LiberUiceſimuſſextus

talido ſanguine. Tanto enī meliꝰ ſaluaretur oculꝰ: ꝙͣtocor eſſet calidius. Quarta ſūitur ab experim̄to in nonhn̄tibus ſanguinem. In his enī propter defectū caloriſintm̄ coagulatur exterior oculi tunica et induratur: ꝙnon indigent palpebris velantibus. At in quarto librometheoroꝝ ꝓbatur: ꝙ a frigido nō niſi aquā vl̓ ſpeciesaque coagulatur. Ex his ergo relinqͥtur: ꝙ aqua ī ocl̓odn̄atur. De hinc etiā ponit ph̓us hmōi rōnem ad idemſi in oculo dn̄aretur ignis a quo exirent radii: oporterꝫviſum in radiis illis vſqꝫ ad aſtra que videmꝰ extendi:ipſumqꝫ prodeunteꝫ ex oculo ꝑ radios coherere oībusviſis. Ex quo ſequeretur: ꝙ viſiua virtus extra oculuꝫextenderetur: qd̓ incōueniens eē ꝓbatur: cuꝫ nulla virtꝰper eſſentiā extra ſubiectum ꝓpriuꝫ extendatur. Preterea in omni figurato et animato corpore neceſſe eſt ẜmnaturam elementū dn̄ari receptibile illius figure. Atignis ⁊ aer ꝓpter ſpūalitatē ſui nō ſūt corꝑa receptibilia figurarū. Ex quo ſeqͥtur: ꝙ in oculo neutꝝ dominetur iſtoꝝ. Sed nec terra: qꝛ non eſt ꝑſpicua. Relinquitur ergo ꝙ aqua. Alphorabiꝰ quoqꝫ dicit in ſuo librode ſenſu et ſenſato: in oculo inquit qui eſt inſtrumentuꝫvirtutis viſibil̓ dn̄atur aqua: que eſt ſub̓ia dyaphanavt fiat tal̓ in quo d̓ſcribātur forme ſenſibiliū ſicut ī ſpeculo. Ideoqꝫ pars glacialis eſt valde clara. Item Auicenna in libro ſuo de animalibꝰ: dico inquit ꝙ viſus exigit hūiditatem clarā: q̄ recipiat imp̄ſſiōes. Areſtotilesetiam in libro de anīalibus dicit: ꝙ quia in oculo aquadomīatur. Ideo etiā vltimo inter corporis mēbra complentur Idem qͦꝫ cōmuniter dicūt autores naturaliumId̓oqꝫ ml̓tas ad hͦ inducere autoritateſ puto ſuꝑuacuū.XXXIX.¶ De obiecto viſus.Icto itaqꝫ de viſu ex parte organi: ꝯſeq̄nter dicendū eſt de viſu ex parte obiecti aūt medii Etquia lumen eſt actus vtriuſqꝫ. Ideoqꝫ de illo dicenduꝫSed de hoc iam ſupͣdictum eſt. ſcꝫ in tractatu de luce.Sicut aūt corꝑa luminoſa vl̓ noctiluca obiecta ſunt viſus in tenebris: ſic colores obiecta ſunt eiuſdē in lumīedicente Auicenna: ꝙ color eſt qualitas que ꝑcipitur exluce. Areſtotiles quoqꝫ dicit ī ſcd̓o de anima: ꝙ color ēmotiuū viſus ẜm actum lucidi: ⁊ hoc eſt ipſius natura¶ Areſtotiles in libro de aīa ſcd̓o. Uiſus eſt ſenſus reiviſibilis. Uiſibile aūt ꝑ ſe color ē: ſed ⁊ ī ſe cauſā habꝫvt aliquid ſit viſibile. Omnis enī color motiuum eſt viſus ſcd̓m actum lucidi. et hoc eſt ipſius natura. Un̄ necaliquid eſt viſibile ſine lumine: ſed omnis color ī lumīevidetur Lucidū aūt ſiue dyaphanū dico: qd̓ eſt viſibilenon ẜm ſe ſimpliciter: ſed propter extraneū colorē. Huiuſmodi ſunt aer et aqua: ml̓taqꝫ planorum. id ē ꝑſpicuoꝝ. Non enī ſecundū quod ē aqua vel aer lucidum ēſed quoniā eadē ē natura ī his et in ꝑpetuo corpore fuperius. id eſt ſuꝑceleſti: vt in ſole vel igne. Lumen aūtſiue lux eſt actus lucidi ſiue dyaphani ẜm quod eſt lucidum Potentia vero illud in quo hoc eſt: tenebra: cui cōtrarium videtur eſſe lumē. Eſt enī tenebra priuatio huiuſmodi hītus: ſcꝫ lucidi ex lucido: vl̓ lucis ex lucido.Huius ergo pn̄tia lumen eſt. Eſt eniꝫ lumē quaſi colorlucidi. Suſceptiuum aūt coloris eſt non color. id eſt qd̓non habet colorem: ſicut et ſoni aſonū. Et vix quidemvidetur omne qd̓ tenebroſum eſt: hmōi tamē: id eſt tenebroſum lucidū eſt nō actu: ſꝫ potentia. id eſt materia lucidi. Eadem enī materia quādoqꝫ tenebra eſt: qn̄qꝫ lucida. Ignis aūt in vtroqꝫ videtur: ⁊ in tenebra et in lumine. Si quis vero ponat coloratū ſuper ip̄m viſum: n̄videbitur: qꝛ ſcꝫ ſenſus viſus fit per mediū ſic̄ ⁊ ceteri.Actor. Itaqꝫ de coloribꝰ et de formis que apparētin ſpeculis ſatis dictū eſt ſuꝑius in eodem tractatu. ſcꝫvbi occaſione lucis actū eſt de corꝑibus luminoſis.¶ XI.

¶ De eodem. ¶ Albertus.Uod aūt excellens color deſtruit viſum nō eſtex natura coloris: ẜm quod color: ſed ẜm naturālucis per cuiꝰ actuꝫ color mouet oculū. hec em̄quando eſt nimia ſpūm viſibilem ſuꝑat: ⁊ cōfundit ip̄mac per conſequēs hebetat viſum. Et qm̄ ad ml̓titudīeꝫluminis ſequitur multiplicatō coloriſ: plerumqꝫ nimialux oculuꝫ ingredienſ hūidū criſtallinū incendit: ip̄mqꝫremouet a temꝑamēto ſue cōplexiōiſ: ꝑtemqꝫ illius ſubtilem in fumū reſoluit Qua vicꝫ reſoluta fit inſpiſſatiopartiuꝫ groſſioꝝ: ſicut dicit ph̓s in quarto libro metheororum. Cūqꝫ ſic humidū criſtallinū inſpiſſatuꝫ fuerit:iam nō erit ſuſceptibile viſibil̓ ſpūs qui per neruos opticos a cerebro venit. Sicqꝫ perfecta cecitas accidit aliquibꝰ etiā cum tn̄ oculi pulcri appareant exteriꝰ. Patꝫitaqꝫ ꝙ oculi corruptō ꝑ accn̄s ē a luce ⁊ colore Simil̓raccidit d̓ qͥbuſdaꝫ qui diu in tenebris fuer̄t. ⁊ poſtea cūlabore valde alba reſpiciunt ⁊ inſpiciūt. Talia quippenequaꝙͣ accidunt a colore ꝑ ſe: ſed ꝑ accn̄s. Calor enimnaturalis ⁊ ſpūs in organis ſenſuum diffundūtur: ⁊ ineis duabꝰ d̓ cauſis multiplicātur. Una eſt exercitiuꝫ inoꝑbus ẜſuum: Exercitiū enī calorē ml̓tiplicat: ⁊ calormultiplicatꝰ attrahit ſpūm Ind̓ fit ꝙ in vno ẜſu magiꝙͣ ī alio ml̓tiplicatur ſpūs: vicꝫ propt̓ maius exercitiumillius ẜſus. Alia vero cauſa ē intētio anīe in vniꝰ ẜſusoꝑe. Ex hoc enī ipſo extrahitur ab altero. dirigitqꝫ ſpiritum ⁊ calorē ad illum ẜſum in cuius oꝑe eſt intentio.Cunqꝫ calor ſit aꝑtiuus pͥoroꝝ facileꝫ efficit diſcurſūſpūum ad illū ẜſum. At vero ꝑ oppoſitū diu manētesin tenebris: nō hn̄t exercitiū viſus. Nec anima intentaeſt oꝑibus ipſiꝰ. Id̓oqꝫ ſpūs viſibilis ab oculis ſubtrahitur: ac neruus opticus exiccatur ⁊ ꝯtrahitur: ita etiāꝙ qn̄ veniūt ad luce̓ ſpūs n̄ pōt ſubintrare niſi modicū⁊ paulatim. Id̓oqꝫ vincitur ⁊ leditur ab excellēti albo¶ XLI.De medio eiuſdemOrro medium viſus: vt ait philoſophꝰ: ſūt aer⁊ aqua nō ẜm ꝙ aer ⁊ aqua. Ideoqꝫ nō hec tm̄modo ſunt eiꝰ media: ſed etiam alia in qͥbus eadem eſt natura: ſicut quinta eſſentia in partibꝰ non ſtellatis. ⁊ ignis in ſpera ſua. Nec tn̄ ad̓o proprie ſunt illaduo media: ſicut aer ⁊ aqua duplici d̓ cauſa: vna ē ꝙ aeret aqua cōmunicant in humido Et humidi ſunt virtutes due: ſcꝫ bn̄ re ciꝑe. ⁊ ad aliqͥd fluere: qꝛ male termīabile eſt ī ſe. Ideoqꝫ illa duo ſcꝫ aer et aqua bn̄ ſenſibiliarecipiūt: et ad ſēſus fluendo bene referūt. At vero talehūidum nō eſt in igne nec in quīta eſſentia. Alia ratioeſt qm̄ aer et aqua ſimpliciter nō ſunt leuia: nec ſimpliciter gͣuia: ꝙͣobrem minus obuiant motui ſenſibiliuꝫ ꝑip̄a ad omnē ꝑtem. Talis quoqꝫ ꝓprietas non eſt ī igneideoqꝫ non eſt adeo cōueniens mediū. Eſt tamē alia medii natura. ſcꝫ ꝙ ipſum ſit rarum ac ꝑuium. ⁊ hec magꝭeſt in igne et in quinta eſſentia ꝙͣ in aere: pluſqꝫ in aereꝙͣ in aqua. Sic ergo hec om̄ia differenter mediū efficiuntur. Per hoc ceſſat obiectio q̄ fit contra philoſophūdicentem: ꝙ aer et aqua tm̄ in viſu ſint mediū. Nobisaūt apparent ſtelle ꝑ quinte eſſentie ꝑtem: ac per igneꝫet aerem. Sed vt dictū ē: inter media diuerſitas eſt. Siaūt queritur: q̄ ſit illa natura quā idē ph̓us dicit aquaꝫet aerem cōmunicare cum perpetuo ſuperiꝰ corꝑe. Reſpōdemus: ꝙ ē ibi cōmunicātia duplicis nature: vna ēex parte potentie. ſcꝫ dyaphaneitas: que cauſatur ex raro ſubtili in ꝑtibꝰ materie. Et ꝙͣto plus illud abūdat inaliquo corꝑe: tanto magis eſt dyaphanum. id eſt tranſparens ſiue peruiū. Alia vero eſt ex parte actus. ſcꝫ luminis receptiuū: quod facit trāſparens eſſe tranſparēſin actu. Utraqꝫ etenī haꝝ naturaꝝ inuenitur in celisquia in ſtellis eſt lumē: ⁊ in alijs ꝑtibus orbiū tranſparentiū. humidum aūt in ſua virtute duplici addunt aer