyametrum.¶ XLVI.Rationes ad probandum ꝙ non videmuſextra mittendo.Uia vero ad opinionem ꝯtrariaꝫ multa ſūt argumenta vel rōeſ aſpectiuoꝝ nitamur etiā rationibus in ꝯtrariuꝫ. Nam reuera videndo nihilextra mittimꝰ: ſed tn̄ ꝓceſſus luminis in colore ſecūdumrectam oppoſitōem deſcribit intellectualeſ angl̓os ſuꝑoculum: ita ꝙ angulus ꝓcedentis luminis eſt in ocuio.ſicut iaꝫ ſupra diximꝰ. Ceteꝝ ſi radiꝰ qui eſt linea: vt dicunt: eſt ab oculo egrediens. aut eſt ſub̓ia: aut accidensEt ſi accidens eſt: eſſe niſi in ſubiecto nō habꝫ Cū ergo