LiberUiceſimuſquintus

dura vero matre naſcuntur illi qui voluntarii motuſ inſtrumenta ſūt: ⁊ ad pupim capitiſtendunt: ibiqꝫ tumorem quendam efficiunt. Sub his aūt pelliculis eſt cerebrum natura frigidum ⁊ hūidum. Porro in capite ſūttres cellule: vna. ſcꝫ in prora: ⁊ altera in medio: tercia īpuppe. Prima dicitur fantaſtica: id ē viſualis: qm̄ ī eavidet anima et intelligit: Huius cerebrū calidum eſt ⁊ſiccum: vt calore ſicco cuius eſt attrahere formas ⁊ coores ſibi attrahat exteriorū. Media vero dicitur logiſtica: id ē rōnalis: qm̄ anima res viuas in ea diſcernit:figuras enim et colores quas vis fantaſtica intus trahit: logiſtica vis ad ſe ꝯtrahit: ibiqꝫ rem a re diſcernithuius cellule cerebꝝ temꝑatum exiſtit: qꝛ diſtempiesrōnem impedit. Poſtrema deniqꝫ dicitur memorialis:quia in ea exercet anima memoriaꝫ. Quod enim anīaꝑ primā cellulam attraxit. et in media diſcreuit ꝑ quoddam foramen: quod inter mediā ⁊ poſtremaꝫ eſt: ad poſtremā tranſmittit. Hoc quidē foramē caruncula ſimil̓capiti muliebris vberiſ obſtruxit Cūqꝫ anima vult aliquid nouum mēorie cōmēdare: vel vetus ad memoriaꝫreuocare. remouet ſe caruncula illa: ſicqꝫ foramē aperitur: quo pacto ne alia donec reuocentur exeant: iteꝝ obſtruitur. huius cellule cerebꝝ frigidū eſt ac ſiccuꝫ frigidi enim ac ſicci eſt conſtringere ac retinere. ¶ LX.De impedimentis actōnum eius ꝑ impedimenta inſtrumentorum.T vero qualitates iſte cerebri quando mutateſunt: p̄dictas actiones minuūt. Si enim aliqͥshabet cęrebrū poſtreme cellule humidum malememorie eſt: quoniā humiditas defluit ac figuras ⁊ colores turbat. Ideoqꝫ malā memoriam vocant autoresmadidaꝫ. Si vero diſtemꝑatū eſt cerebꝝ medie cellulehomo penitus eſt amens ſine rōne. Uetūtamē quantoplus diſtemꝑatum eſt: tanto eſt homo minoris ratōis:et ꝙͣto minus: maioris. Similiter etiā eſt de priori cellula. Si enim cerebꝝ illius frigidiſſimum eſt: homo ſtupidus eſt ac ſine ingenio. Et quāto plus frigidū ē eritingenii tardioriſ: ꝙͣto minus: acutioriſ probata ſūt iſtaꝑ vulnera in ꝑtibus illis recepta. Cum enī aliquis eētboni ingenii rōnis ac memorie: notauerūt phiſici ꝙ accepta in prima cellula vulnere: vim quidam intelligēdiamiſerat: rōnem tātuꝫ ac memoriā retinebat. Quod ec̄Galienus ſic ſe probaſſe narrat Cum quidam acceptoibi vulnere demens fieret: ⁊ in cenaculo figuli eſſet: dixit ei Galienus Oſtende michi ollā. qui ſtatim deiecitillā. de indeqꝫ de ſubiūxit. Oſtende michi figulū: qͥ ſtatīp̄cipitare voluit illū. Apꝑet gͦ: ꝙ diſcretōem habebat:qͥ figulū ab olla diſcernebat Eodem argum̄to ꝯſtat: ꝙmēoriā prius cognitoꝝ hēbat. Itē qn̄qꝫ viſū ē ꝙ aliqͥsaccepto vulnere in poſtrema cellula: mēoriā amiſit: ⁊ intelligentiam rōnemqꝫ retinuit. Narrat etiā Solinus īpoliſtoriis quendā accepto ibi vulnere ad tantam obliuiouem deueniſſe: ꝙ neſciebat ſe nomen habuiſſe. Aliꝰquoqꝫ viſus eſt: qui leſa cellula media rōneꝫ amiſit: memoriā tamen ⁊ vim fantaſticam retinuit. Iure ergo dixerunt antiqui: caput ſapientie ſedem eſſe: uel mineruāin cerebro natā eſſe: quoniā ea que ſapientē faciunt: intelligentia ſcꝫ ratio ac memoria ſedem habent in capite. In eodē quoqꝫ capite ſunt quīqꝫ ſenſuū feneſtre.¶ LXI.¶ Alia diuiſio uirium anime ſecunduꝫ philoſophos ¶ Actor.Ciendum aūt ꝙ ſupͣdicta viriuꝫ anime diuiſiopoſita eſt a medicis: ſꝫ ē alia q̄ poſita ē ab Auicenna ceteriſqꝫ philoſophis. Siquidem ⁊ Auicenna qui in primo canone medicine ſupͣdicto modo diuidit eas ut medicus. Ideꝫ ip̄e in libro de aīa alio modo diuidit eas: vt philoſophus. Iuxta quem modū. ſcꝫphiſicum de his amodo diſſerendo ꝓcedemus:

¶ Auicēna in libro de anima. Uis et virtus ⁊ potentiaex eo qd̓ eſt vis eſſentialiter et principaliter ē ad aliuocuius eſt prīcipiū ⁊ nō alteriꝰ Ergo vireſ nō ſūt: niſi pͥncipia ꝓpriaꝝ actionū principal̓r Poſſibile tamē eſt. utvna vis ſit principiū multaꝝ actōum ſecundario: queſunt quaſi rami ipſius. Omnis itaqꝫ vis habet actiōeꝫprincipalem: in qua non cōuenit cum alia vi. Dicamusergo ꝙ vires animales primo diuiduntur in ttes. Prima eſt vegetabilis: q̄ eſt prima ꝑfectō corꝑis naturalisinſtrumentaliſ. in hoc ꝙ generatur ⁊ nutritur ⁊ augm̄tatur. Secunda ſenſibilis q̄ eſt ꝑfectio prima corporisnaturalis inſtrumental̓ ẜm quod apprehendit ꝑticularia et materialia ⁊ mouetur volūtate. Tercia humanaque eſt ꝑfectio prima corꝑis naturalis inſtrumentalis:ẜm quod attribuitur ei agere actōes deliberatōnis electione. ⁊ adinuenire meditādo. ẜm hoc qd̓ app̄henditvniuerſalia ¶ Ex libro de naturis reꝝ. Potentie tam̄anime ẜm Areſtotilem quinqꝫ ſunt ſcꝫ vegetatiuū. ſenſitiuum: appetitiuū: motiuū ſecundū locuꝫ: intellectiuūSed Auicenna ſub ſenſibili cōprehēdit tres mediasquinqꝫ p̄dictarū. In plantis qͥdē eſt vegetabilis ſola: ⁊ibi non debet dici potētia ſed anima. In brutis autemſunt due: nec vegetabilis debet in eis dici aīa ſꝫ potentia: quia material̓ eſt ad ſenſibilem. In homīe vero ſūttres quaꝝ due nō debent ī eo dici anime ſed potentie:quia materiales ſunt ad animā rōnalem. ¶ LXII.¶ De differētia earūad inuicem.Egetabilis a ceteris differt: qꝛ cognitiuanōeſt. Cetere vero differunt inter ſe: quia ſenſibilis ꝑ affectum in rem ſpiritalem non pōt. Rationalis vero poteſt. Ceteꝝ rōnalis a ceteris differt:quia ſeꝑata eſſe pōt. Cetere vero ſunt inſeꝑabiles. Deniqꝫ rōnalis ab intellectiua differt: quia rōnalis ratiocinado mouetur de forma in forma: intellectīa vero noquaꝙͣ. ¶ Albertus. Anima ẜm omnes ph̓os vegetabilis ⁊ ſenſibilis ⁊ rōnalis in homīe ſunt vna ſubſtātiaet anima vna: ⁊ actus vnꝰ. Nec anīa vegetabilis eſt ineo an̄ ſenſibilem tꝑe: licet priuſ manifeſtentur oꝑatōeseius. Non enī vegetabilis et ſenſibilis in homīe ſuntab agente intrinſeco: ſed anime rōnalis ſubſtantia ẜmſe totā eſt ꝑ creatōem: quia infunditur corꝑi organicoEt in qͥbuſdam ꝑtibus eius oꝑatur oꝑa vegetatiue: inquibuſdā ſenſitiue. Nec eſt dicendū: ꝙ anīa vegetabil̓vel ſenſibilis in ſemine ſit ſicut actus in potētia: ſed ſic̄artificiū in artifice. Non eſt ergo eiuſdem rōnis vegetabile in plantis et animalibꝰ: quia ī plantis eſt ſpeciesIn animalibꝰ aūt potentia tm̄ ⁊ non ſpecies Similiterjenſibile in brutis eſt ſpeciēs: in homīe vero potentia n̄ſpecies. In plantis quidē ſufficit ad vegetabile materia ſeminis cum virtute celeſti ſine oꝑatione maſculi.In brutis aūt oportet in materia maſcl̓i eſſe ſemen: qd̓ſubſtantificat ⁊ mouet materiā: qm̄ aliter nō egrederetur anīal ſenſibile. In hominibꝰ vero ꝓpter virtutē diuinam ipſius intellectus exigitur ipſius aīe creatio extrinſecꝰ ¶ Ex li. fontis vite. Actio anime vegetabiliseſt vegetare ⁊ generare. Uegetare eſt mouere ꝑtes vegetabilis a centro ad extrema. Generare vero eſt remex re ꝯſimilem ꝓcreare Actio anīe ſenſibilis ē ſenſuset motꝰ. Sentire qͥdem formas groſſoꝝ corꝑum in tꝑeet mouere per loca. Actio anime rationalis eſt ſentireformas intellectuū ſubtileſ: ⁊ moueri intellectibꝰ nō intemꝑe: ⁊ non in loco Actio intelligentie eſt app̄henſioomniuꝫ formaꝝ intellectuū ſine temꝑe ⁊ ſine loco: ſineinquiſitōe: ſine negocio: et ſine alia cauſa p̄ter ſua eſſen¶ LXIII.tiam: qꝛ ꝑfecte plena eſt.De anima vegetabili et eius oꝑatōnibuſ.Areſtotiles in libro de anima:Nima quideꝫ v̓getatiua ſiue nutritiua omibꝰviuētibus primo ineſt. maxime quia cōmunisCeſt potentia anime ẜm quā ineſt om̄ibꝰ viuere