LiberUice ſimuſſextus

ſicut vinum intemꝑatū ꝙͣ temꝑatum ¶ Idem in librode anima ſcd̓o. Sentire qͥdem duplex eſt. potentia ſcꝫ ⁊actu. Potentia nāqꝫ videns videre dicimuſ: etiā ſi forte ſit dormiens. Senſus aūt in actu ſingulariū ē: ſcientia vero vniuerſaliū. Et hec vniuerſalia quodammodoſunt in ip̄a anima. Un̄ intelligere qͥdeꝫ eſt in aīa quādovult: ſentire vero nō ſemꝑ: ſed neceſſe eſt eſſe ẜſibile ſcꝫextra agens. Ipſoꝝ nanqꝫ ſenſuū nō ē ſenſus: nō enimſentiunt ſe: ſicut ergo combuſtibile nō comburit ſeip̄mſine combuſtiuo: ita ſenſitiuū nō ſentit ſine alijs q̄ ſuntextra. id ē. mediis et organis: in qͥbus. ſcꝫ dominanturquattuor elem̄ta: quoꝝ eſt ſenſus per ſe. Actiua ergooperatōis ſenſibil̓ extra ſunt: vt viſibile audibile. ⁊c. ideſt principia actiua in ſenſu ſunt extra. Nec manet ſpēſſenſibilis in ẜſu: niſi ꝙͣ diu ſenſibile extra eiꝰ mouet ſenſum. ſed ſpecies vlterius ad fantaſiā fertur. Senſus ergo ī ip̄o moueri ⁊ pati accidit. id ē. ſentire fit per aliquāpaſſionem ⁊ actum a ſenſibilibꝰ: a quibus ſcꝫ alteraturſenſus aliquo modo. Eſt eniꝫ d̓ virtutibꝰ paſſiuis ⁊ nōactiuis. Omnia vero patiūtur ⁊ mouentur ab actiuoEt pati quidē ē qn̄qꝫ a ſimili quādoqꝫ a diſſimili Paſſum auteꝫ aſſimilatur. id eſt. agenti ſil̓e efficitur. Itaqꝫſentire pati qͥdem eſt. Omnia vero ſentimꝰ ꝑ medium.Unde cuꝫ ſenſibilia fuerint poſita ſupͣ ſentiens: omīnonō ſentiet. Omne aūt habens ſenſum: habꝫ fantaſiam⁊ appetitū ſiue ymaginatōem ⁊ deſideriuꝫ. et etiā triſticiam ⁊ leticiam: ſiue triſte ⁊ dulce Appetitus enim dulcis eſt.C .X.De inſtrumento vel medio ſentiendi.¶ Ex verbis Auguſtini ſuper geneſim.Um aūt corpus homīs ꝯpoſitū ſit ex quatuorelementis: quoꝝ q̄dam ſubtiliora ſunt: quedaꝫgroſſiorā. Unumqd̓qꝫ eoꝝ ꝙͣto ſubtilius tantonature ſpūali viciniꝰ. id eſt anīe Unde anima cui ineſtvis ſentiendi atqꝫ mouendi ꝑ ſubtilius corpꝰ agitat vigorem ſentiendi. ſcꝫ per ignem. Inchoat itaqꝫ motumin omnibꝰ ſenſibus a ſubtilitate ignis. ſed non in oībuſad idem ꝑuenit. In viſu enim peruenit rep̄ſſo calore vſqꝫ ad eius lucē. In auditu enī calor ignis penetrat vſqꝫ ad liquidiorē aerem. In olfactu tranſit aerem purū:⁊ ꝑuenit vſqꝫ ad humidā exalatōem. vnde hec craſſioraura exiſtit. In guſtu tranſit hanc. ⁊ peruenit vſqꝫ adhumorē corpulentiorem: queqꝫ enī ſapiunt ip̄iꝰ oris humori cōmiſcentur. vt ſapiāt etiā ſi arida videantur quādo accipiūtur. In tactu aūt penetrato atqꝫ traiecto corpulentiori humore: ꝑuenit vſqꝫ ad terrenā grauitatemUnde qͥdam ſubtiliſſima ꝯſideratōe referūt hoſ quīqꝫſenſus ꝑ ordinē ad quattuor elementa: ex quibus cōuenit mūdus: ⁊ ex qͥbus corpus homīs cōmixtū ē: qui d̓rmicrocoſmꝰ. id eſt minor mūdus. Dicunt enī oculos p̄tinere ad ignem. Aures ad aerem. Olofactū ⁊ guſtuꝫad aquā. id eſt ad naturā hūidam Olofactum qͥdem adhumidas exalationes. quibꝰ hec aura craſſatur Guſtūvero ad humores corpulentiores. Tactum vero ad terrenum elementū. Un̄ ⁊ hic ſenſus viget per totum corpus: quod maxime ex terra ſubſiſtit. Ignis tn̄ in om̄ibꝰſenſibus omnia cetera elementa penetrat: vt motum ineis faciat. Ideo etiā priuatōe caloris ſenſus obtunduntur: cum corpꝰ ſcꝫ nimis frigeſcit. quia motuſ pigreſcitqui ex calore ineſt corpori: dum ignis aera: et aer humida: ⁊ humor terrena afficit: ſcꝫ ſubtilioribꝰ craſſiorā penetrantibus.XI.¶ Qualiter omnes ſenſus et volūtarij motuſa cerebro diriguntur.Mnes aūt ſenſus ⁊ motus voluntarii diriguntur a cerebro. Nam in anteriori ꝑte cerebri eſtq̄dam qͣlitaſ ignis luculenta: que quaſi eliquariet ſubuolare oſtenditur in excelſum cerebri locuꝫ tanꝙͣ

in celū corporis noſtri. Unde ⁊ radii oculoꝝ emicant:⁊ d̓ cuius medio quaſi centro quodā non ſolū ad oculoſſed etiā ad ẜſus ceteros tenueſ fiſtule d̓ducūtur. ſcꝫ adaures ⁊ nares ⁊ ad palatum ꝓpter audiendū ⁊ olofaciendum ⁊ guſtādum. Tactus etiā qui ꝑ totum corpꝰ viget: ab eodem cerebro dirigitur ꝑ medullam ceruiciſ. ⁊per illā que continetur in oſſibus: quibꝰ ſpinā dorſi cōſeritur: vt inde tenuiſſimi qͥdam riuuli per cuncta membra ſe diffundāt: qͥ tangendi ſenſum vbiqꝫ faciāt: ⁊ hisquinqꝫ ſenſibus quaſi quibuſdā nunciiſ accipit animaquicqͥd de rebus corporalibꝰ ad eius noticiaꝫ peruenitEt qm̄ anterior pars cerebri vnde omnes ſenſus diſtribuūtur ad fronteꝫ collocata eſt: ⁊ in facie ſunt ip̄a or gana ſentiendi excepto tactu. qui per totū corpꝰ diffunditur: qui tn̄ ipſe ab eadem cerebri anteriori parte oſtēditur habere viam ſuam: vt dictū eſt: ſcꝫ que retrorſuꝫ ꝑceruicem atqꝫ vertice ad medullam ſpine dorſi deducitur. vnde ⁊ ipſa facies habet ſenſum tangendi ſicut ettotum corpus: exceptis illis quattuor qui in ſolo faciep̄locati ſunt. Id̓o in geneſi de infuſione aīe in corporeade: que illud totum viuificaret ⁊ ſenſificaret ſpecialit̓facies exprimitur ⁊ d̓r. Inſpirauit in faciē eiꝰ ſpiracl̓mvite. Anterior enī pars. id eſt. facies merito poſterioripreponitur: qͥa ⁊ iſta ducit: illa ſequitur. ⁊ ab iſta ẜſusab illa motꝰ dirigitur Id̓o recte eam p̄cedit: ſicut conſilium precedit actōem. Sꝫ qꝛ motꝰ corporalis qui ſequitur ẜſus: ſine interuallis tempoꝝ nullꝰ eſt. Agere autēinterualla tempoꝝ motu ſpontaneo non valemꝰ: niſi ꝑadiutoriū memorie Ideoqꝫ in cerebro tres quaſi vētriculi eſſe demonſtrātur: ſcꝫ vnus anterior ad faciem: a qͦeſt ſenſus omnis vt dictū eſt. Alius poſterior ad ceruicem: a quo eſt motus omnis. Tercius inter vtꝝqꝫ in qͦviget memoria: que nūciat corꝑis motꝰ precedentes inqualibꝫ oꝑatione vl̓ ambulatōe: vt homo mediante ẜſucōtinuet ſequenteſ motus cū precedentibꝰ. Cum enimſenſum ſequitur motus: nō poteſt homo coniicere quidfaciendū eſt: ſi fuerit oblitus qd̓ fecit: et ita auertit velſiſtit imꝑandi nutum a miniſterio motꝰ vl̓ operationisita vt quandoqꝫ neſciat qͥd fecit vl̓ quo vadit: quia aīeintentio auerſa a memoria in aliquā cogitatōem vehe¶ XII.menter applicata eſt.Qualiter ſenſus ſit ſenſibiliū ſuſceptiuꝰ.¶ Areſtotiles vbi ſupra.Enſus eſt ſuſceptiuus ſenſibiliuꝫ ſpecieꝝ ſinemateria ſic̄ cera ānuli ſn̄ ferro ⁊ auro ſignū recipit. Nihil aūt ſine calore ẜſitiuū ē: qͥa videlicꝫnullus ſenſus poteſt actōem ſuam facere cū infrigidatSēſibilia quoqꝫ intēſa corrumpūt inſtrumenta ſenſuūPorro ſi deficiat nobis aliquis ſenſus: neceſſe eſt organum nobis deficere. Eſt aūt vnus ⁊ idem actus ſenſibilis ⁊ ſenſitiui. id eſt ſentiētis: ſed ipſoꝝ eſſe non idem¶ Guilhermꝰ de conchis. Areſtotiles quoqꝫ in methaphiſica ſenſum ita diffinit. Senſus eſt animati corꝑiſapplicatione nō leuis exterioꝝ mutatio: ſed quomodoin omni ſeuſu ſit exterioꝝ applicatio: ⁊ quomō anīatuꝫcorpꝰ inde mutetur: tractando d̓ vno qͦqꝫ dicetur Oimvero ſenſuū quedam aerea ſubſtantia eſt inſtrumentuꝫquam oportet in naturā rei ſenſe mutari priꝰ ꝙͣ ſit ẜſus¶ Albertꝰ. Senſus itaqꝫ d̓r potētia paſſiua: n̄ quia recipiat formam: q̄ tranſmutat ſubſtātiaꝫ ſuam in ſub̓iaꝫeius ẜm eſſe: ſed potiꝰ tranſmutatur ī ſpeciem ſenſibileẜm intentōeꝫ. Et hec potentia tres hꝫ gͣdus: ſicut etiāpotentia ſciendi. Dicitur enī ſcientia ſciendi ſicut inpuero qui eſt de numero ſcientium ẜm poſſibilitatē nature tantum. Et hec potentia dicitur remota et materialis ⁊ imꝑfecta ⁊ indiſpoſita Dicitur etiam ſciendi potentia in diſcente nō dum habitum habente: qui tameniam cognoſcit in parte: et hec eſt potentia diſpoſita et