LiberUiceſimuſquintus

vero accidit pulmōi: vnde nec ad illū penetrat aer: necper ipſum ad cor: et ob hoc naturalis extinguitur calorSimil̓r ⁊ ſi veniſ epatis opilatio fiat: ad eū nō ꝑu enitaeris recreatio: ſed refrigeratur et deperit ſanguinisgeneratō He itaqꝫ cauſe mortem afferunt et accelerat⁊ magis q̄ ad cor deſcendūt. Nā cerebꝝ quidē ⁊ eparſi uehemens illis inferatur incōmodū: mortem pariūtcito. Si uero ꝑuum quoquomō portatur ⁊ curari pōt.Naturali uero calori accn̄s corruptio cauſa qualitatisipſius. Aut ꝓpter fortiſſimū fit calorem: ſicut in exurētibus febribꝰ: que calorē naturaleꝫ penetrāt: ip̄mqꝫ diſſoluunt ⁊ anichilant. Et ſimiliter qn̄ quis medicamennimis calidū ſumpſit: ut eūforbium l̓ hmōi. Aut propter exuberantē frigiditatē: ſicut in paraliſi ceteriſqꝫ frigidis morbis: qui naturalem calorē extinguūt. Simil̓r⁊ medicamen bibenti frigidū ut opium uel cicutam accidit caloris natural̓ extinctio: ⁊ ipſius materie coagulatio. Corruptio deniqꝫ materiei natural̓ caloris aut ipſius īminutiōe fit aut augmēto. Imminutōe qͥdem utſanguinis aut aliquo aliorum humoꝝ euacuatōe ſuperabundāti aut fame aut ſiti. Diſſoluūtur enī corꝑis humiditates ⁊ calor naturalis extinguitur materie ſue pͥuatione. Augmento uero materiei: ſicut in morbis quiex repletōe fiunt humoꝝ aut aliarum materiarū ut cibi ul̓ potus. Corpus enim cum ſic repletū ē non ſuꝑeſtin eo locus aeris reſpiratōi quem p̄currat Fitqꝫ ab inde naturalis caloris ſuffocatō: ſicut accidit ultra modūebrio ex venarum cerebriqꝫ repletiōe. Fit etiā plerūqꝫmors ſubita: ſicut his quibus corꝑa ſunt pinguiſſima.¶ LIIII.¶ De corruptōe eiuſdem ab exterioribꝰOrrupto vero que naturali calori ab exterioribus cauſis accidit: aut ip̄iꝰ euacuatiōe fit: auteiuſdem ad interiora ſuppreſſione: aut etiam repletione: aut anhelitus priuatōe: aut ſubſtātie uel qualitatis ip̄ius corruptōe. Euacuatio eius fit: aut ꝑ euacuatōem ſubſtantie ip̄ius: aut materie. Euacuatio ſubſtantie fit quādoqꝫ nimio gaudio: quod homini repente accidit: egrediturqꝫ naturalis calor ad exteriora corporis ſimul: diffunditurqꝫ ac diſſoluitur ⁊ refrigerant̉exteriora corꝑis: ſequiturqꝫ mors. Accidit autē in hacſpecie naturali calori quod lucerne: ſi ventus in eā ſufflat validior: ignis etem̄ ſoluitur ⁊ extinguitur. Itaqꝫcontingit ⁊ nos quodā nimio ſubitoqꝫ gaudio exultantes: repente mortuos eſſe. Quandoqꝫ vero pectori uelcerebro vulnuſ accidit: ⁊ ad eoꝝ concaua peruenit: ſubſtantiamqꝫ naturaliſ caloris euacuat. Euacuatio materie fit: vt ſi vulnus alicui fiat: aut vene: aut arteriaꝝ inciſio ac ruptura: defluatqꝫ tam diu ſanguis: donec extīguatur calor naturalis: ⁊ fiat mors. Accidit enī tunccalori naturali: quod lucerne: cū ab ea defecerit oleū: vtextinguatur Corruptō natural̓ caloris ex eiꝰ ad interiora ſuppreſſiōe eſt: ſicut accidit illi cui ſubitus magnuſqꝫ fit timor. Ingreditur enī totūſ naturalis calor ad interiora corꝑis ſimul ⁊ cōglobatur: ⁊ extinguitur. fitqꝫabinde ſubita hominis mors. Corruptio eiuſdeꝫ cauſarepletōis eſt: vt fit illis qui aqua ſuffocātur ex concauitatiſ corꝑiſ eoꝝ repletōe a ml̓titudīe aq̄: ita vt āhelarenon poſſint. Accidit enim tūc ei quod ⁊ igni lucerne: ſimulta ſit in ea olei ſuꝑfuſio. Illi enī immergitur igniſ⁊ extinctus perit: Corruptō eius ex anhelitus pͥuatōefit: ſicut accidit illi: cuiꝰ os et nares obturantur: cuiꝰ qꝫiugulum artatur fumo ⁊ aeriſ ingreſſu ꝓhibito: ſuꝑfluitateſ fumoſe cordi ſuꝑfūdūtur. ſicqꝫ calor natural̓ extīguitur. Accidit enī ei qd̓ ⁊ igni lucerne: cum ſuꝑ eumvas ſpiſſum inuoluitur. ⁊ ꝓhibet illi obuiū eſſe aera fumus: qꝛ ſuꝑ ignē conglobatur: vnde ⁊ extīguitur. Corruptio ſubſtantie ipſius fit quādoqꝫ per aeris mali reſpirationem. quem miſcent humidi putridiqꝫ vapores:

ſicut illi qui ſoluūtur a cadaueribꝰ mortuoꝝ que putrida ſunt: quiqꝫ a paludibus ſurgūt ⁊ a veteribꝰ foueis.in quibꝰ eſt lutum magne putrefactōis. His enī corrn̄pitur ſubſtātia caloris naturalis. vn̄ mortui ſunt plurimi ad hmōi loca deſcendētes. Illic enī accidit calori naturali quod et igni lucerne: ſi ī multo ponitur fumo: ul̓in loco vbi multi forteſqꝫ vapores ſurgūt qui illū extīguūt. Quādoqꝫ vero fit reptiliū venenatorū morſu ul̓ictu: quoꝝ virus ꝑ corpꝰ hominis diffūditur: caloriſqꝫnaturalis ſubſtantia corrūpitur. Corruptio qualitatiseius fit qn̄qꝫ: qꝛ nimio calore calefit. Diſſoluiturqꝫ ⁊refrigeratur: ſicut accidit ei qͥ diutiꝰ ī balneo magni caloris immoratur: aut ad eſtū ſolis plurimū: tunc enimaccidit ei qd̓ et lucerne: ſi iuxta magnumponatur ignē:aūt ad maximū ſolis caloreꝫ Extinguitur etiā quādoqꝫvbi frigore nimio refrigeratur intm̄ vt coaguletur: ſic̄accidit illis qn̄qꝫ: ſuper quos cadit nix Congelātur enī⁊ moriūtur a natural̓ extinctione caloris: cui tunc accidit quod lucerne: ſi ponatur in frigoris nimii loco Hecde vitali virtute agente ſufficiant.¶ IV.De virtute vitali patienteIrtus aūt vitalis patiens eſt per quā ira fit etdiſceptatio: queqꝫ indignatōeꝫ ⁊ extollentiā miniſtrat. Et dicta eſt patiens: eo ꝙ a naturali calore fiat: cum ab exterioribuſ eū aliqͥd cōmouerit: ita ꝙſanguīs cordis ebullitio fiat: naturaliſqꝫ caloris egreſſus ad corꝑiſ exteriora ſil̓ et ad vltionem mouetur anīedeſideriū in eum qui ſibi nocuit. Sic etiā dominatō acdecertatio eſt naturalis caloris exitꝰ ad exteriora cumanima videri deſiderat ⁊ a p̄parere in ꝓpatulo: fugā etdeiectōem indignās ne formiduloſa dicatur. Manifeſtum eſt aūt haꝝ ꝯͣria paſſionū ex ꝯtrariis cauſis fieriIre nanqꝫ contrarius eſt timor: qui fit ꝑ naturalis ingreſſum caloris ſiml̓ ad corꝑis īteriora: cum alicui queuis exterrētia ſuꝑueniūt: aut ex ſonis vt tonitruū: autex viſis vt ſerpentes: fere vel ima gines ſubitane e. Dominatōnis aut atꝫ certaminis contraria ſunt formidoet fuga: que fiūt per caloris naturalis receſſum ad interiora: ſic etiā ē de alijs. he ſūt virtutes vitalis paſſibiliſet agentis diuerſitates. Huius virtutis originē. ⁊ formacon cōmuniores philoſophi mediciqꝫ conſenſerunteſſe cor. In hac aūt ſicut ⁊ ī naturali ꝑticipat homo cūomni irrōnali animali Uirtus enī vitalis agens ꝑ quādilatatōnis et reductionis eſt actio: vitam omni anīaliminiſtrat Uirtus aūt paſſibilis gͣuitatem audaciam ⁊iram animali dat: ⁊ in homine qͥdem ira et audacia eſtcum regimine et diſcretōe virtutis rōnalis: cuiꝰ ſedeseſt cerebꝝ. Habet enim homo potentiā diſponendi iraſuam. Scitqꝫ diſcernere temꝑa qͥbus certamen eſt neceſſariū. Animal aūt irrōnale cuꝫ aliquid ei ſuꝑuenit:hoc oꝑatur ſine vlla animi diſcretione: Hec de vitalivirtute dicta ſint..LVI.¶ De virtute animali et eius ſpeciebusIrtus aūt animalis eſt illa cui cerebꝝ ſedes ⁊fornax eſt deputata. Huius ſpecies ſunt tresPrima eſt ꝑ quā cerebꝝ ſuas operatur actōeſhoc eſt. per quam regimē ſtat: et huiꝰ totalitas diciturmens. Alie vero due ſūt ꝑ quas mediantibꝰ neruis ſeſus fit: ⁊ voluntarius motꝰ Prima qͥdem que mens etcogitatio dicitur: ſi diuiſionem ſuſceperit in tres ꝑtesdiſtribuitur: in virtutē ſcꝫ ꝑ quam fit fanthaſia. ⁊ in lilam que cogitatōni p̄eſt: ⁊ illam ꝑ quam fit memoria.His aūt a ceteris animalibus differt homo: ſuntqꝫ eiꝓprie: maxime aūt cogitatō. Hec enī aliaꝝ duarum fimitas eſt ⁊ robur: fantaſie ſcꝫ ⁊ memorie: que propterillam ſunt facte. per cogitatiōem nanqꝫ diſcretio fit etiudicium regimenqꝫ: et reꝝ ad īuicem intelligūtur dicrepantie. Animalia vero irrationalia ꝓpriam operantur actionē ſine aliqua diſcretōis via Sicut equi ꝓpria