LiberUiceſimuſquintus

cuiꝰ opera ſunt generare ⁊ alim̄to vti Nihil aūt augm̄tatur neqꝫ corrupitur phiſice niſi quod alitur: nec quicꝙͣ alitur quod nō vitam ꝯmunicet. Et anima qͥdem eſtcauſa alimenti ⁊ augmenti ac decrementi. Ignis veronatura non eſt hoꝝ cauſa ſimpliciter: vt qͥbuſdam falſovidetur: ſed concauſa quodāmodo. Ignis aūt augmentans eſt in infinitū: quouſqꝫ ꝯbuſtibile eſt. ea uero queper naturā conſtituūtur: habent omnia finem ac terminum quātitate ⁊ augmento. Et aqua qͥdem igni alimētum eſt Ignis aūt non alit aquā. Quoniā ergo tria ſūtalens: ⁊ quod alitur: ⁊ quo alitur Primū qͥdem animaſecundum vero corpus: tercium eſt alimentū. Porroalimētum omne neceſſariū eſt poſſe decoqui: ⁊ oꝑari calore decoctōem vel digeſtionem. Unde animatū omnecalorem habet. Differt aūt anīatum ab inanimato inviuendo: ſed multiplex dicitur viuere. et ideo multe ſūtactōnes. uel differentie vite. ſcꝫ intelligere. ſentire: moueri: quieſcere: nutrire: augeri: ⁊ minui. Omne enī qd̓nutritur neceſſario viuit: nec viuit niſi dum pōt acciꝑenutrimentum. Illud aūt viuere ſolum dicimꝰ cui ineſtvnum aliquot p̄dictoꝝ modoꝝ. id eſt aliquā p̄dictarūquattuor actōnum ul̓ differentiaꝝ vite: Idem ī libroprimo Dicit autem leucippus viuendi terminū eſſe reſpirationē. vel ẜm tranſlatiōem anhelituꝫ eſſe diffinitōnem vite.¶ LXIIII.¶ De viribus vegetabilibꝰ.¶ Auicenna vbi ſupraNima itaqꝫ vegetabilis habet tres vires: vnāſcꝫ nutritiuaꝫ: que conuertit nutrimentū a corporalitate in qua erat: in ſimilitudinē corꝑis in quo eſt⁊ vnit ei propter reſtauratōnem ipſius quod reſolutūeſt ab illo Aliā augmentatiuā: q̄ auget corpus in quoeſt ex corꝑe quod ei nutritīa aſſimilat augmento ꝓportionali in omnibꝰ ſuis dimenſiōibꝰ: que ſūt longitudo:latitudo: ſpiſſitudo: vt rem ad ꝑfectōem producat. Terciam generatiuā que accipit in corpore in quo eſt ꝑtemei ſimilē in potentia: ⁊ oꝑatur ī ea ꝑ attractiōem alioꝝcorpoꝝ que aſſimilantur illi generi et ꝯmiſcet̉: conuertitqꝫ eam in ſimilitudinē ip̄ius in effectu ¶ AlbertusUis quidem generatiua ſemper adeſt: ſed non ſemperoperatur: quia frequēter ab opere ꝑ accidēs impeditur⁊ hoc uel debilitate organi: ut in iuuenibus. Uel ex defectu īſtrum̄ti qd̓ eſt calor: vt in ſenibꝰ ⁊ frigidis: ul̓ exd̓fectu ſeminis Similiter augmētatiua ſemꝑ adeſt: ſedimpeditur pleꝝqꝫ tam ex parte inſtrumenti: tam ex ꝑteilliꝰ quod debet augeri. Porro nutritiua ſemꝑ oꝑaturꝙͣdiu viuitur. Eſt aut generatiua finis a quo denomīatur ⁊ diffinitur vegetabilis aīa. Nutritīa qͥppe nō attingit niſi reſtauratōem materie indiuidui. Unde cummateria nō ſit finis: nutritiua non pōt eſſe finis. Idemquoqꝫ iudiciū eſt d̓ augmentatīa: que tn̄ ducit ad perfectionem ⁊ figurā quantitatis. Generatiua vero tenditad ſaluatōem forme ac ſpeciei que ſimpliciter eſt finis.Ideoqꝫ dicitur eſſe finis in his dūtaxat: in quibus vegetatiua eſt vt ſpeciēs: hoc eſt in plātis. Poſſunt itaqꝫomnes vires anīe vegetabilis dupliciter ordinari: velẜm reſpectū indiuidui: vel ẜm reſpectum ſpeciei: Scd̓ꝫprimū modum generatiua erit prima: ⁊ ſequetur eā nutritiua. Ultima vero erit augmentatīa. Porro iuxͣ ẜmmodum generatiua erit vltima: cui ſcꝫ miniſtrat augm̄tatiua corroborando organa a quibꝰ deciditur generationis ſemen. Nutritiua vero ẜnit vtriqꝫ miniſtrandomateriam.¶ LXv.¶ De inſtrumento earum ac finibusMnium aūt viriuꝫ vegetabiliū calor ē inſtrumentum. Sed ꝓbat Auicenna: ꝙ maior caloreſt inſtrumentum augmentatiue ꝙ nutritiue:quia ſcilicet maioris eſt virtutis extendere mēbra radicalia que dura ſunt et ꝯuertere cibum in ſub̓iam ⁊ quā

titatem aucti: quod per inſtrumentū ſuum facit augmētatiua: ꝙͣ ꝯuertere ſubſtātiam cibi tantum ī ſubſtantiānutriti: qd̓ ꝑ ſuū facit nutritiua. Sic vtiqꝫ maioris virtutis calor eſt inſtrumentū augmentatiue ꝙͣ nutritiueĘius tn̄ calor agit triplici virtute .ſ. ignis ac celi ⁊ aīeEt huic calori obedit frigiditas coagulans: illiſqꝫ ambobus obediunt hūidum ⁊ ſiccuꝫ recipiendo ac tenēdofiguraꝫ. virtutis quoqꝫ generatiue inſtrumentū principale eſt calidum: ẜm quod eſt ꝯiunctum calido celi ⁊ calido anime. Secundario autē eius inſtrumentū eſt frigidum. Quibus ſcꝫ duobus: vt dictum eſt: obediūt humidū ⁊ ſiccū. Ꝙ aūt his adiūcta debeat eē vis celi ⁊ visanime patet ꝑ Areſto. in libro de animalibꝰ ſic dicēteꝫDuricies ⁊ mollicies atꝫ viſcoſitaſ: atꝫ omnia accidentia ſimiliter erunt in mēbris animatis ex calore et frigiditate. mixtura vero ex qua quedā caro: ⁊ quoddam osnon ex caliditate ⁊ frigiditate erit: ſed ex motu generationis ẜm quem illud quod eſt in actu: eſt ex illo qd̓ eſtin potentia: ſicut etiā accidit rebus artificialibꝰ. Calorenī ⁊ friguſ faciūt molle ac duꝝ in ferro: gladius auteꝫefficitur ex motu inſtrumenti: qd̓ mouetur ẜm ſcientiāartificis: quoniaꝫ ars eſt principium et forma illius qd̓erit. Finiū quoqꝫ differentia eſt: finis enī nutritiue eſtper incorꝑatōem cibi corpꝰ animatū ſaluare. Finis augmentatiue eſt ꝑ incorꝑatōeꝫ cibi quāti corpus ad perfectam magnitudinē ẜm figuraꝫ cōducere. Unde augmentatiua indigꝫ maiori calore: qui ſufficiat organa extendendo ⁊ cibum addendo ad magnitudineꝫ debitamſpeciei ꝑducere. Similiter ⁊ ſuꝑfluū nutrimenti ſuperquod operatur generatiua: ē potentia totū corpꝰ organicum non alij corpori addibile: ſicut fuit cibus nutrititiue ⁊ augmetatiue: ꝓpter hoc ibi maxīe oportꝫ ut oꝑetur virtus ſeminis tranſmutatiua ⁊ organoꝝ formatiua. Sic ergo patet: ꝙ licꝫ nutrimētum ẜm ſubſtantiaꝫmaterie ſit idem: non tn̄ idem eſt ẜm ſpeciei ratōnem.Alia quippe virtus ē in ipſo a virtute nutritiua que ēin epate. Alia vero a virtute augmentatīa q̄ eſt in fonte caloris ſcꝫ in corde Alia quoqꝫ a virtute generatiuaque eſt in vaſis ſeminariis. Per has ergo virtutes incibum deſcēdentes trahitur in diuerſas rōnes: q̄ fiuntei ſpecifice: ẜm quod ad diuerſas potentias vegetabil̓comparatur.¶ LXVI.¶ De inſtrumento vis nutritiue.Rimū itaqꝫ nutritiue inſtrumētum ē calor natural̓. ſed ille calor ē in triplici virtute ſicut dicit Areſtotiles in libro de animalibꝰ. Naturainquit que eſt ꝯueniēs elemento terminanti virtutemſcꝫ ignis: generat animalia: neqꝫ apparꝫ ſuſtētata: niſiſuſtentetur in rebus humidis aut ſiccis. Et p̄ter hancin corꝑe ſūt calor ſolis ⁊ calor animal̓: nec ī ſꝑmate tm̄ſed in qualibꝫ aliaꝝ nature ſuꝑfluitatū. id ē in materiaſeminis: ⁊ in ſanguine: ⁊ in humoribꝰ. Calor enim digeſtitiuus qui ꝯgregat ꝑtes homogenias ſibi hoc ē ſubtile ⁊ ſpiritale dulce humidū: ⁊ diſgregat ethrogenia ſibi. hoc eſt. groſſum terreſtre aquoſum expellendo. ille ēd̓ natura ignis. ſed calor qui ē principiū viuificabilitatis in ꝑte cibi: qͥ īcorꝑatur eſt ꝓprie calor celeſtiſ ac p̄cipue qui eſt a lumīe ſolis Calor aūt alteratiuꝰ ad ſpeciēcarnis ⁊ ad ſpeciem oſſis dicitur calor animal̓: ⁊ eſt abanīa. Et calor qͥdem vnus eſt in ſubiecto: ſed triplex invirtute. ſcꝫ celi ⁊ elem̄ti ⁊ anime Cunqꝫ iſte ſint oꝑatōnes principaleſ anīe vegetatiue: recte ponitur calor vtꝓprium inſtrumentū eius in triplici virtute. Patꝫ itaqꝫ ꝙ neceſſe eſt calorem agere in virtute anime: qd̓ etiāꝓbat Areſtotiles in libro de animalibꝰ hoc modo. Calor inquit innatural̓ ꝯſumptiuus ē ac deſtructiuꝰ ſi bieCalor aūt naturalis ꝯẜuatiuꝰ ē principiuꝫ vite. Agitergo ī celi virtute: qꝛ calor celi principiū ē vite. Porrofrigiditas que eſt in corꝑe humano obſequitur: ut dicit