LiberUiceſimuſſextus

ad ſapientiam. Cum enim ab inferioribus ad ſuꝑioraaſcendere volumus: prius occurrit nob̓ ſenſus Deindeymaginatio. poſtea ratio. poſtea intellectꝰ. ⁊ poſtea ītelligentia. ⁊ in ſumma eſt ſapientia. Summa nanqꝫ ſapientia ip̄e deus eſt. Sapiētia homīs eſt pietas: id eſt cultus dei. Senſus ea vis anime eſt: que reꝝ corporearuꝫcorꝑeas formas ꝑcipit. Imaginatio eſt vis anime quererum corporeaꝝ corpeas p̄cipit formas: ſed abſentesSenſus nāqꝫ formas in materia percipit. Imaginatioextra materiā: et ea vis q̄ eſt exteriꝰ formata ſenſus d̓r:eadem vſqꝫ ad intimū tranſducta imaginatio vocatur.Imaginatio nanqꝫ de ẜſu oritur: ⁊ ẜm ipſiꝰ diuerſitatēeius variatō eſt. Multa videt anima carnalibꝰ oculisMultā etiā fātaſtica imaginatiōe concipit: ⁊ vbiqꝫ qͣſidiſtenditur: mouetur: erigitur: ⁊ fluctuare videtur: nona ſe egrediens: ſed in ſemetip̄a tāꝙͣ in magno ꝑcurrenſſpacio ꝑuagatur. nō exit ab illa: ſed tractatibꝰ ſuis illaſibi rep̄ſentat. Habet ſiquidem in ſe quaſi quādam latitudinem longitudinē ⁊ altitudīeꝫ. Nam ꝑ caritatē deū⁊ omnes fideles ſibi ꝯplectitur: ꝑ meditatōeꝫ vniuerſaque a principio mūdi vſqꝫ ad finem deus ꝓpter ſaluteꝫnoſtram operatꝰ eſt meditatur. per ꝯtemplatōnem queſurſum ſunt celeſtia contēplatur. Ratio ea vis anime ēq̄ reꝝ corporeaꝝ naturas: formas: differentias: ꝓpria:⁊ accidentia ꝑcipit: ⁊ omnia quidē incorꝑea: ſed non exͣcorꝑa niſi rōne ſubſiſtentia. Abſtrahit eniꝫ a corꝑibusque fundātur in corporibꝰ non actōe ſed conſideratōneNatura nempe ip̄ius corꝑis ẜm quam omnē corpꝰ eſtnullum vtiqꝫ corpꝰ eſt. Intellectus ea vis anīe eſt: queinuiſibilia percipit. ſicut angelos: demones: animas: etomnē ſpūm creatum. Intelligentia ea vis anīe eſt: queimmediate ſupponitur deo Cernit ſiqͥdem ip̄m ſummūveꝝ ⁊ vere incommutabilē. ¶ Iohannes de rupella.Nota ꝙ tres vltīe dr̄ie. ſcꝫ ratio intellectꝰ ⁊ ītelligētiacomp̄hendūtur ſub virtutē intellectīa ſiue rōnabili. Cūius virtutis nota triplicem actū. inueſtigare: diſcernereet retinere. ẜm inueſtigatōem eſt ingeniū: ẜm rationeꝫdiſcretio: ẜm memoria retentio. Ingeniū igitur inqͥritignota. Ratō diſcernit inuenta. memoria recōdit iudiC III.cataDe mutua illorum connexioneHugo vbi ſupra.Ic ergo anima ſenſu ꝑcipit corꝑa: imaginatōecorporis ſimilitudīes. Ratōne corpoꝝ naturaſIntellectu ſpiritū creatum et quicqͥd ſenſus ꝑcipit: imaginatō repn̄tat: cognitō format: ingeniū inueſtigat: rato iudicat: memoria ẜuat Intelligentia cōprehendit: ⁊ ad meditatōem ſiue contēplatōeꝫ adducit. Ingenium ea vis anime ē ſiue intento qua ſe extendit aīa⁊ exercet ad īcognitoꝝ cognitionem: ſic fit aſcenſus abinferioribus ad ſuꝑiora. ⁊ ima a ſūmis dependent. Intellectus nāqꝫ quedam imago ⁊ ſil̓itudo eſt intelligētieRatō intellectꝰ. rōnis fantaſticus ſpūs. Cui etiaꝫ ſup̄mum corꝑis: id eſt ignis quadā ſimilitudine iūgitur: vtigni aer:aeri aqua: aque terra Senſus iuuatur exteriuſquia oculus carnis ex natura ꝙͣuis habeat facultateꝫvidendi: nunꝙͣ tn̄ ꝑ ſe ꝯſequitur viſionem: nec audituꝫauris. niſi beneficio exterioris lucis ⁊ ſoni Imaginatōiuuatur exterius: qꝛ ex ſenſibꝰ cōcipitur. Ratō iuuaturinterius: qꝛ ſpūs rōnal̓ ex dono creatōnis habil̓ ad cognoſcendū verum et diligendū bonū: niſi radio īterioriſlucis fuerit ꝑfuſus: ⁊ calore ſuccenſus. nunꝙͣ conſeqͥturſapientie cognitōem: ſeu caritatis affectuꝫ. Intellectꝰet intelligentia iuuantur ſuꝑius: qꝛ deus ⁊ ignis ⁊ lux ēLux ergo ſplendorem emittens: ſed non amittens inflamat affectum ad amorē virtutis. ⁊ ſicut ſolem nō videtoculus niſi in lumīe ſolis. ſic veꝝ ac diuinum lumen nōpoterit videre ītelligentia niſi in lumīe ipſiꝰ. Dn̄e inqͥtꝓpheta: in lumīe tuo videbimꝰ lumen. ¶ IIII.

¶ De differentia earum ſecūdum HugonemNima innumerabiles differentias ſapoꝝ odorum ſonoꝝ formaꝝ diiudicat: atqꝫ in his om̄ibus ea que ẜm naturā ſui corporis ſūt appetit:fugitqꝫ contraria: remouetqꝫ ſe ab his ſenſibus certointeruallo tempoꝝ: et eoꝝ motuſ quaſi per quaſdā ferias reparas rerum imagines quas ꝑ eos hauſit ſecumcateruatim ⁊ ml̓tipliciter verſat Cuꝫ aūt vult intelligere: vel diuina: vl̓ deum: vl̓ ſeip̄am: ſuaſqꝫ ꝯſiderare virtutes. abſtrahit ſe ab omnibꝰ ſenſibus corporis: et ſpūac rōne ſe conſpicit: ⁊ contemplatōe ad deum aſcendit:Deus vero reuelatōe ac diuina inſpiratōe ad eaꝫ deſcēdit. Meditatō ſiqͥdem eſt occulte veritatis ſtudioſa inueſtigatio. Contemplatio eſt ꝑſpicue veritatis iocūdaadmiratio. Illam itaqꝫ diuina illuminat reuelatio. vtveritatem cognoſcat. Iſtam diuina inſpiratio inflamatvt eam diligat. In ſenſu qͥdem inſtrumentū eſt ſenſualitatis: ⁊ origo imaginatōis: Senſus itaqꝫ parit imaginationem. Imaginatō cogitatōem. Cogitatio meditatōem. Meditatio acuit ingeniū. Ingenium ratōnemRatio conducit intellectū. Intellectꝰ intelligentiā. Intelligentia contemplatōem. Contēplatō ip̄am veritatēadmiratur: ⁊ per caritatem in ea delectatur. Senſus ēpaſſio anime in corꝑe ex qualitatibus extra iacentibusImaginatō eſt vis anime que figuram corꝑeaꝝ reruꝫabſente corꝑe ſine exteriori ſenſu dinoſcit. Logitatio ēcirca quelibet animi occupatio. Meditatō eſt frequenſcogit atō modum et cauſam et rōnem vniuſcuiuſqꝫ reiinueſtigans: Ingeniū eſt vis q̄dam natutal̓r aīe inſitaper ſe dinoſcere valens. Ratio eſt q̄dam vis anime queomnia diſcernit ⁊ iudicat: ſed maxīe cum inhiat ſpiritalibus et imaginem dei in ſe conẜuat. Intellectꝰ eſt rerūvere exiſtentiū perceptio. Intelligentia eſt de ſolis reꝝprincipiis: id eſt de deo: ydeis: yle: et d̓ incorporeis ſub.V.ſtantiis pura certaqꝫ cognitio.¶ Item d̓ eodem ſcd̓m areſtotilem ¶ Areſto.in libro d̓ animaPud Platōnem nihil cognoſcitur niſi per ſuūſimile. Terram nanqꝫ terra cognoſcimꝰ: aquaaqua. et ignem ſimil̓r per ignem. Dicunt etiaꝫꝙ anima cognoſcit omnia: ⁊ ꝙ nō cognoſcūtur res niſi per ſua principia. Iudicantur aūt. id eſt conſideraturres alie qͥdeꝫ intellectu: alie ſcientia: alie vero opinioneſeu eſtimatione: alie quoqꝫ ſenſu. ¶ Idem in libro. ii.Ꝙ autem idem non ſit ſentire et intelligere manifeſtūeſt. Senſus enī ineſt omnibꝰ aīalibus. Intellectꝰ auteꝫpaucis nulliqꝫ cui non ſit ratio. Ampliꝰ intelligere cōtingit recte et nō recte. Senſus aūt ꝓprioꝝ ſꝑ verꝰ eſtPorro imaginatio alid̓ eſt a ſenſu et intellectu. ſꝫ hec p̄fit ſine ſenſuſine hac autemnon fit opinio. Et differtab opinione. quia paſſio hec. id eſt imaginatio in nobiseſt: cuꝫ volumꝰ pre oculis ponere res: ſicut diſpoſite ſūtin recordatiuis ſiue in conẜuatōne et fingere formas.Opiuari vero non in nobis eſt cum volumꝰ: qꝛ neceſſeeſt verum aut falſum dicere: id eſt aſſerere Preterea ꝙfantaſia nō ſit ſenſus: manifeſtū eſt in his. Seuſus eniꝫaut potentia aut actus ē: vt viſus et viſio. Sed quādoqꝫ imaginatur qd̓ neutꝝ eſt: vt in ſomnis Item ſenſusſemꝑ eſt pn̄s. id eſt ſemꝑ fit cum pn̄tia ſenſibilis. Imaginatio vero nō. preterea ſenſus quideꝫ veri ſunt. Fautaſie vero falſe. Item imaginatio fit clauſis oculis: ſenſus aūt nō. At vero neqꝫ fantaſia eſt ſcientia aut intellectus Eſt enī fantaſia falſa Reſtat ergo videre an opinio ſit. Opinio nanqꝫ fit et vera ⁊ falſa: ſicut fantaſia.Sed opinioni quidem inherꝫ fides: vl̓ ẜm aliaꝫ tranſſatōnem eſtimatōeꝫ ſeqͥtur fides: qꝛ non contingit opinatem nō credere quod eſtimat. Beſtiaꝝ vero nulli fidesinheret: multis tamē eaꝝ ineſt fantaſia. Ampliꝰ opinionem ſequitur fides. Fidem vero ſuaſio: ſuaſioneꝫ aut