LiberUiceſimuſſextus

Si ſecundo modo: tunc eſſet ꝑ actum frigidi: vel ꝑ actūcalidi: Non autem per actum frigidi quia frigiditasſuſtit motum: Ergo per actū calidi: quod eſt diffuſiuuꝫficci vaporatiui. Si aūt per motum violentum tunc eſtmedium in auditu: de cuius natura eſt inſtrum̄tum auris. Sed qꝛ aliquis pōt querere: an per organum vniꝰcenſus ſentiātur plura ſenſata genere in ſenſu app̄hendente ꝑ medium diſtans Ad hoc dicit Areſtotiles ꝙ hͦnon eſt conueniēs: qꝛ tūc compoſitio illius organi aptaeſſꝫ ad diuerſa genera. quod non pōt eſſe. cum ſimplexin organo vno nō dominetur: niſi ſcd̓m vnam naturaꝫ:vt ſecunduꝫ naturā dyaphani in oculo: ⁊ ſecundū naturam fractiui trementis in aure. Eadem rōne nō poteſtdici: ꝙ per duo organa diuerſoꝝ ſenſuū accipiatur vnūſenſibile: quia hoc eſſet ſuꝑfluuꝫ ponere in natura. Preterea hoc probatur per inductōem: qꝛ in nullo animaliinueniuntur plues ꝙͣ quīqꝫ ſenſus: licꝫ pauciores in aliquo inueniātur Et iſte ſunt rōnes philoſophi. ¶ XIX.¶ De eodem.I quis alit̓ vellet dicere poſſꝫ ꝓbare numeꝝ ſēſuum ex parte ſenſibiliū: et ex parte medioꝝ: etex parte ipſoꝝ ſenſuum. Et ex parte ſenſibiliūſic ſenſibile aūt eſt ꝯmixtuꝫ in ſimili complexiōe cū ſentiente aūt ſimplex Si primo modo aut ſentimꝰ ſecundūip̄a ꝯplexionantia: ⁊ eſt ſenſibile tactus. Aut ſentiturſecūdum ſequelas ꝯplexionis ꝓximas. ⁊ hoc duobꝰ modis. ſcꝫ coniūctum vel remotū. Et ſi primo modo tunceſt ſenſibile guſtꝰ. Si ſecundo mō tunc erit ſēſibile odoratus. Si aūt eſt ſimplex nō coniūctum cōplexionātibꝰneceſſario. Aut eſt motiuū ſenſus ꝑ agens ſcd̓ꝫ naturā⁊ ſic eſt ſenſibile viſus. Aut ꝑ agens violentuꝫ: ⁊ ſic eſtſenſibile auditus. Ex parte medioꝝ ſic: medium aut eſtintra: aut extra Si intra aūt eſt intrinſecū ſenſibili: auteſt extrinſecum. Si primo mō tunc eſt mediū in tactu.ſi ſecundo mō tunc eſt mediū in guſtu. Sapor enim ſentitur per cōmixtiōem ad humidū: qꝛ hūidum ſubiectuꝫſaporis eſt Si auteꝫ eſt extrinſecum: tunc oportet ꝙ ſitſimplex. Aut ergo ipſuꝫ ē in rōne medii tantum et nonmaterie: ⁊ ſic eſt mediū ī viſu. Aut in rōne medii ⁊ materie ⁊ hoc duobꝰ modis. aut em̄ ẜm ſuū eſſe ſimplex eſtmedium ⁊ materia: ⁊ ſic eſt medium in auditu: qꝛ aer ſecunduꝫ ſuū eſſe ſimplex medium eſt ⁊ materia ſoni Auteſt medium ⁊ materia ꝑ alteꝝ quod cōmiſcetur ip̄i: ⁊ ſiceſt medium in odoratu. Aer em̄ ⁊ aqua ſunt mediā odoris per ſiccum vaporatiuū tm̄ quod commiſcetur eis.Ex parte ſenſuū ſic: ſenſus aut eſt ad eſſe: aut ad bn̄ eſſevt dicit Areſto. in tercio de anīa. Si primo: aut eſt adeſſe conſtituēdo: ⁊ ſic eſt tactꝰ. Aut ꝯſeruando: ⁊ ſic eſtguſtus. Si ad bene eſſe: aut ẜm regimen in cibo: aut ſecundum regimen in motu ꝓceſſiuo. Si primo tunc eſtodoratus. Si ſecundo mō: aut ſecunduꝫ rectum motūaut ſcd̓m motum circularem. Si primo modo tunc eſtvlſus: ſi ſecūdo modo: tunc eſt auditus. In homīe veroiſti tres ſenſus alio mō ſunt ad bene eſſe: vt ꝓbat Areſtotiles ī libro d̓ ſenſu ⁊ ſenſato. Eſt enī ī homīe cerebꝝml̓tum frigidū ⁊ humidū. Et ad illius conẜuatōem eſtodoratus: vt ſup̄ oſtenſū ē. Uiſus auteꝫ ⁊ auditꝰ proficiunt ad ſapientiā. Et ſcd̓m quod ſapientia eſt ꝑ inuentioneꝫ: ⁊ fit ex differētiis ⁊ cōueniētiis reꝝ: ⁊ ſic ꝓficitad ipſam viſus: qꝛ viſus ml̓tas differentias reꝝ on̄dit.Ut habetur in principio methaphiſice. Secunduꝫ aūtꝙ eſt per doctrinā acceptiuam ex cognitōe noīm et ſignoꝝ vocaliuꝫ: ſic proficit ip̄am ad auditus. ¶.XX.¶ Item alie rationes ad idem.Iohannes de rupellaLiter etiam numerꝰ ſenſuū accipitur multipliciter. Primo per ordineꝫ ſenſuum ad fineꝫ potiſſimum in homine Nam quidam ſunt ordinati ad ani

mam: quidam ad corpus. Ad animaꝫ viſus ⁊ auditushabet enī viſum qui deſeruit maxime rōnali inqͥſitōni.Habet auditum qui deſeruit diſcipline et verbis. Adcorpus ordinati ſunt olofactus guſtꝰ et tactus. Corpuſeniꝫ ſaluatur nutrim̄to. Ad diſcernenduꝫ ergo ſalubreet nociuū in nutrimento ordinantur hi ſenſus. Quidaꝫenim diiudicat in diſtantia: ſicut olofactus ꝑ odoreꝫ bonum vel malū. Quidam in ꝓpinquitate et hoc duplicit̓aut enī qualitates elementares que antecedunt naturavt per caliditatem: frigiditatē: hūiditatem: ficitatem:Et ſic eſt ſenſus tactꝰ. Aut ꝑ qualitates conſequentescomplexiōeꝫ: vt eſt ſapor: et ſic eſt guſtꝰ. Poteſt enī itērum accipi numerꝰ ſenſuū ſcd̓m naturam medioꝝ Naꝫcū ſenſꝰ fiat ꝑ corpꝰ ꝯpoſitū ex qͣttuor elemētis: erit venire in cognitōem ſenſuum ꝑ naturas quattuor elemētoꝝ. Per naturā ergo ignee lucis que radiat in oculiset colore illuminato: et peruio lucido mediante peruenit viſus in ſuum obiectu. Per naturā vero aeris: auditus: per naturā humoris. olofactus et guſtꝰ. Nam duplex eſt humor: in materia concretꝰ inundabili: vt in aqͣRarefactus in aura flabili: vt in vaporibus. Mediante ergo hūore rarefacto. ſcꝫ vapore peruenit olofactuſMed iante vero humore concreto: vt ſaliua ꝑuenit guſtus. Per naturā vero terre hoc eſt. ſolidi: vt eſt caro: ꝑuenit tactuſ. Et hec diuiſio ſumitur ab Auguſtīo ſupergeneſim: Lux enim quā tribuit ignis: vt ſupͣ dictuꝫ eſt.medium eſt in viſu: aer in auditu. Aliter etiā poteſt accipi ſecundū differenttā modi ſenti endi. Eſt enim ſentire ẜm diſtantiā: aut ẜm applicatōem Secundū applicatōem duobꝰ modis: aut enī applicatur ẜſus ſenſibiliẜm ſuꝑficiem. et ſic in tactu. aut ſcd̓m ꝓfunditatē: ⁊ ſicin guſtū. Und̓ guſtabile frangitur et maſticatur: vt guſtus veniāt ad ſenſum intime ꝓfunditatis guſtabilis.ẜm vero diſtantiā eſt tribꝰ modis. aut reſpectu ſenſuset ſenſibil̓ ſcd̓m vnam partem: aut ẜm omnē vl̓ plures.Si ẜm vnam: ſic eſt ſentire in viſu. Nō enī videmꝰ cōloratum ẜm omnē partem: ſed ſcd̓m illam q̄ opponiturviſui ex directo. Sed ẜm omneꝫ in auditu: ſed ẜm plures in odoratū. Auditus enī ẜm qͣcūqꝫ partem ꝑcipitſonum. Odoratꝰ aūt odorem ſcd̓m plures nō ẜm omnēid eſt ſcd̓m emiſſiōeꝫ vaporis ab odorabili: qui emanatad modum fumi. ſcꝫ nō ẜm orbem circl̓ariter ad modū.ſoni. Preterca vaporis applicatio nō eſt ẜm rectū: imomagis ẜm diffuſionis obliquū et expanſum motū. Etideo ſcd̓m plures partes non tn̄ ẜm omnem. ¶ XXI.Item alia ratio ad idemTem accipitur numerꝰ ſenſuū ẜm numeꝝ pͥnocipioꝝ in rebꝰ ſenſibilibꝰ que quinqꝫ ſunt. quatuor: ſcꝫ elemēta: et quinta eſſentia. Et habentinter ſe ordinem naturalem: ꝓut vnū alio nobilius eſt.Sup̄mum aūt eſt qͥnta eſſentia: q̄ ẜm ſuā virtutē influētem determinat ſenſibile viſus. Nam lux q̄ eſt in corpore luminoſo ſicut eſt ſol: vel aliud celeſtium corpoꝝ. derelinqͥt in corpore tranſparenti ſicut eſt aer effectū. ſcꝫlumen. In corꝑe vero opaco q̄madmodū eſt terra et oēcorpꝰ prebens reſiſtentiam: ſplendorem. In corꝑe veromixto colorem. Un̄ diffinitur color extremitas ꝑſpicuiin corꝑe terminato. Scd̓m corpꝰ eſt ignis: et ſcd̓m ſuaꝫvirtutem efficit ſimile olofactꝰ. Nam in medio deferente q̄madmodū eſt aer: habet eſſe vaporis aut fumi reſoluti ab odorabili virtute caloris. cuiꝰ principiū eſt igniſTercium corpꝰ eſt aer cuiꝰ natura ⁊ de virtute determinatur ſenſibile auditꝰ Aer em̄ habꝫ virtutem rari cumdenſo. vnde citiſſime rarefit et cōdenſat̉. In ip̄o autemeſt plꝰ d̓ natura rari ꝙͣ denſi. In aqͣ vero eꝯtrario Faciens vero ſonum: duplex eſt cauſa: q̄dam. ſcꝫ intrinſecaet q̄dam extrinſeca. Extrīſeca eſt motor violentus aeris: qui facit eum moueri temꝑe breuiore: ꝙͣ addituꝫ ſitſue nature. Intriuſeca vero cauſa eſt partiuꝫ diuerſaꝝ