LiberUiceſimuſſextus

per eam ſentiens. Dixerunt autem aliqui poſſibile eēꝙ anima ſentiat ſenſibilia ſine mediis ⁊ ſine inſtrumentis. Exempli gͣtia: vt videat ſine medio aere: et ſn̄ ocuiq: ſi ita eſſet tūc inſtrumenta hec ocioſa ī creatura eēntet inutilia. Preterea cum anīa ſcd̓m eos aliud ſit a corpore non hn̄s ſitum: oportet vt non ſit diuerſitas in ſitu corpoꝝ ꝙͣtum ad ip̄am: nec occultatio nec manifeſtatio: qm̄ he diſpoſitōes corpoꝝ ſunt ⁊ clrca corpora: impoſſibile eſt itaqꝫ vnum corpus ei eſſe ꝓpinquiꝰ: ⁊ aliudremotius. ⁊ vnum manifeſtū: ⁊ aliud occultuꝫ Si ergoanima per ſeip̄am ſine inſtrumentis ſentiret: oporterꝫvt eſſet eque apprehendens oīm corpoꝝ. aut nulliꝰ. qm̄abſentia ſenſati non ꝓhiberꝫ eam ab apprehēſiōe eiusNaꝫ vnde aliquando res eſſet anīe pn̄s: aliquādo eſſetabſens: quod fit ex loco ſituali: p̄terea ſi anima nō indiget mediis ad app̄hendendū res: viſus nō indigerꝫ lumine: ⁊ applicatio rei ad oculum nō prohiberꝫ viſum.nec auris obturatio ſonū. Languores quoqꝫ qͥ accidūtinſtrumentis hmōi: non ꝓhiberent ſenſum. Fuer̄t autēet alij qͥ poſuer̄t medium diſturbās: dicenteſ: ꝙ mediuꝫꝙͣto tenuiꝰ fuerit tanto magis ꝑuiuꝫ erit. Und̓ ſi purūeſſet: viſio ꝑfectior exiſteret: et eſſꝫ poſſibile videri quidquid in celo eſt. Sꝫ hec quoqꝫ dictio falſa eſt. Et ſi em̄ꝓpter attenuatōem proueniat augmentū viſus: non tn̄propter aeris pͥuatōem: nō enī attenuatio via vl̓ cauſaeſt ānichilandi corpꝰ. ſed inane ſcd̓ꝫ eos eſt priuatō corporis. ſi aūt aliquid inane eſſet: tunc inter ſentiēs ⁊ ſenſatum remota non eſſet ꝯtinuitas vllo mō: nec eſſet ibitecio vl̓ paſſio.XXVI¶ De obiectis eorum. Philoſophus.Iſus qͥdem dignitate prior eſt ceteris ſenſibꝰ:licꝫ tactus prior ſit natura. Uiſus obiectuꝫ eſtcolor. Eſt enī immutatiuū viſus ſecundū actuꝫlucidi: id eſt ſcd̓m lucem: quia lux in corpore qͥdem luminoſo lux eſt. In dyaphano. id eſt tranſparenti lumen.Et in denſo ſplendor. Inmixto vero color eſt formal̓r.Radius autem addit ſupͣ lucem: ſicut virtꝰ ſupͣ gͣtiam:qͥa radius eſt lux directa: ſicut virtus eſt gͣtia ordinataad opꝰ Medium aūt eius eſt aer. Inſtrumentū oculusad quem peruenit neruꝰ opticus ſpūm viſibilē ꝯtinensqui recipit colorem ab hūore criſtallino. id eſt oculi pu.pilla. Obiectum auditꝰ eſt ſonꝰ. qui in aere fit: ex eo qd̓corpꝰ denſum mouet aerē velociter: eiqꝫ reſiſtens ſonat̉Faciens tremorem in aere ꝯtinuū vſqꝫ ad aureꝫ ad modum tn̄ ſpere cuiꝰ centꝝ eſt locus ꝑcuſſionis. Und̓ voxex omni parte auditur: vt dicit ph̓us. Generat autē tremorem ſꝑ debilioreꝫ circulariter quouſqꝫ deficiat: cuiꝰſimile apparꝫ qn̄ lapiſ ī aquam ꝓiicitur. In hoc ſenſumedium eſt aer continuatus aeri poſito in concauitateauris. Inſtrumentū eſt tympanū auris: ad quod ꝑuenitneruꝰ continens ſpūm audibileꝫ. Et hoc ꝓprium eſt inhoc ſenſu. ꝙ eius ſenſibile nō habet eſſe niſi in medio.Et ideo caret abſtractōne prima: q̄ ſcꝫ fit ab obiecto.Obiectum odoratꝰ in re odorabili dicitur odor. ī mediovero dicit̉ fumꝰ aut vapor: quē calor reſoluit ex odorifero. Et inde fit ꝙ res odorifera ſepe odorata citius putreſcit: vt pomū. Huiꝰ mediū eſt aer. Organa ſūt duecaruncule pendentes ex cerebro ſimileſ capitibꝰ māmillarum: ad quas ꝑuenit ſpūs odorabilis. Obiectum guſtus eſt ſapor. Res enī ſaporifera qn̄ coniūgitur humiditati ſaliuaꝝ immutatur ab ea mediāte carne ſpongioſa: q̄ eſt in ſuꝑficie lingue: ⁊ eſt medium intrinſecū: redditqꝫ ſaporem ſpūi: qͥ eſt in neruo interiori. hinc eſt ꝙ ſihuiditas ſaliuaris infecta fuerit amaritudīe colere. guſtus iudicat omnē cibū amaruꝫ eſſe: ſicut patꝫ in egrisIdem eſt de ſalſedine ceteriſqꝫ ſaporibꝰ. Sic̄ ergo duplex eſt mediū in hoc ſenſu: ſcꝫ intrinſecum: vt caro ⁊ extrinſe cum. ſcꝫ humiditas ſaliuaris. Tactus numerari

pōt ab eo a quo ſentitur: ⁊ ſic eſt vnꝰ ſenſus. vel ab hisq̄ ſentiuntur: ⁊ ſic non eſt vnꝰ ſed quatuor App̄henditenī calidū ⁊ frigidū. ſcd̓o ſiccuꝫ ⁊ hūidum: ex qͥbus ſūtduꝝ et molle. Tercio aſpeꝝ ⁊ lene. quarto gͣue ⁊ leue.Quaꝝ ſcꝫ qualitatum nō eſt vnuꝫ genꝰ proxīm: ſic̄ cōlor omniū coloꝝ. Medium aūt tactus habet in ſui natura formas alias eiuſdem generis cum formis tangibilibus Un̄ nō reddit ſenſuꝫ niſi formam interciſam: ⁊qͣnto magis temꝑatū ē mediū. tāto magꝭ et meliꝰ redditſenſui etiā id quod remiſſius eſt. Un̄ homo melioris eſttactꝰ ceteris animalibꝰ: quia magis temꝑate complexionis eſt: ē etiam in homīe vola: magis autē ſummitasindicisXXVII.¶ De inclinatione ſenſuum ad obiecta.Hali vbi ſupraOꝝ autem ſenſuum ſinguli ſi in ſuo ſint habitu ⁊ qualitate naturali ad q̄dam ſentita inclinātur eiſqꝫ delectātur. Contraria vero fugiūt: etabhominātur. vt viſus coloribꝰ albo ⁊ nigro mixtis fuſco ſcꝫ ⁊ viridi ac feneto Albo vero ⁊ ſi quid eius nature eſt aduerſatur: quia fortes in eo paſſiones efficit: diuiditqꝫ ⁊ ledit quēadmodū cū quiſ ſoleꝫ intuetur: cōtingit. Color aūt niger lumē eius congregat ⁊ ad interiora reducit: ſicut ⁊ in tenebris paucitas viſus acc̄idit.Minus aūt nocꝫ viſui color niger: ꝙͣ rubeus ⁊ nitensac fulgurās. Omnis etiā in viſu alteratio q̄ ſemel ſubitoqꝫ fit magis nocꝫ: vt illa q̄ ab albo: que vero a nigronō ſemel fit ⁊ ſtatim. ſed mediocriter ⁊ paulatim: id̓oqꝫminus nocꝫ. Auditus ſimil̓r vocibus leuibus planiſqꝫd̓lectatur. gͣuibꝰ aūt vt tonitruis: aut ꝑacutiſ vt coliſiōibus leditur. Odoratus etiā odoribꝰ iocundis d̓lectatur.ꝓpter vaporis tꝑantiā. Fetidis aūt ⁊ abhominabilibꝰleditur. eo ꝙ ſint extra tꝑantiam Guſtus porro dulcibꝰdelectatur: eo ꝙ hmōi linguaꝫ ab aſꝑitate leniāt. Fugitautem amara: quia linguam exaſꝑant: eiuſqꝫ ſubſtantieimmergūtur: ita vt etiā continuatōes partiū ipſiꝰ diſiūgant: Tactus quoqꝫ d̓lectatur corꝑibus tꝑatis in calore ⁊ frigore: duricie et mollicie. fugit āt acuta calidaqꝫcorpora: q̄ diſſoluūt ⁊ cōtinuatōes ſeꝑant. Frigidiſſimaquoqꝫ q̄ ſpiſſant ⁊ congregāt: intm̄ vt alie partes alijsaſtringantur Porro ſi aliquis ſeniuū a ſuo naturali habitu labefiat. cōtrariis recreatur ex ſuo genere ſenſoꝝexempli gͣtia. ſi viſus ex coloribꝰ infirmatur: contrariiſreficitur. Naꝫ ſi factū eſt nocum̄tū a colore albo: ꝓdeſtei color fenetus ⁊ viridis ac fuſcus. Si ex nigro albusSic ⁊ in guſtu ſi pontico ſapore vl̓ in ſuaui ⁊ aſꝑoleſuſeſt. vnctuoſis roboratur: eo ꝙ hic ſapor lenit ⁊ vacua replet. Similiter ⁊ in ceteris.¶ XXVIIIDe diffinitionibus viſus¶ Iohannes dama ſcenus libro ſecundo.Iſus ē primus ſenſus cuiꝰ organa ſunt qui excerebro nerui ⁊ oculi ſentitqꝫ ſcd̓m pͥmam ratōnem colorē: ⁊ cum colore coloratum corpus.¶ Gregorius niſenus. Uiſus eſt ẜſꝰ qͥ in anterioribꝰcerebri ſcd̓m lineam rectam accipit colorē: ⁊ cuꝫ colorecoloratum. ¶ Uuicē. Uiſus ē vis ordīata in neruo optico ad app̄hēdendum formā eius quod formatur in humore criſtallino: ex ſimilitudine corpoꝝ colorē hn̄tium:que ꝑ corꝑa radioſa veniunt in effectum ad ſuꝑficiescorpoꝝ terſoꝝ. ¶ Actor. He ſunt tres diffinitōes viſusẜm quod eſt potentia quedaꝫ organo in quo oꝑatur cōiūcta: ⁊ ab obiecto exteriori paſſiua Prima tn̄ cū ſub̓iaviſus tangit ordinem ipſius ad alios ſenſus: ⁊ ordineꝫobiectoꝝ ip̄ius viſus: ꝑ hoc enim ꝙ dicitur primꝰ ẜſꝰtangit ordinem ad alios ſenſus. licꝫ enim tactus ſit primus ſenſus in animali conſtituēdo: viſus tamē primuſeſt in app̄hendēdo Per hoc autē ꝙ dicitur ſentire colorem ſcd̓m pͥmam rationē: tangit obiectoꝝ ipſiꝰ ordinē.