LiberUiceſimuſquintus

actio curſus eſt: thauri aratio. Accipitris venatio: canis quoqꝫ cuſtodia domus. ⁊c. Haꝝ trium virtutū cuiqꝫ ſtatio et locus ꝓprius deputatꝰ eſt Fantaſie ſcilicetduo vētriculi prore cerebri. mēorie vero poſterior cerehri pars: et cogitatōi mediuꝫ. In his ventriculis ē ſpiritus aīalis: cuius ꝑ has uirtutes actio eſt. Et vnaqueqꝫ propriā habet actionē. Fantaſie actio ē res formareet ymaginari et ad cogitatōem tranſmittere Cogitatōvero res ymaginatas ſpeculatur: vt actōes et artes etſcientias. earumqꝫ regimen atꝫ diſpoſitōem. Et ſiquidem eſt de his actōnibus que manu fiūt: ſequitur cōſtitutio ⁊ propoſitum agendi: deinde vero membroꝝ motus voluntarius. Si autē eſt ex his que tantum ꝯẜuantur ſequitur illā cuſtodia: id eſt actio memorie. Ip̄a em̄eſt virtus que res ꝯẜuat: quas cogitatō intellectas ordinauit ⁊ formauit: ſuiſqꝫ locis imp̄ſſit. Durāt ergo firme ſtabileſqꝫ: donec ncc̄ria ſit eaꝝ eductō a potentiain actū. He ſunt ergo actōnes virtutis anīalis ꝑ quasrecimen fit. Porro virtutis ſentiētis et uirtutis mouētis operationes exhibet cerebꝝ mediatiōe neruoꝝ quiſenſui motuiqꝫ ſunt organa voluntaria cū aliqͥs ſpiritꝰanimal̓ qui in cerebri ventriculis ē ⁊ in neruis mittatad omnia membra. Un̄ cum aliquis neruoꝝ qui ad aliquod mēbroꝝ illud ꝑuenit inciditur menbꝝ illud ſenſu¶ LVII.motūqꝫ priuatur.¶ Alia diuiſio virium anime ſecunduꝫ quoſdam ¶ Guilhermus de conchisIrtus ergo eſt poſſibilitaſ in menbris ꝯſtitutaquod ē ſuum ꝑficiens. Cūqꝫ tres ſint ſpeciesvirtutis. ſcꝫ naturalis et ſpūalis ⁊ aīalis. Naturalis quadritariā diuiditur. Eſt enim appetitiua retentiua digeſtiuā expulſiua. Uis appetitiua ꝑ caliduꝫet ſiccū operatur. Hoc enim in homīe ſic contingit: hominis ſuperficies calore exteriori: vl̓ longo labore exiccatur: que ſuam inanitōem ſentiens trahit ſuccū a carne: caro ab inteſtinis. Inteſtina ab epate: ep̄ar a patre.familias. id ē a ſtomacho: qui omnibꝰ miniſtrat vndeviuūt: ſed nullū ſibi. Stomachꝰ ſentiens inanitōeꝫ ſuāꝑ quoſdā neruos calidos ⁊ ſiccos qui in ore eiꝰ exiſtūt:potuꝫ ⁊ cibū deſiderare incipit ⁊ appetere: ⁊ hoc ē opꝰappetitiue virtutis. Sed quia cibuſ groſſus eſt ⁊ durꝰneceſſe fuit vt prius ꝙͣ ſtomachuꝫ intraret ſubtiliaret̉:ad hoc ergo dentes ꝑati ſunt: nati ex flegmate ꝑ gingiuas deſcēdente ex frigiditate denſato ⁊ ſpiſſato ⁊ indurato: vt cibū ꝯterant. Quoꝝ primi dicuntur inciſorii:hoꝝ eſt ꝑtem a parte ſeꝑare. Circa iſtos ſunt qui dicūtur canini: hoꝝ eſt quo ſimilitudine: cibū ſub dentes reducit. Cibus que dura frangere. Ultimi ſunt molareslingua etiā huic operi deẜuit: qꝛ ad manus molendinarii more ſic in ore preparatꝰ ꝑ yſophaguꝫ in ſtomachūper portā: cuius eſt amplus introitus: deſcendit. Sꝫ qꝛnil valerꝫ recipere ſi ſtatim emitteretur: fuit neceſſariavis retentiua. Hanc oꝑatur ſtomachꝰ per frigidum etſiccum: qꝛ iteꝝ nil valeret retinere: niſi mutaretur. Incipit vis digeſtiua que ꝑ calidum et hūidum oꝑatur.Cibo ergo in ſpeciē ptyſane mutato: ſtomachus quodcibi neceſſariū eſt retinet: ⁊ in ſui ſubſtantiā mutāt. Reliquū vero ſibi ſuꝑfluum et alijs menbris neceſſariū viexpulſiua que per frigidum et hūidū operatur: expellitvt poſtea plenius dicetur. he ſunt ergo naturalis virtutis operatōes in homine: p̄ter quas ſunt et alie due .ſ.augmentū ⁊ ſomnus: de qͥbus ad pn̄s breuiter tāgemꝰAugmentū ergo in nob̓ ex calido humidoqꝫ ꝑficitur.Ꝙ enī aliquid aſcendit eſt caloris: quod ſpiſſatur hūiditatis: huius enim eſt dilatari ⁊ diffundi. Somnꝰ aūteſt quies anīalium virtutū cum intentōe naturalium.Bum enī homo dormit ceſſant animales virtutes: qͥatunc nec ītelligit nec diſcernit: nec meminit nec ſentit

nec uoluntarie mouetur. At uero tunc actiones naturales augmentantur: quia natura. ſcꝫ a cura exterioꝝlibera intus operatur.LVIII¶ De virtute ſpirituali et eiꝰ inſtrumētoActorOrro ſecunda virtus que dicitur ſpūalis: ipſaeſt que a ceteris autoribus dicitur vitalis: etvidetur hic ſumi genus ꝓ ſpecie: qꝛ ſic̄ legiturin libris medicine: ſpūs per quos firmitas corꝑis ⁊ ſubſiſtentia fit: ſunt tres. ſcꝫ naturalis vitalis et animal̓.a quibus nomina ſortiuntur tres vires anime: ut enimdicit haly in libro regalis diſpoſitōis. Spūs naturaliſgeneratur in eꝑate Uitalis in corde Animalis in cerebri ventriculis ¶ Guilhermus de conchis. Uirtus ergoſpiritalis eſt poſſibilitas attrahendi et emittendi aera.Huius fundamentum ac ſedes eſt cor Si aūt queris q̄fuit neceſſitas attrahēdi ⁊ emittēdi aera: dico ꝙ maxīane ſcꝫ interior calor inteſtina cōburat: ſꝫ d̓bito modo tēperetur. Sed qm̄ aer ꝯuertibilis eſt: citoqꝫ in interioribus accenditur. oportet ꝙ expellatur ⁊ frigidus recipiatur. hinc ē: ꝙ in acutis egritudinibus os aperimuſgͣuiuſqꝫ ſpiramus: quia naturā ꝓpter nimiū feruoreꝫcaptat aeris temꝑiem. De huius aūt inſtrumēto ſcitoꝙ fumi pars que in epate naſcitur: tranſiēs ꝑ arteriasque a corde ad ep̄ar extendūtur: quod ſpiſſitudīs habꝫdeponit: ſubtiliataqꝫ ad cor ꝑueniēs ip̄m dilatat: ⁊ tūcaerem attrahit. De inde ip̄m conſtringit: ⁊ tunc aeremexpellit. huic actōi pulmo deẜuit: qͥ ideo cordi ſuppoſttus eſt: vt ſuꝑfluitates que cum aere influūt: expellat:ne venientes ad cor ip̄m ledant. habes ergo virtutisſpūalis inſtrumentum et opꝰ: reſtat nūc vt de virtutisanimal̓ inſtrumento aliquid dicamus.LIX.De īſtrumento uirtutis anīalis ¶ ActorE ipſa quippe virtute aīali ⁊ eius ſpeciebus:in quibus ſenſus ⁊ ratio comp̄henduntur: latiores tractatus libris ſequētibus reſeruamus:quoniā in pn̄ti libro de illis anime viribus qͥbus corpꝰſuum vegetat et ſuſtētat prīcipaliter ītendimꝰ. Quodergo ad hanc materia vtrinqꝫ attinet: de inſtrumentovirtutis eius corꝑeo ad preſens pauca dicere ſufficiat¶ Guilhermus de conchis. Predicta ergo ſubſtantia q̄in epate fumus hūidus exiſtit. ſubtiliataqꝫ ꝑueniēs adcor ip̄ꝫ dilatat ⁊ ꝯſtringit a corde ad cerebꝝ ꝑ vaſa ſubtiliatā aſcendit. Deinde tranſeūdo ꝑ ſubtiliſſimū rethequod eſt circa cerebrū colando ita ſubtilis efficitur ꝙibi pre ſui ſubtilitate ſpūs dicitur: cuꝫ tn̄ aeria ſubſtantia ſit. Et hoc eſt inſtrumentū virtutis animalis: quiatranſiēs ad diuerſa loca diuerſas actōes animales ꝑficit. Hanc vero ſubſtantiā voluerunt quidam eē aīaꝫquod quidem in brutis animalibus facile poſſent concedere. ſed nullo modo in homīe. Et ſi enim ſubtile qͥdeſt tamen corpꝰ ē: quotidieqꝫ creſcit ac decreſcit: quorum nihil in hominis anīa contingit. Ceteꝝqꝫ hec eadem ſubſtantia: cum indiſſolubilis ſit anima: diſſolui p̄tHec tamen aeria ſubſtātia igniri et in ignem trāſire:vel in aquam ſpiſſari pōt. Hoc enim aeris propriū eſt.Deniqꝫ ſi anima eſſet: cum igni ſimilis ſit n̄ ledereturab igne: vt quid ergo timeremꝰ flāmas gehenne: Eſtitaqꝫ ſubſtantia hec in homine non anīa: ſed inſtrumētum anime. Huius inſtrumēti vel potius anime ꝑ hocinſtrumentuꝫ actiones e ius ꝓdeunt a capite. Sub craneo quippe ſunt due pellicule quarum ꝓp inquior craneo durior ac ſiccior a phiſicis dura mater dicitur.Que vero ꝓpinquior ē cerebro ne ip̄m ledatur. ē tenerior et pia mater appellatur. Ex his om̄s hūani corꝑisnerui naſcuntur: vnde ⁊ matres dicūtur. Sꝫ ex piā matre naſcūtur illi qui ſenſuū inſtrumenta ſunt: et ad proram capitis tēdentes ibi tumorem quendā faciūt. Ex