LiberUiceſimuſſextus

propinqua. Tercius eſt gͣdus potentie: que completa ēper habitum perfecte. Et hec dicitur potentia per actūcompleta. Similiter etiam eſt in ſenſu Cū enim animepotentia cōiūgitur organo: tunc eſt potentia ad ſenſūin primo gͣdu. Cum aūt diſpoſitō fit per ſpūm anīaleꝫ⁊ calorem naturalem ⁊ organi armoniam tūc eſt potentia ſenſus in ſecundo gͣdū. Cū vero ſpeciem habet ſenſibilem: tunc eſt in tercio gradu. ſcꝫ potentia per actuꝫcompleta.¶ Qualiter ſēſus dicatur eſſe ſenſibiliſ et nōXIII.ſenſiblisIcut aūt de viſu dicit Areſtotiles in ſecundolibro de anīa. ꝙ viſus eſt viſibil̓ ⁊ inuiſibilis.Et ꝙ tribus modis eſt inuiſibile .ſ. nullo modoviſibile. Et vix viſibile ꝓpter paruitatem. Et corruptiuum viſus ꝓpter excelletiam. ita dicimꝰ et de alijs ſenſibus. Notandum ergo ꝙ cum dicitur viſus eſt inuiſihilis: hec prepoſitō in adiuncta viſibili per cōpoſitōempriuare poteſt obiectum viſus reſpectu viſus: vl̓ reſpectu armonie ipſius. Si reſpectu viſus tūc inuiſibile dicitur non habens colorē: tn̄ aptum natū habere: ſicut aervl̓ aqua Si vero reſpectu armonie. poteſt hoc fieri ẜmduplicem modū. ſcꝫ ſcd̓m diminutōem: tunc inuiſibiledicitur quod ꝑuam habet inuiſibilitatis differentiam.Uel ſcd̓m exceſſum. tunc inuiſibile dicitur: quod nimiseſt lucidum. Simil̓r etiā de auditu dicimꝰ: ſcꝫ ꝙ auditꝰeſt audibilis ⁊ non audibil̓. Et nō audibile dicitur duobus modis. Primꝰ eſt ſcd̓m ꝙ priuat actum audibilēpotentiā relinquēdo. Et ẜm hoc dicitur nō audibile adſonum ſiue vacuū ſono. Alius eſt ſecundū ꝙ priuat armoniam obiecti ad auditum. Et hoc iteꝝ ſcd̓m duplicēmodum: vicꝫ exceſſum. ⁊ hoc eſt excellens corrumpensſenſum. Et ẜm diminutōem: qn̄ ſcꝫ minus īmutat auditum: ꝙͣ immutabil̓ ſit ad audiendi actum. Simil̓r etiāguſtus eſt guſtabilis ⁊ nō guſtabil̓. Et non guſtabile d̓rtribꝰ modis. vno mō. ſcꝫ per priuatōem habitꝰ ſic nonguſtabile eſt inſipidum. Alio modo ꝑ priuatōem armonie ad ſenſuꝫ: ſicut excellens eſt non guſtabile: qꝛ corrūpit guſtū. Tercio per priuatōeꝫ armonie ad īmutatōeꝫguſtꝰ ẜm immutātis debilitatē: ſic nō guſtabile diciturquod paruū habet ſaporem. Beniqꝫ ſiml̓r et tactus eſttangibilis ⁊ nō tangibil̓. Et non tangibile tribꝰ modiſdicitur. vicꝫ aptū natum tangi: ⁊ non actu Uel corrumpens tactum ꝓpter excellentiā ſicut calidū ignis. Uelparuum habens tactum ſicut aer.¶ XIIII.De ſenſibili per ſe et per accidensſtinguitur autē ẜſibile tripliciter ab Areſtotile: hoꝝ inquit duo qͥdem dicimꝰ ſentire ꝑ ſe:vnum aūt per accn̄s. deinde vero q̄ ſentiūtur ꝑſe: aliud qͥdem propriuꝫ eſt vnicuiuſqꝫ. Aliud vero oīmcōmune Dico aūt ꝓprium qd̓ nō contingit altero ſenſuſentire. ⁊ circa quod nō contingit errare: vt eſt colorisviſus ⁊ ſoni auditus. Communia vero ſunt quīqꝫ. ſcꝫmotꝰ: quies: numerꝰ: ⁊ magnitudo. Porro ẜm accidēsſenſibile dicitur: vt ſi albū qd̓ dyarrū filiꝰ Hoc enī ẜmaccidenſ ſentitur: qm̄ dyarrii filiuꝫ eſſe accidit albū qd̓per ſe ſentitur. Sed nota ꝙ ſenſibile ꝑ ſe duobꝰ modisdicitur: ſcꝫ qd̓ ē oppoſitū ei quod ē ꝑ accn̄s Et ẜm ꝙ eiquod eſt per aliud. Et cum dicit Areſtotiles: ꝙ ſenſibile per ſe ē ꝓpriū ⁊ cōmune: accipit ꝑ ſe ẜm ꝙ opponiturper accidens. ⁊ iō ſic ordināda eſt diuiſio Senſibile qd̓dam eſt per ſe: ⁊ quoddā per accn̄s. Senſibile quoqꝫ ꝑſe: quoddam eſt ꝑ ſe ꝯmune: qd̓daꝫ propriū Nichilominus tn̄ ꝑ accidēs dicitur duobꝰ modis: dicitur enī ꝑ accidens oppoſitū ſubſtantiali et oppoſitū immediate cōuenienti. Nam ſortem dicimꝰ eſſe albuꝫ ꝑ accidens: eoꝙ ſuſtantial̓r non eſt albꝰ. Dicimus etiā ſorteꝫ eſſe aīaſrōnale per accidens et mortale. Non quia non ſit hoc

ſubſtantial̓r: ſed quia hoc immediate nō conuenit ei: ſcꝫinꝙͣtum ſortes eſt: ſed inꝙͣtum homo eſt Scd̓m hunc eīmodū dicit ph̓uſ ꝙ yſocheli accidit habere tres āgelosduobꝰ rectis equos Per ſe vero ineſt triangulo. Notādum eſt ergo: ꝙ ad hoc ꝙ aliquid ſit ſenſibile per ſe ⁊ ꝓprium tria exigūtur: ſcꝫ ꝙ non ſentiatur alio ſenſu ꝑ ſe⁊ ꝙ circa ip̄m non cōtingat errare illum ſenſuꝫ cuiꝰ eſtſenſibile. ⁊ ꝙ ſub̓ia ẜſus illiꝰ organi apta nata ſit patiab illo: ⁊ non ab alio. ſicut viſus coloris eſt: quem noncontingit ſentire ꝑ ſe auditu: vl̓ olofactu: vl̓ aliquo alioſenſu. Et circa colorē non errat viſus. Licꝫ enī circa cōpoſitōem coloris cum ſubiecto vl̓ diuiſionem ip̄ius abipſo contingat error: tamen circa coloreꝫ nūꝙͣ eſt errorUiſus enim ſemꝑ rubenm dicit eſſe rubeū: componereautē rubeum cū hͦ ſubiecto quod eſt cupꝝ: vel cum hocſubiecto quod eſt auꝝ non eſt viſus: ſed ſenſus ꝯmunisvt infra habetur. Et circa illam compoſitōem ⁊ diuiſionem frequenter cōtingit mentiri. multi enī crediderūtcupꝝ eſſe aurum: ⁊ ml̓ti mel fel putauer̄t: eo ꝙ citrinūeſt vtꝝqꝫ Similiter organum viſus non īmutatur niſia colore: et non a ſono vl̓ odore: ⁊ ſic eſt d̓ alijs ſenſibꝰ ⁊ſenſibilibꝰ. Que aūt exigūtur ad ſenſibile cōmune: infra dicentur. Senſibile vero per accidens dicitur hic ꝑoppoſitum ad ſubſtantiale. Subſtantiale enī ſenſibile ēquod ex ſui forma facit ſenſum. Unde ꝑ accidens ē illd̓quod non facit ſenſum ex ſui forma: ſed potius cōiungitur in eodem ſubiecto cum illo quod ꝑ ſe facit ſenſum:ſicut album ꝑ ſe obiectum eſt viſus. Id aūt qd̓ cū alboeſt in eodem ſubiecto per accidens ſentitur a viſu. Sicut dicit ph̓us: ꝙ viſus ꝑ accidens ſentit dulce: qꝛ albūeſt dulce: ⁊ viſu per accidens ſentimꝰ filium dyarrii vl̓deonis: quia albuꝫ eſt filius deonis vel dyarrii: ⁊ ſic d̓alijs. Cum aūt dicit philoſophꝰ: ꝙ ſenſata communiaſentimus ꝑ accidens propriis ſenſibꝰ: non accipit ꝑ accidens ẜm ꝙ ſubſtātiali opponitur: ſed ꝓut opponiturimmediato Figuram enī non ſentimꝰ ſenſu ꝓprio gͣtiaſui et immediate: ſed gratia proprii ſenſibilis inuentiin figura ⁊ magnitudine.¶XV.¶ Qualiter ſēſibile ſit ī obiecto et in medioet in ſenſuAnifeſtum eſt autem ꝙ ſenſibile in obiecto hꝫſecundum naturā eſſe. In ſenſu vero habꝫ eſſe¶ ¶ L. intentionis. id eſt ſpeciei: que principiuꝫ eſt cognitōis ſenſibilis. Uidetur itaqꝫ ꝙ ī medio habeat eēmedio modo Econtra vero per quaſdā rōnes quas ponit Areſtotiles in libro de anima ſcd̓o videtur: ꝙ nihilpatiatur a ſenſibili niſi ſenſus. ⁊ ita ꝙ ẜſibile nullo mōſit in medio. Ideoqꝫ dicimus: ꝙ reuera in tribus ſenſibus que ſunt ꝑ mediū extrinſecuꝫ ſenſibile aliud in obiecto: et aliud in medio: ⁊ aliud in ẜſu habet eſſe. Namin obiecto qͥdem habet eſſe materiale In ẜſu vero tantum eſſe ſpūale. in medio auteꝫ ẜſibile. Color qͥdem quiſcꝫ eſt ẜſibile ꝓprium ſiue obiectū viſus eſt in re colorata tanꝙͣ in materia: in aere vero tanꝙͣ ī medio: ſicut dictū ē ſupͣ Sed ẜſibile auditus. ſcꝫ ſonuſ ẜm eſſe ſuū iumedio. ſcꝫ in aere eſt: vt in materia: non tn̄ agit in auditum actōe materie: ſed actōe medii. ⁊ ſimilit̓ ē d̓ odore.Et vt hoc intelligatur notandū: ꝙ actō materie ꝓprieeſt actio qualitatū tranſmutantiū materiam ſiue naturaliter: ſiue violenter. vel ſi non tranſmutat materiā:tamen diſponit eam ẜm qualitatem ꝓpriam. Et propt̓hoc aer habens colorem vt medium: nō agit actōe materie ẜm colorem: quia nihil colorat. Simil̓r habens ſonum non agit actōne materie ſcd̓m ſonum: qꝛ illud qd̓mouet: non facit ſonare. Sed bene ſcd̓m moduꝫ violentum aliqn̄ agit actione materie: qꝛ impulſus a tonitruſcindit lignuꝫ: ſed tn̄ actione medii: ⁊ nō materie agitin ſenſum: facit enim ſenſuꝫ in actu ꝑ ſenſibile: quod vt