UiceſimuſſextusLiber

aeris ad raras reſiſtētia: que facit tremorem in aere vl̓aqua Et hec ē cauſa īmediata ſoni. quartū corpꝰ eſt aqͣſcd̓m cuiꝰ virtutiſ īfluentiā determinatur obiectū guſtꝰHumiditas enī aquoſa influens ab aqua ſicut ab effectiuo prīcipio ꝯmixta ſub̓ie guſtabili efficit ſaporē: ⁊ diſferentem ẜm differentiam cōplexionis ſaporaliſ calidefrigide vel temꝑate: ſubtilis groſſe vl̓ mediocris: ſcd̓mquas fiunt ſapores differētes. Humiditas vero ſaliualis recepta in corꝑe lingue ſpongioſo: perueniens vſqꝫad inſtrum̄tum guſtꝰ eſt determinans rationeꝫ medii.Quintum corpus eſt terra. ſcd̓m naturā cuiꝰ primo determinatur ſenſibile tactus. Quamuis enī elementareſqualitates ſcꝫ calidum frigidū humidū et ſiccum ſuntſenſibilia ſenſu tactuſ. hoc tn̄ eſt inqͣtum in compoſitoterreo recipiuntur..XXII.De diſpoſitione quinqꝫ ſenſuū in corporeIſidorus in libro ethimologiarum. xi.Icut aūt p̄cellunt ſibi corꝑei ſenſus diuerſitatelocoꝝ: ita ſibimet virtute ſentiēdi precellūt. nāp̄ſtantior eſt odoratus ſapore: et poſitōe loci: ⁊O ſentiendi longinquitate. Sic et aures odoratu: longiuſenī audimꝰ ꝙ odoramus. Sic oculi auribus: longiusetem̄ videmus: ꝙͣ audimꝰ. Animuſ aūt ⁊ loco ⁊ meritohis vniuerſis ẜſibus ſuꝑfertur. In arce enī capitis conſtitutus: quod illi corꝑaliter non attīgūt. iſte ītellectualiter contuetur ¶ Areſtotiles vbi ſupͣ. Principiū ſenſuseſt in corde: duoqꝫ ſenſus cum corde ſunt continui. ſcꝫ.guſtus ⁊ tactus. tres vero reſidui ſunt in capite In omnibus aūt animalibꝰ eſt ſenſus viſus ſupͣ auditu: ⁊ ſupͣolofactum Recte nanqꝫ fuit ſenſus viſus circa cerebꝝquia naturā ſenſus ipſius eſt frigida et humida. Eſt eīaqua ſcꝫ vt ſuꝑius dictū eſt in capitulo d̓ ſenſibꝰ aīaliū¶ Ex libro de naturis reꝝ. Bene quoqꝫ ordinauit natura ſenſuū inſtrumēta: q̄ poſuit aures in medio capitiſrotundi: qm̄ auditus audit nō ſolum recte cōtra ſe ſꝫ circumquaqꝫ. In poſteriori quoqꝫ parte ſunt poſite: quiaꝑs illa capitis plena eſt aere. nec ē ibi caro: neqꝫ cerebꝝEt qͥdem ſenſus auditus ⁊ odoratꝰ vie cōtinue ſunt cūaere. ſcꝫ extrinſeco: plene ſpū naturali habente trāſituꝫad venas ſubtiles a corde ad cerebꝝ extenſas. XXIII.¶ De ordine ipſorum ¶ AlbertusT auteꝫ dicit Areſtotiles in primo libro d̓ ſomno ⁊ vigilia. Primum organū ſenſus eſt organum tactus: quod cū impotenſ fuerit: neceſſe eſtomnia ſentiendi organa defectum ſenſus habere. Cuꝫautem aliquid alioꝝ defecerit: non eſt neceſſe hoc d̓ficere. Eſt itaqꝫ tactus organuꝫ vel inſtrum̄tum fundamētum organoꝝ alioꝝ ſenſuū. Idem etiā dicit in libro deanima: ꝙ viuere ineſt aīalibꝰ ſecundū ſenſibile primuꝫ:⁊ primū ſenſibile vocat tāctum. Ex his ergo videtur.ꝙ tactus ſit ſenſuū primus: p̄cipue qꝛ quocunqꝫ ſenſupoſito ſequitur ineſſe tactum ⁊ nō ecōuerſo. Ecōtrarioauteꝫ dicit. Damaſcenus: quod viſus eſt primꝰ ſenſusQuod etiā ꝑ rōnem videtur: quia cum vires ſenſibileſſint principia ꝯgnitōiſ: viſus auteꝫ facit cognoſcere pl̓ꝰceteris: qꝛ plures differentias oſtendit: vt in methaphiſica legitur: Tertius quoqꝫ ꝑ viſum accipitur ſenſatuꝫꝓprium ꝙͣ ꝑ aliquē alioꝝ: vt habetur in libro de ſenſu ⁊ſenſato. Nos itaqꝫ dicimꝰ ꝙ ſenſus duplicem habꝫ cōparatōem. ſcꝫ ad ſenſitiuū et ad rem ſenſibilem. Ad ſenſitiuum in ip̄m ꝯſtituendo. Ad ſenſibile vt in cognoſcēdo. Scd̓m primū modū tactus eſt ſenſus primꝰ. Scd̓svero guſtꝰ. qui eſt alimenti ſenſus ⁊ qͥdam tactus: ideodicit philoſophꝰ in tercio libro de anima ꝙ iſti duo ſēſꝰſunt ꝓpter eſſe. Reliqui vero tres ꝓpter bn̄ eſſe. Terciꝰautem eſt odoratus: qꝛ ſicut legitur in libro de ſenſu etẜſato non hn̄t odores propriam delectatōem in ceteriſab homine anīalibꝰ: niſi tm̄ illa que eſt cibi. qm̄ odoresiudicant cibum. Ideoqꝫ dicitur in ethic̄: ꝙ canes non

gaudent odoribꝰ lepoꝝ: aut ceruoꝝ propter delectatōnes odoꝝ. ſed qͥa propinquꝰ eſt. ſcꝫ ceruꝰ ad deuorandūIn homībꝰ autem proprie ſunt q̄dam delectatōes eoꝝvt floꝝ ⁊ aromatum. Quartus ſenſus eſt auditus: ⁊ vitimus viſus. hunc ordinem ſeqͥtur Auicenna. Porroſcd̓m rōnem cognitōis viſus eſt ſenſus primꝰ: ⁊ cōſeq̄nter auditus. Tercio auteꝫ odoratus: qͥ ducit animaliaq̄dam ad cibum longe diſtātem Beinde guſtus. ⁊ vltīotactus. hunc ordinem ſeqͥtur Areſtotiles ⁊ etiā Damaſcenus ⁊ Gregorius nizenus¶ XXIIII.De organis quinqꝫ ſenſuum.Iohannes de rupellaIcto numero ſenſuum dicendū eſt de differentia organoꝝ ac medioꝝ Nota ergo ꝙ ab anteriori parte cerebri d̓ſcendentes nerui cum ſpiritibus ſenſibilibꝰ ſunt organa ẜſibilium ꝑfecta in ſuiſextremitatibꝰ. verbi gratia. a cerebro anteriꝰ deſcendēſqͥdam neruꝰ ramificatur. ex quoꝝ ramoꝝ extremitatibuſ formātur pupille ⁊ diſpoſitō oculoꝝ: qui ſunt organum viſus. Item alius ramꝰ deſcendens ramificatur:⁊ in extremitatibꝰ ramoꝝ formatur folleſ ītra concauitatem aurium: ⁊ ſunt organum auditꝰ. Item ab eademꝑte deſcendens ramus ramificatur in extremitatibusſuis: habens ramuſculos narium. ⁊ ſunt organum olofactus. Quartus generatur ab eodē: ſed vnitur ī līguain homine: diuiſꝰ aūt manet in ſerpēte. Unde duas hꝫlinguas: nec habet vnitaſ ſicut homo. ⁊ ſic eſt organumguſtꝰ. Quintꝰ neruꝰ ramificatur in modum rethis totūcorpus veſtiens ⁊ eſt organū tactus Et ideo generaliseſt ſenſus tactus. eſt enim in qualibꝫ ꝑte corporis: etiaꝫin organis ſenſuū alioꝝ. ¶ Guilhermus de conchis.Sicuc ergo in capite ſunt ſenſuū feneſtre. ⁊ qꝛ longiusvidemꝰ ꝙͣ audimꝰ: ⁊ longiꝰ audimꝰ ꝙͣ odoramꝰ: longiuiqꝫ odoramꝰ ꝙͣ guſtu ſentimꝰ. Ideo inſtrumentū videndi eſt ſuper inſtrumentū audiendi: vel inſtrumentū audiendi eſt ſuꝑ olofaciendi: ⁊ olofaciendi ſuꝑ inſtrumentūguſtandi. Tactꝰ vero per totū corpus eſt diffuſus: licetfreq̄ntius manu ꝙͣ ceteris partibꝰ corporis tangamꝰC. XXV.De mediis ipſoruꝫ. ¶ Iohannes de rupellafferentia medioꝝ manifeſta eſt ex p̄dictis.MNaꝫ ꝑſpicuum ꝑuium eſt mediuꝫ in viſu. Sūtenim q̄dam corpora ſolida vl̓ ſuꝑficialiter oꝑaca vt terra: qua impoſſibile eſt viſum ꝑtranſire. Suntetiā peruia: vt aer aqua criſtallꝰ. Sunt ſuꝑficialiter ꝑſpicua. ſed ẜm ſoliditatem opaca: vt auꝝ et argentum.q̄ ſimiliter imꝑtranſibilia ſunt viſui. Medium ergo inviſu eſt perſpicuū ẜm ſuꝑficiem et ſcd̓m profunditateꝫIn auditu vero medium eſt aer ſed ille duplex eſt exterior. id eſt ex quo fit ſenſus. Interior connaturalis auricontentus infra folles auriū. In olofactu vero mediuꝫeſt vapor: qui emanat ab odorabili ī moduꝫ ſubtiliſſimifumi. In guſtu vero mediū eſt caro cooꝑiens neruos.Si aūt queratur: quare adhibita ſunt media in ſenſibꝰet nō ꝑueniat ſenſus in cognitiōem obiecti ſine medioDicendum eſt: ꝙ hoc eſt quia ſenſibile appoſituꝫ ſupreſenſum nō ſentitur. Senſus enim fit per receptōeꝫ ſpeciei vel ſimilitudinis obiecti ſecundū eſſentiam. Si enſreciperꝫ ſenſus eſſentiā ſui obiecti: nunꝙͣ eſſet ẜſus contrarioꝝ. Igitur nō eſſet videre album vl̓ nigꝝ: qd̓ patꝫNam ſi in oculo reciꝑetur eſſentia albedinis iam viſusalteratus: nō eſſet receptiuꝰ nigredīs. Sed ꝯſtat ꝙ nonalteratur oculus cuꝫ recipit videndo albed inē vl̓ nigredinem Si vero recipit eam ſecundū eſſentiā: tūc ꝯtrarieſſent ſcd̓m eſſentiam in eodem. Relinqͥtur ergo aūt ꝙnō erit ſuſceptiuꝰ niſi tm̄ alteriꝰ contrarioꝝ: aut ꝙ norecipitur color ab oculo ſcd̓m eſſentiā: ſed ſcd̓m ſpecleꝫſuam vl̓ ſimilitudinē. ¶ Auicenna vbi ſupͣ. Sentire ērecipere formā rei nudam a ſua materia ita vt īformet